मराठा इतिहासाच्या अभ्यासाला आयुष्य अर्पण करणारे ज्येष्ठ इतिहास संशोधक डॉ. जयसिंगराव पवार यांचे गुरुवारी पहाटे निधन झाले. ते ८५ वर्षांचे होते. गेल्या दीड महिन्यांपासून त्यांना फुफ्फुसाच्या संसर्गाचा त्रास होत होता आणि त्यांच्यावर उपचार सुरू होते. मात्र अखेर त्यांनी अखेरचा श्वास घेतला. त्यांच्या निधनामुळे इतिहास संशोधन क्षेत्रात मोठी पोकळी निर्माण झाली असून, ‘मराठेशाहीचा चालता-बोलता इतिहास’ हरपल्याची भावना व्यक्त केली जात आहे.
शेतकरी कुटुंबातून इतिहास संशोधनापर्यंतचा प्रवास
३० डिसेंबर १९४१ रोजी सांगली जिल्ह्यातील तडसर या छोट्याशा गावात डॉ. जयसिंगराव पवार यांचा जन्म एका साध्या शेतकरी कुटुंबात झाला. बालपण ग्रामीण वातावरणात गेले, मात्र ज्ञानाची ओढ त्यांना पुढे घेऊन गेली. प्राथमिक शिक्षण गावात पूर्ण केल्यानंतर ते कोल्हापूर येथे उच्च शिक्षणासाठी गेले. राजाराम कॉलेज येथे त्यांनी शिक्षण घेतले आणि याच काळात इतिहास विषयाची गोडी निर्माण झाली.
यानंतर शिवाजी विद्यापीठ येथे त्यांना नामवंत शिक्षणतज्ज्ञ डॉ. अप्पासाहेब पवार यांचे मार्गदर्शन लाभले. १९६४ साली त्यांनी आपल्या संशोधन प्रवासाला सुरुवात केली. एम.ए. परीक्षेत विद्यापीठात प्रथम क्रमांक मिळवून त्यांनी आपल्या बुद्धिमत्तेची झलक दाखवली.
Related News
Solapur News : स्वागत कमानीवर भगवा फडकवताना विजेचा धक्का, 24 वर्षीय तरुणाचा मृत्यू, आईसमोरच कोसळला मुलगा
कोल्हापूरात इंधनावर निर्बंध: दुचाकीसाठी ₹200, चारचाकीसाठी ₹2000 मर्यादा – अफवांमुळे प्रशासनाचा मोठा निर्णय
अजितदादांच्या मृत्यूनंतर राजकारण तापलं; तटकरेंचा मोठा इशारा
अशोक खरात प्रकरणात चंद्रकांत पाटीलवर गंभीर आरोप, राजीनाम्याची मागणी जोरात
सुनेत्रा पवार यांचा लेटरबॉम्ब: निवडणूक आयोगाकडे राष्ट्रवादीसंदर्भात मोठी मागणी
मित्रांसोबत गप्पा मारताना बेदम मारहाण नाशिकमधील घटना उघडकीस
भोंदू अशोक खरात : मुलीच्या लग्नातील फोटो व्हायरल, राज्यातील बड्या अधिकाऱ्यांसोबतच खळबळ
नागपुरात बर्ड फ्लूचा कहर; 1000 कोंबड्यांचा मृत्यू, प्रशासन अलर्ट
8 महिलांचे 35 व्हिडिओ; भोंदू खरातचा घाणेरडा चेहरा उघड
भुसावळ पुन्हा हादरले! साकरीत अमानुष मारहाण; तरुणाला विहिरीत फेकलं, पोलिसांनाही धक्काबुक्की
मराठा इतिहासातील दुर्लक्षित पैलूंवर प्रकाश
डॉ. जयसिंगराव पवार यांनी मराठा इतिहासातील अनेक दुर्लक्षित आणि गैरसमजुतींच्या छायेत गेलेल्या घटनांवर सखोल संशोधन केले. विशेषतः छत्रपती संभाजी महाराज, छत्रपती राजाराम महाराज, महाराणी ताराबाई आणि महाराणी येसूबाई यांच्या जीवनकार्याचा त्यांनी सखोल अभ्यास केला.
त्यांच्या लेखनामुळे मराठा साम्राज्याच्या इतिहासाला एक नवी दृष्टी मिळाली. त्यांनी इतिहासाकडे केवळ घटनांच्या स्वरूपात न पाहता सामाजिक, राजकीय आणि सांस्कृतिक संदर्भांसह अभ्यास केला. त्यामुळे त्यांचे संशोधन अधिक व्यापक आणि परिणामकारक ठरले.
ग्रंथसंपदा: इतिहासाचा खजिना
डॉ. जयसिंगराव पवार यांनी २५ पेक्षा अधिक महत्त्वपूर्ण ग्रंथांची निर्मिती केली. ‘मराठ्यांचा इतिहास’, ‘मराठ्यांचे स्वातंत्र्ययुद्ध’ आणि करवीर संस्थापिका महाराणी ताराबाई यांचे चरित्र हे त्यांचे गाजलेले लेखन आहे. त्यांचे ‘पंचगंगा तिरी’ हे आत्मचरित्रही विशेष लोकप्रिय ठरले.
त्यांच्या लिखाणात तथ्यांवर आधारित मांडणी, सखोल अभ्यास आणि सुबोध भाषा यांचा सुंदर संगम दिसतो. त्यामुळे त्यांच्या ग्रंथांना अभ्यासक आणि वाचक यांच्याकडून मोठा प्रतिसाद मिळाला.
शाहूचरित्रकार म्हणून विशेष ओळख
डॉ. जयसिंगराव पवार यांना खऱ्या अर्थाने ‘शाहूचरित्रकार’ म्हणून ओळखले जाते. राजर्षी शाहू महाराज यांच्या विचारांचा प्रसार करण्यासाठी त्यांनी आयुष्य समर्पित केले.
त्यांनी संपादित केलेला १२०० पानांचा राजर्षी शाहू स्मारक ग्रंथ हा इतिहास संशोधनातील एक मैलाचा दगड ठरला आहे. या ग्रंथाचे विविध भारतीय आणि परकीय भाषांमध्ये अनुवाद करण्याचे मोठे काम त्यांनी महाराष्ट्र इतिहास प्रबोधिनी या संस्थेच्या माध्यमातून केले.
पुरस्कार आणि सन्मान
इतिहास संशोधनातील त्यांच्या योगदानाची दखल घेत त्यांना २१ हून अधिक प्रतिष्ठित पुरस्कारांनी गौरवण्यात आले. भारताच्या माजी राष्ट्रपती प्रतिभा पाटील आणि प्रणव मुखर्जी यांच्या हस्ते त्यांचा सन्मान करण्यात आला होता. हे त्यांच्या कार्याची व्यापक दखल असल्याचे द्योतक आहे.
नव्या पिढीसाठी प्रेरणास्थान
डॉ. जयसिंगराव पवार यांनी केवळ इतिहास लेखनच केले नाही, तर नव्या पिढीला इतिहासाकडे पाहण्याची डोळस आणि चिकित्सक दृष्टी दिली. त्यांच्या व्याख्यानांमधून आणि लेखनातून अनेक विद्यार्थ्यांना संशोधनाची प्रेरणा मिळाली.
त्यांचे कार्य हे केवळ शैक्षणिक क्षेत्रापुरते मर्यादित नसून सामाजिक जागृतीसाठीही महत्त्वाचे ठरले. त्यांनी इतिहासाच्या माध्यमातून समाजातील मूल्यांची जपणूक करण्याचा प्रयत्न केला.
इतिहास क्षेत्रासाठी मोठी हानी
त्यांच्या निधनामुळे इतिहास संशोधन क्षेत्रात एक मोठी पोकळी निर्माण झाली आहे. त्यांच्या जाण्याने एक विचारवंत, अभ्यासू संशोधक आणि प्रेरणादायी व्यक्तिमत्व हरपले आहे. मात्र त्यांनी लिहिलेले ग्रंथ, संशोधन आणि विचार पुढील अनेक पिढ्यांसाठी मार्गदर्शक ठरणार आहेत.
read also : https://ajinkyabharat.com/nirav-modi-is-a-big-blow-to-nirav-modi-it-will-be-a-huge-blow-to-india/
