US-Iran : तीन व्यापारी जहाजांवरील हल्ल्यानंतर अमेरिकेचा प्रचंड पलटवार, इराणमधील 80 ठिकाणांवर बॉम्बफेक; तेल व्यापारालाही मोठा झटका
अमेरिकेचा प्रचंड पलटवार : काही दिवसांच्या तुलनेने शांत असलेल्या अमेरिका-इराण संबंधांमध्ये पुन्हा एकदा मोठा तणाव निर्माण झाला आहे. स्ट्रेट ऑफ हॉर्मुज परिसरात तीन व्यापारी जहाजांवर झालेल्या हल्ल्यानंतर अमेरिकेने इराणला थेट जबाबदार धरत मोठ्या प्रमाणावर लष्करी कारवाई केली. अमेरिकन सैन्याने एकाचवेळी इराणमधील 80 हून अधिक लष्करी लक्ष्यांवर हवाई हल्ले केल्याचा दावा केला आहे. या कारवाईमुळे मध्य पूर्वेतील तणाव पुन्हा वाढला असून जागतिक स्तरावर त्याचे परिणाम जाणवण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
अमेरिकेच्या सेंट्रल कमांडच्या माहितीनुसार, ही कारवाई केवळ प्रत्युत्तर म्हणून नव्हे तर भविष्यातील समुद्री सुरक्षेच्या दृष्टीने करण्यात आली. व्यापारी जहाजांवर होणारे हल्ले रोखणे आणि इराणच्या लष्करी क्षमतेला धक्का देणे हा या मोहिमेचा मुख्य उद्देश असल्याचे अमेरिकेने स्पष्ट केले आहे.
कोणत्या ठिकाणांना लक्ष्य करण्यात आले?
अमेरिकेच्या हवाई कारवाईमध्ये इराणच्या अनेक महत्त्वाच्या लष्करी तळांना लक्ष्य करण्यात आल्याचा दावा करण्यात आला आहे. यामध्ये एअर डिफेन्स सिस्टिम, कमांड अँड कंट्रोल सेंटर, किनारपट्टीवरील रडार स्टेशन, अँटी-शिप मिसाइल लॉन्चर, ड्रोन लॉन्च साइट आणि इस्लामिक रिव्होल्यूशनरी गार्ड कॉर्प्स (IRGC) यांच्या 60 हून अधिक स्पीड बोट्सचा समावेश होता.
Related News
याशिवाय बंदर अब्बास, केश्म बेट आणि सीरिक परिसरातील लष्करी ठिकाणांवरही जोरदार हवाई हल्ले करण्यात आले. बंदर अब्बासमधील शहीद हक्कानी पोर्ट परिसरालाही लक्ष्य करण्यात आल्याचे वृत्त आहे. या कारवाईमुळे अनेक भागांमध्ये मोठे स्फोट झाले असून काही लष्करी सुविधांचे मोठे नुकसान झाल्याचा अमेरिकेचा दावा आहे.
तीन व्यापारी जहाजांवर हल्ला
या संपूर्ण तणावाची सुरुवात स्ट्रेट ऑफ हॉर्मुजमधील तीन व्यापारी जहाजांवर झालेल्या हल्ल्यापासून झाली. मार्शल आयलंडचा एम/टी अल रेकय्यात, सौदी अरेबियाचा एम/टी वेदयान आणि लायबेरियाचा एम/टी सायप्रस प्रॉस्पेरिटी या जहाजांवर ड्रोन आणि क्षेपणास्त्रांच्या माध्यमातून हल्ला करण्यात आल्याचा आरोप अमेरिकेने केला आहे.
या हल्ल्यांमध्ये एका तेलवाहू टँकरला आग लागली, तर उर्वरित दोन जहाजांचेही मोठे नुकसान झाले. सुदैवाने या घटनेत कोणतीही जीवितहानी झाली नसल्याचे प्राथमिक माहितीतून स्पष्ट झाले आहे. मात्र या घटनेमुळे जगातील सर्वाधिक महत्त्वाच्या समुद्री व्यापारी मार्गांपैकी एक असलेल्या स्ट्रेट ऑफ हॉर्मुजमध्ये पुन्हा असुरक्षिततेचे वातावरण निर्माण झाले आहे.
ब्रिटिश एजन्सीनेही दिली माहिती
ब्रिटनच्या समुद्री सुरक्षा एजन्सीने दिलेल्या माहितीनुसार, हे हल्ले ओमान आणि संयुक्त अरब अमिरातीच्या किनारपट्टीजवळील समुद्री भागात झाले. या भागातून जगातील मोठ्या प्रमाणात कच्च्या तेलाची वाहतूक होत असल्याने ही घटना जागतिक अर्थव्यवस्थेसाठीही महत्त्वाची मानली जात आहे.
इराणची प्रतिक्रिया
इराणने अमेरिकेच्या कारवाईचा तीव्र निषेध केला आहे. इराणचे उपपरराष्ट्र मंत्री काजेम गरीबाबादी यांनी अमेरिकेच्या हवाई हल्ल्यांना अंतरिम कराराचे उल्लंघन ठरवत कठोर शब्दांत प्रतिक्रिया दिली. या कारवाईमुळे निर्माण होणाऱ्या सर्व परिणामांची जबाबदारी अमेरिकेवर असेल, असा इशाराही त्यांनी दिला.
इराणच्या सरकारी माध्यमांनी बंदर अब्बास, केश्म आणि सीरिक परिसरात मोठे स्फोट झाल्याची पुष्टी केली आहे. त्याचबरोबर योग्य वेळी अमेरिकेला प्रत्युत्तर दिले जाईल, असा इशाराही इराणकडून देण्यात आला आहे.
तेल व्यापारावरही मोठा परिणाम
लष्करी कारवाईसोबतच अमेरिकेने आर्थिक स्तरावरही इराणवर दबाव वाढवण्यास सुरुवात केली आहे. व्यापारी जहाजांवरील हल्ला हा युद्धविरामाच्या अटींचे उल्लंघन असल्याचे सांगत अमेरिकेने इराणला तेल विक्रीसाठी दिलेली परवानगी रद्द करण्याचा निर्णय घेतला आहे.
या निर्णयामुळे इराणच्या तेल निर्यातीवर परिणाम होण्याची शक्यता असून जागतिक कच्च्या तेलाच्या बाजारातही अस्थिरता वाढू शकते. तज्ज्ञांच्या मते, हॉर्मुज सामुद्रधुनीतील कोणताही संघर्ष जागतिक तेलपुरवठ्यावर थेट परिणाम करू शकतो.
हॉर्मुज सामुद्रधुनीचे महत्त्व
स्ट्रेट ऑफ हॉर्मुज हा जगातील सर्वाधिक महत्त्वाचा समुद्री व्यापारी मार्ग मानला जातो. आखाती देशांमधून जगभरात जाणाऱ्या मोठ्या प्रमाणातील कच्च्या तेलाची वाहतूक याच मार्गाने होते. त्यामुळे या भागात निर्माण होणारा कोणताही तणाव जागतिक अर्थव्यवस्था, इंधनाचे दर आणि समुद्री व्यापारावर थेट परिणाम करू शकतो.
याच कारणामुळे अमेरिका, ब्रिटन आणि इतर पाश्चिमात्य देश या समुद्री मार्गाच्या सुरक्षेला सर्वोच्च प्राधान्य देतात. व्यापारी जहाजांवर होणारे हल्ले केवळ संबंधित देशांसाठीच नव्हे तर संपूर्ण जागतिक व्यापारासाठी चिंतेचा विषय ठरत आहेत.
पुढे काय?
अमेरिकेच्या या मोठ्या कारवाईनंतर मध्य पूर्वेतील परिस्थिती आणखी गंभीर होण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे. इराणकडून पलटवाराची भाषा सुरू असल्याने या संघर्षाचे स्वरूप आणखी व्यापक होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.
दरम्यान, आंतरराष्ट्रीय समुदायाने दोन्ही देशांनी संयम बाळगावा आणि परिस्थिती नियंत्रणात आणण्यासाठी राजनैतिक मार्ग स्वीकारावा, असे आवाहन केले आहे. समुद्री व्यापार, जागतिक तेलबाजार आणि प्रादेशिक सुरक्षेवर या संघर्षाचे दूरगामी परिणाम होऊ शकतात. त्यामुळे जगभरातील अनेक देश या घडामोडींवर बारकाईने लक्ष ठेवून आहेत.
सध्या अमेरिका आणि इराण यांच्यातील वाढता संघर्ष हा केवळ दोन देशांपुरता मर्यादित नसून जागतिक व्यापार, ऊर्जा सुरक्षा आणि मध्य पूर्वेतील स्थैर्यासाठीही मोठे आव्हान ठरत आहे. आगामी काही दिवसांत दोन्ही देश कोणती भूमिका घेतात, यावर या संकटाची पुढील दिशा अवलंबून असेल.
read also : https://ajinkyabharat.com/gulf-of-hormuz-water-tank-explosion-massive-attack-on-lpg-ship-coming-to-gujarat/
