एलपीजी संकटावर मोठा तोडगा! कोळसा गॅसीफिकेशनमुळे भारतात ऊर्जा क्रांतीचा नवा अध्याय
भारताच्या ऊर्जा क्षेत्रात एक ऐतिहासिक आणि मोठा बदल घडवणारा निर्णय केंद्र सरकारने घेतला आहे. देशातील वाढत्या ऊर्जा गरजा, एलपीजीवरील अवलंबित्व आणि आंतरराष्ट्रीय बाजारातील इंधन दरातील अस्थिरता लक्षात घेऊन सरकारने कोळसा गॅसीफिकेशन (Coal Gasification) प्रकल्पाला मोठी चालना दिली आहे. या निर्णयामुळे भारताच्या ऊर्जा आत्मनिर्भरतेच्या दिशेने एक महत्त्वपूर्ण पाऊल पडले आहे.
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या अध्यक्षतेखाली झालेल्या मंत्रिमंडळ बैठकीत या प्रकल्पाला मंजुरी देण्यात आली असून, या संपूर्ण योजनेसाठी सुमारे 3 लाख कोटी रुपयांची गुंतवणूक अपेक्षित आहे. सरकारच्या या निर्णयामुळे एलपीजी, नैसर्गिक वायू आणि इतर इंधनांच्या आयातीवरील अवलंबित्व मोठ्या प्रमाणात कमी होण्याची शक्यता आहे.
Related News
SUMP प्रकल्प : चीनचं 60,000 MW धरण भारतासाठी धोकादायक? प्रत्युत्तरात 1.5 लाख कोटींचा शक्तिशाली SUMP प्रकल्प
PM Kisan 23वा हप्ता आज जमा; महाराष्ट्रातील 90.95 लाख शेतकऱ्यांना 2,000 रुपयांचा दिलासा
G7 परिषदेत पंतप्रधान मोदींचे 7 महत्त्वाचे मुद्दे; जागतिक एकतेसाठी केले ठोस आवाहन
DRDO ची मोठी कामगिरी! 3 यशस्वी इंटरसेप्टर मिसाइल चाचण्यांमुळे भारताचं ‘आर्यन डोम’ स्वप्न आणखी मजबूत
3 महिन्यांत अमेरिकेची ऐतिहासिक झेप! 10.5 दशलक्ष बॅरल निर्यातीसह जगातील सर्वात मोठा तेल निर्यातदार बनला US
Paytm मध्ये महाभरती! तब्बल 4000 जागांसाठी मोठी भरती योजना
3 शक्तिशाली कारणांमुळे तेल संकट टळले; चीनच्या ऐतिहासिक रणनीतीने जगाला दिला मोठा दिलासा
19 कोटींचा धक्कादायक टोल! होर्मुझ सामुद्रधुनी खुली, पण इराणच्या नव्या अटींनी जागतिक व्यापार संकटात
ट्रम्प यांच्या वक्तव्याने खळबळ ! जगातील 64% ऊर्जा साठा अमेरिकेकडे;
इराण युद्धाचा धक्कादायक परिणाम! अमेरिकन ऊर्जा कंपन्यांनी कमावला अब्जावधींचा नफा, रशियन तेल कंपनीचा गंभीर आरोप
काय आहे कोळसा गॅसीफिकेशन योजना?
केंद्रीय माहिती व तंत्रज्ञान मंत्री अश्विनी वैष्णव यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, कोळसा आणि लिग्नाइट गॅसीफिकेशनला प्रोत्साहन देण्यासाठी सरकारने 37,500 कोटी रुपयांच्या विशेष योजनेला मान्यता दिली आहे.या तंत्रज्ञानामध्ये कोळशावर उच्च तापमान आणि उच्च दाबाखाली प्रक्रिया केली जाते. या प्रक्रियेत कोळशाचे रूपांतर ‘सिनगॅस’ (Syngas) मध्ये केले जाते. हा गॅस पुढे विविध औद्योगिक उपयोगांसाठी वापरला जातो.विशेष म्हणजे, हा गॅस नैसर्गिक वायूचा पर्याय म्हणून देखील वापरता येतो. त्यामुळे भारताला इंधन आयातीवरील मोठा खर्च वाचवता येणार आहे.
भारताच्या ऊर्जा सुरक्षेसाठी मोठे पाऊल
भारताकडे जगातील चौथ्या क्रमांकाचा कोळसा साठा आहे. सुमारे 401 अब्ज टन कोळसा आणि 47 अब्ज टन लिग्नाइटचा प्रचंड साठा देशात उपलब्ध आहे. मात्र या नैसर्गिक संसाधनाचा पूर्ण क्षमतेने उपयोग अद्याप झालेला नाही.
सध्या भारताच्या एकूण ऊर्जा वापरात कोळशाचा वाटा 55 टक्क्यांहून अधिक आहे. त्यामुळे कोळसा हा भारताच्या ऊर्जा संरचनेचा मुख्य आधार आहे. या पार्श्वभूमीवर कोळसा गॅसीफिकेशन प्रकल्पामुळे या संसाधनाचा अधिक कार्यक्षम वापर होणार आहे.
औद्योगिक क्षेत्राला नवा बूस्ट
या प्रकल्पातून निर्माण होणाऱ्या सिनगॅसचा वापर फक्त ऊर्जा निर्मितीसाठी नाही, तर खते, रसायने आणि विविध औद्योगिक उत्पादनांमध्येही केला जाणार आहे. त्यामुळे भारतातील रासायनिक आणि खत उद्योगाला मोठा फायदा होणार आहे.सध्या भारत या क्षेत्रात मोठ्या प्रमाणावर आयातीवर अवलंबून आहे. विशेषतः खते आणि रसायनांसाठी लागणारा कच्चा माल परदेशातून आणावा लागतो. या नव्या योजनेमुळे देशांतर्गत उत्पादन वाढेल आणि आयात खर्च कमी होईल.
सरकारचे आर्थिक प्रोत्साहन
या प्रकल्पात खासगी गुंतवणूक वाढवण्यासाठी सरकारने मोठ्या प्रमाणावर आर्थिक प्रोत्साहन जाहीर केले आहे.
- प्लांट आणि मशिनरीच्या एकूण खर्चावर 20% आर्थिक मदत दिली जाईल
- ही मदत 4 टप्प्यांमध्ये वितरित केली जाईल
- प्रत्येक प्रकल्पासाठी जास्तीत जास्त 5,000 कोटी रुपयांची मर्यादा ठेवण्यात आली आहे
- प्रकल्पांची निवड पारदर्शक लिलाव प्रक्रियेद्वारे केली जाईल
या निर्णयामुळे खासगी कंपन्यांना या क्षेत्रात गुंतवणूक करण्यासाठी मोठे आकर्षण निर्माण होणार आहे.
75 दशलक्ष टन कोळसा गॅसीफिकेशनचे लक्ष्य
सरकारने या योजनेअंतर्गत सुमारे 75 दशलक्ष टन कोळशाचे गॅसीफिकेशन करण्याचे लक्ष्य ठेवले आहे. हे लक्ष्य पूर्ण झाल्यास भारताच्या ऊर्जा उत्पादन क्षमतेत मोठी वाढ होणार आहे.यामुळे केवळ ऊर्जा क्षेत्रच नव्हे, तर संपूर्ण औद्योगिक अर्थव्यवस्थेला चालना मिळेल.
रोजगार आणि आर्थिक विकास
या प्रकल्पामुळे देशात लाखो रोजगार संधी निर्माण होण्याची शक्यता आहे. मोठ्या प्रमाणावर औद्योगिक प्रकल्प उभारले जाणार असल्यामुळे स्थानिक पातळीवर रोजगार निर्मिती वाढेल.विशेषतः खाणकाम, रसायन उद्योग, ऊर्जा उत्पादन आणि लॉजिस्टिक्स क्षेत्रात नवीन संधी निर्माण होतील. ग्रामीण आणि औद्योगिक भागातील युवकांसाठी हा मोठा सकारात्मक बदल ठरणार आहे.
ऊर्जा आयातीवरील अवलंबित्व कमी होणार
भारत सध्या तेल, गॅस आणि इतर ऊर्जा स्रोत मोठ्या प्रमाणावर आयात करतो. जागतिक बाजारातील दरातील चढ-उतारामुळे देशाच्या अर्थव्यवस्थेवर मोठा परिणाम होतो.या नव्या प्रकल्पामुळे देशांतर्गत ऊर्जा उत्पादन वाढेल आणि आयातीवरील खर्च कमी होईल. यामुळे परकीय चलनाची मोठी बचत होणार आहे.
कोळसा गॅसीफिकेशन प्रकल्प हा भारताच्या ऊर्जा इतिहासातील एक महत्त्वाचा टप्पा ठरणार आहे. 3 लाख कोटी रुपयांचा हा मेगा प्लॅन केवळ ऊर्जा क्षेत्रातच नव्हे, तर औद्योगिक, आर्थिक आणि रोजगार क्षेत्रातही मोठा बदल घडवू शकतो.एलपीजी संकटावर दीर्घकालीन उपाय म्हणून हा प्रकल्प पाहिला जात आहे. भारताच्या आत्मनिर्भर ऊर्जा धोरणाला गती देणारा हा निर्णय देशाच्या भविष्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचा मानला जात आहे.
