अमेरिका नाहीच, रशियाच भारताचा खरा मित्र? ट्रम्प यांच्या मोठ्या विधानानंतर नव्या चर्चांना उधाण
भारत आणि अमेरिका यांच्या संबंधांमध्ये गेल्या काही महिन्यांत मोठे चढउतार पाहायला मिळत आहेत. एकीकडे अमेरिकेचे माजी राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी भारत आणि पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्याबद्दल मैत्रीपूर्ण भूमिका घेत “भारत अमेरिकेवर 100 टक्के विश्वास ठेवू शकतो” असे मोठे विधान केले, तर दुसरीकडे अमेरिकेच्या धोरणांमुळे भारतात नाराजीचे वातावरणही निर्माण झाले आहे. विशेष म्हणजे, या संपूर्ण घडामोडींमध्ये रशियाने भारताला सातत्याने दिलेली साथ पुन्हा चर्चेचा विषय ठरली आहे.
डोनाल्ड ट्रम्प यांनी एका कार्यक्रमात पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांचे कौतुक करताना त्यांना “माझे चांगले मित्र” असे संबोधले. भारत कोणत्याही अडचणीत असताना अमेरिका भारताच्या पाठीशी उभी राहील, असेही त्यांनी स्पष्ट केले. या विधानानंतर भारत-अमेरिका संबंधांबद्दल पुन्हा चर्चा सुरू झाली आहे.
मात्र, ट्रम्प यांच्या या विधानामुळे अनेकांनी प्रश्न उपस्थित केले आहेत. कारण काही महिन्यांपूर्वीच अमेरिकेने भारतावर मोठा आर्थिक दबाव आणत 200 टक्क्यांपर्यंत टॅरिफ लावण्याचा निर्णय घेतला होता. विशेषतः भारताने रशियाकडून तेल खरेदी सुरू ठेवल्यामुळे अमेरिकेने नाराजी व्यक्त केली होती. या निर्णयामुळे भारत-अमेरिका व्यापार संबंधांमध्ये तणाव निर्माण झाला.
Related News
India-US Rare Earth Deal 2026: चीनची मक्तेदारी संपवणारा भारताचा 7 पॉइंट मास्टरस्ट्रोक, अमेरिकेसोबत ऐतिहासिक करार
इराणवर जोरदार कारवाई : ट्रम्प यांच्या 2 मोठ्या इशाऱ्यांनी जगात भीतीचे वातावरण,
ट्रम्प यांची सुपर स्ट्रॅटेजी; चीन-रशियाला धक्का देण्यासाठी अब्राहम कराराचा विस्तार?
होर्मुझ सामुद्रधुनीवर इराणचा मोठा निर्णय, भारताचं टेन्शन कमी ! 30 दिवसांत बदलणार चित्र?
24 तासांत ट्रम्प यांची मोठी पलटी! AI फोटोमुळे US-Iran शांतता करारावर धक्कादायक संकट
पुण्यात 14 दिवसांची कडक जमावबंदी! मोर्चे-सभांना बंदी, इंधन बचतीसाठी प्रशासनाचे धक्कादायक निर्बंध
ट्रम्प यांचा भारतासाठी 5 मोठे संदेश; चीन-पाकिस्तान हादरले
Monsoon Update 2026 : 75 ते 100 मिमी पाऊस झाल्याशिवाय पेरणी करू नका; तज्ज्ञांचा धक्कादायक इशारा, शेतकऱ्यांसाठी 7 महत्त्वाच्या सूचना
US-Iran संघर्षात मोठी दिलासादायक घडामोड! पुढील 30 दिवसांत होर्मुझ सामुद्रधुनी खुली होण्याची शक्यता
याच मुद्द्यावर भारतात मोठ्या प्रमाणात चर्चा सुरू आहे. चीन हा रशियाकडून सर्वाधिक तेल खरेदी करणारा देश असतानाही अमेरिकेने चीनविरोधात इतकी कठोर भूमिका घेतली नाही. त्यामुळे भारतावरच दबाव का टाकला जात आहे, असा सवाल उपस्थित करण्यात आला. अनेक तज्ज्ञांच्या मते, अमेरिकेचे “America First” धोरण हेच यामागचे मुख्य कारण आहे.
दरम्यान, अमेरिकेचे विदेश मंत्री मार्को रुबियो भारत दौऱ्यावर आले आहेत. त्यांच्या चार दिवसांच्या दौऱ्यात त्यांनी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी, राष्ट्रीय सुरक्षा सल्लागार अजित डोभाल आणि परराष्ट्र मंत्री एस. जयशंकर यांची भेट घेतली. या बैठकीदरम्यान भारत-अमेरिका संबंध, संरक्षण सहकार्य, व्यापार आणि इंडो-पॅसिफिक क्षेत्रातील घडामोडींवर चर्चा झाल्याचे सांगितले जात आहे.
याच कार्यक्रमात अमेरिकी राजदूत सर्जियो गोर यांनी डोनाल्ड ट्रम्प यांच्यासोबत फोनद्वारे संवाद जोडून दिला. त्यावेळी ट्रम्प यांनी भारताबद्दल पुन्हा सकारात्मक भूमिका मांडली. त्यांनी म्हटले की, “भारत अमेरिकेवर पूर्ण विश्वास ठेवू शकतो. अमेरिका भारताची खरी मित्र आहे.”
मात्र, राजकीय आणि सामरिक विश्लेषकांचे मत वेगळे आहे. त्यांचे म्हणणे आहे की, अमेरिका आणि भारत यांच्यातील संबंध हे प्रामुख्याने स्वार्थावर आधारित आहेत. अमेरिका आपले हित जपण्यासाठी कोणताही निर्णय घेऊ शकते. ट्रम्प यांचे “America First” धोरण याचेच उदाहरण मानले जात आहे.
H1B व्हिसाच्या मुद्द्यावरही अमेरिकेने भारताला मोठा धक्का दिला होता. अमेरिकेतील भारतीय आयटी व्यावसायिक आणि विद्यार्थ्यांवर त्याचा परिणाम झाला. व्हिसा नियम अधिक कठोर केल्यामुळे हजारो भारतीयांमध्ये चिंता निर्माण झाली होती. त्यामुळे अमेरिकेच्या धोरणांवर भारतात नाराजी व्यक्त करण्यात आली.
दुसरीकडे, रशियाने मात्र अनेक कठीण काळात भारताची साथ सोडली नाही, असे मत व्यक्त केले जात आहे. संरक्षण क्षेत्र असो, ऊर्जा क्षेत्र असो किंवा आंतरराष्ट्रीय राजकारण – रशिया सातत्याने भारताच्या पाठीशी उभा राहिल्याचे दिसते. संयुक्त राष्ट्रांमध्ये अनेकवेळा रशियाने भारताच्या बाजूने भूमिका घेतली आहे.
भारताच्या संरक्षण व्यवस्थेत रशियन शस्त्रास्त्रांचे योगदान मोठे आहे. एस-400 क्षेपणास्त्र प्रणालीपासून ते फायटर जेट्सपर्यंत अनेक महत्त्वाच्या संरक्षण करारांमध्ये रशिया भारताचा विश्वासू भागीदार राहिला आहे. अमेरिकेने या करारांवर आक्षेप घेतला असला तरी भारताने आपली स्वतंत्र भूमिका कायम ठेवली.
ऊर्जा क्षेत्रातही रशियाने भारताला मोठा दिलासा दिला. जागतिक बाजारात तेलाच्या किमती वाढलेल्या असताना रशियाने भारताला सवलतीच्या दरात कच्चे तेल उपलब्ध करून दिले. त्यामुळे भारताला मोठा आर्थिक फायदा झाला. पश्चिमी देशांच्या दबावानंतरही भारताने रशियाकडून तेल खरेदी सुरू ठेवली.
भारत आणि रशिया यांच्यातील संबंध हे केवळ व्यवहारापुरते मर्यादित नसून त्यामध्ये दशकांपासूनची रणनीतिक भागीदारी आहे. शीतयुद्धाच्या काळापासून रशियाने भारताला दिलेली साथ आजही भारतीय जनतेच्या लक्षात आहे. त्यामुळे भारतातील अनेक नागरिक रशियाला अधिक विश्वासार्ह मित्र मानतात.
अमेरिका भारताला मित्र म्हणत असताना दुसरीकडे पाकिस्तानसोबतही संबंध मजबूत ठेवते, हा मुद्दाही भारतात चर्चेत आहे. पाकिस्तानच्या नेत्यांचे अमेरिकेतील दौरे आणि अमेरिकेकडून मिळणारी मदत यामुळे भारतात शंका व्यक्त केली जाते. त्यामुळे भारत अमेरिकेवर पूर्णपणे विश्वास ठेवेल का, हा प्रश्न कायम आहे.
सध्याच्या जागतिक परिस्थितीत भारताने संतुलित परराष्ट्र धोरण स्वीकारले आहे. अमेरिका, रशिया, युरोप आणि मध्यपूर्व देशांशी संबंध राखत भारत स्वतःचे हित जपण्याचा प्रयत्न करत आहे. मात्र, कठीण प्रसंगी कोणता देश भारताच्या पाठीशी उभा राहतो, यावरूनच खरी मैत्री ठरते, अशी भावना अनेकांकडून व्यक्त केली जात आहे.
डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या विधानामुळे भारत-अमेरिका संबंध पुन्हा चर्चेत आले असले तरी भारताचा रशियावर असलेला विश्वास अजूनही मजबूत असल्याचे स्पष्ट दिसत आहे. आगामी काळात जागतिक राजकारणात कोणता देश भारताचा सर्वात मोठा रणनीतिक भागीदार ठरणार, याकडे संपूर्ण जगाचे लक्ष लागले आहे.
