आजच्या धावपळीच्या जीवनात पॅकेज्ड फूड हा अनेकांच्या दैनंदिन जीवनाचा महत्त्वाचा भाग बनला आहे. सकाळच्या नाश्त्यापासून रात्रीच्या स्नॅक्सपर्यंत वेफर्स, बिस्किटे, चॉकलेट्स, कोल्ड ड्रिंक्स आणि रेडी-टू-ईट पदार्थांचा वापर मोठ्या प्रमाणात वाढला आहे. विशेषतः लहान मुलांमध्ये या पदार्थांची प्रचंड क्रेझ पाहायला मिळते. मात्र आता या पॅकेज्ड फूडबाबत एक अत्यंत धक्कादायक आणि चिंताजनक माहिती समोर आली आहे.
नेटफर्स्ट आणि ‘ट्रुथइन’ (TruthIn) या संस्थांनी केलेल्या मोठ्या विश्लेषणातून भारतातील पॅकेज्ड फूड उद्योगाबद्दल धक्कादायक वास्तव समोर आले आहे. या अहवालानुसार देशात विकल्या जाणाऱ्या 80 टक्क्यांपेक्षा जास्त पॅकेज्ड फूडमध्ये साखर, मीठ, पाम तेल आणि कृत्रिम घटकांचे प्रमाण धोकादायक पातळीवर असल्याचे उघड झाले आहे. या निष्कर्षामुळे ग्राहकांमध्ये चिंता व्यक्त केली जात असून तज्ज्ञांनीही गंभीर इशारे दिले आहेत.
AI च्या मदतीने झाला मोठा अभ्यास
या संशोधनासाठी आधुनिक AI तंत्रज्ञानाचा वापर करण्यात आला. तब्बल 25 पेक्षा अधिक खाद्य श्रेणींमधील जवळपास 23 हजार उत्पादनांच्या लेबल्सचे विश्लेषण करण्यात आले. या अभ्यासात बिस्किटे, चॉकलेट्स, शीतपेये, इंस्टंट नूडल्स, रेडी-टू-ईट पदार्थ, स्नॅक्स, ब्रेकफास्ट सीरिअल्स यांसारख्या लोकप्रिय उत्पादनांचा समावेश होता.
Related News
68 वर्षांनंतर उलगडलं अमेरिकेतील ‘मार्टिन फॅमिली’चं थरारक रहस्य; नदीच्या 50 फूट खोल सापडली कार, धक्कादायक सत्य आलं समोर
VIP FASTag वर सरकारचा मोठा AI प्लॅन! टोल नाक्यांवरील अडथळे कायमचे हटणार?
अमेरिकेतील सुपरमार्केट पाहून उडेल होश! भारताच्या किराणा दुकानांपेक्षा १० पट जास्त पर्याय
मुंबईकरांना 5 मोठे महागाईचे धक्के! पेट्रोल, दूधानंतर आता पाव- ब्रेडही महाग
CBI ची मोठी कारवाई! शुभेंदू अधिकारी यांच्या PA Murder Case मध्ये दुसरी अटक
दुःखद बातमी! उत्तराखंडचे माजी मुख्यमंत्री भुवन चंद्र खंडूरी यांचे 91 व्या वर्षी निधन; प्रामाणिक नेतृत्वाचा अंत
आता गल्लीबोळातील कुत्र्यांचा ‘गेम ओव्हर’? सर्वोच्च न्यायालयाचाआदेश; राज्यांना थेट अवमानाची चेतावणी
अशोक सराफ-निवेदिता सराफ यांनी ‘कान्स’ मध्ये जपली मराठी संस्कृती
‘झुकेगा नही साला’ म्हणणारे शिवराज मोटेगावकर CBI समोर झुकले?
अहवालातील निष्कर्ष पाहिल्यानंतर आरोग्य तज्ज्ञांनी चिंता व्यक्त केली आहे. अनेक पदार्थांमध्ये अतिरिक्त साखर, जास्त मीठ आणि स्वस्त दर्जाचे पाम तेल मोठ्या प्रमाणात वापरले जात असल्याचे समोर आले आहे. याशिवाय कृत्रिम रंग, फ्लेवर्स आणि प्रिझर्वेटिव्ह्सचा वापरही चिंताजनक असल्याचे सांगण्यात आले.
बिस्किटे आणि वेफर्समध्ये धोकादायक घटक
अहवालानुसार 80 टक्क्यांपेक्षा अधिक बिस्किटांमध्ये कृत्रिम स्वाद आणि पाम तेलाचा वापर आढळून आला आहे. अनेक लोकप्रिय स्नॅक्समध्ये ट्रान्स फॅट आणि अतिरिक्त सोडियमचे प्रमाण जास्त असल्याचेही दिसून आले. हे पदार्थ चवीला आकर्षक वाटत असले तरी शरीरासाठी हळूहळू विषासारखे काम करत असल्याचा दावा तज्ज्ञांनी केला आहे.
विशेषतः मुलांना आवडणाऱ्या वेफर्स आणि फ्लेवर्ड स्नॅक्समध्ये चव वाढवण्यासाठी विविध प्रकारच्या रसायनांचा वापर केला जात असल्याचे निरीक्षण नोंदवण्यात आले आहे. हे पदार्थ नियमित खाल्ल्यास लठ्ठपणा, हाय ब्लड प्रेशर आणि हृदयविकाराचा धोका वाढू शकतो.
98% कोल्ड ड्रिंक्समध्ये कृत्रिम घटक
शीतपेयांबाबत समोर आलेली आकडेवारी आणखी धक्कादायक आहे. अहवालात नमूद केल्याप्रमाणे जवळपास 98 टक्के कोल्ड ड्रिंक्समध्ये कृत्रिम घटकांचा वापर करण्यात येतो. यामध्ये अतिरिक्त साखर, कृत्रिम रंग आणि फ्लेवर्स यांचा समावेश आहे.
आरोग्य तज्ज्ञांच्या मते जास्त प्रमाणात साखर असलेली पेये शरीरातील इन्सुलिनचे संतुलन बिघडवतात. त्यामुळे मधुमेहाचा धोका वाढतो. याशिवाय दातांचे नुकसान, वजन वाढणे आणि लिव्हरशी संबंधित समस्याही उद्भवू शकतात.
रेडी-टू-ईट पदार्थांबाबतही गंभीर निष्कर्ष
झटपट तयार होणारे पदार्थ म्हणजेच रेडी-टू-ईट फूड हे आजच्या तरुणाईचे आवडते पर्याय बनले आहेत. मात्र या पदार्थांमध्येही मोठ्या प्रमाणात कृत्रिम घटकांचा वापर होत असल्याचे अहवालात स्पष्ट झाले आहे.
जवळपास 96 टक्के इंस्टंट फूड उत्पादनांमध्ये प्रिझर्वेटिव्ह्स आणि फ्लेवर एन्हान्सर्स वापरले जातात. त्यातील 90 टक्के पदार्थांमध्ये मिठाचे प्रमाण निर्धारित मर्यादेपेक्षा खूप जास्त असल्याचे दिसून आले आहे. जास्त मीठाचे सेवन केल्यामुळे हृदयविकार, रक्तदाब आणि किडनीचे विकार होण्याची शक्यता वाढते.
मुलांच्या आरोग्यावर सर्वाधिक परिणाम
तज्ज्ञांच्या मते पॅकेज्ड फूडचा सर्वाधिक परिणाम मुलांवर होत आहे. आकर्षक पॅकेजिंग, रंगीत जाहिराती आणि चटकदार चव यामुळे मुलं या पदार्थांकडे झपाट्याने आकर्षित होत आहेत. परिणामी लहान वयातच लठ्ठपणा, मधुमेह आणि इतर जीवनशैलीशी संबंधित आजार वाढताना दिसत आहेत.
गोड चॉकलेट्स आणि डेसर्टमध्ये 80 टक्क्यांपेक्षा जास्त अतिरिक्त साखर आणि फॅट असल्याचेही या अहवालात नमूद करण्यात आले आहे. हे पदार्थ दीर्घकाळ सेवन केल्यास शरीरातील चरबी वाढते आणि आरोग्यावर गंभीर परिणाम होऊ शकतात.
ग्राहक लेबल वाचतात, पण समजून घेत नाहीत!
या अहवालात राष्ट्रीय पोषण संस्थेच्या (NIN) अभ्यासाचाही उल्लेख करण्यात आला आहे. त्यानुसार देशातील 75.4 टक्के ग्राहक फूड पॅकेटवरील लेबल वाचत असल्याचा दावा करतात. मात्र त्यातील केवळ 14.7 टक्के लोकच घटकांची यादी आणि पोषण मूल्य व्यवस्थित तपासतात.
याच निष्काळजीपणाचा फायदा कंपन्या घेत असल्याचे तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे. अनेकदा ‘लो फॅट’, ‘हेल्दी’, ‘एनर्जी फूड’ अशा आकर्षक शब्दांचा वापर करून ग्राहकांची दिशाभूल केली जाते.
तज्ज्ञांचा स्पष्ट इशारा
‘ट्रुथइन’चे डॉक्टर अमन शेख बशीर यांनी सांगितले की, पॅकेज्ड फूडमध्ये जास्त फॅट, साखर, मीठ आणि कृत्रिम स्वादांचा एक धोकादायक पॅटर्न दिसून येतो. पदार्थ अधिक चविष्ट आणि जास्त काळ टिकावेत यासाठी रसायनांचा वापर वाढत असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.
तज्ज्ञांच्या मते ग्राहकांनी आता जागरूक होण्याची गरज आहे. खरेदी करताना केवळ ब्रँड किंवा चव न पाहता पदार्थांमधील घटक तपासणे अत्यंत आवश्यक झाले आहे.
काय काळजी घ्यावी?
आरोग्य तज्ज्ञांनी काही महत्त्वाच्या सूचना दिल्या आहेत :
- पॅकेज्ड फूड खरेदी करताना Ingredients List नक्की वाचा
- जास्त साखर, मीठ आणि ट्रान्स फॅट असलेले पदार्थ टाळा
- मुलांना कोल्ड ड्रिंक्स आणि जंक फूड कमी द्या
- घरगुती आणि ताज्या पदार्थांना प्राधान्य द्या
- “No Added Sugar” किंवा “Healthy” अशा दाव्यांवर लगेच विश्वास ठेवू नका
- दररोज पाणी, फळे आणि संतुलित आहार घ्या
सध्या बदलती जीवनशैली आणि वाढती फास्ट फूड संस्कृती यामुळे पॅकेज्ड फूडचा वापर झपाट्याने वाढत आहे. मात्र या पदार्थांमधील लपलेले धोके आता समोर येत आहेत. त्यामुळे ग्राहकांनी अधिक जागरूक होऊन आरोग्यदायी पर्याय निवडणे ही काळाची गरज बनली आहे.
read also : https://ajinkyabharat.com/after-the-violence-in-muslim-dominated-areas-suvendu-adhikaris-strong-gesture/
