मध्यपूर्वेत सुरू असलेल्या तणावामुळे जागतिक ऊर्जा बाजारपेठेत मोठी खळबळ उडाली असून भारतासाठीही गंभीर परिस्थिती निर्माण झाली आहे. जगातील अत्यंत महत्त्वाचा सागरी मार्ग मानल्या जाणाऱ्या होर्मूझ सामुद्रधुनीमध्ये भारताची 11 जहाजे अडकून पडली आहेत. या जहाजांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर एलपीजी, एलएनजी आणि कच्च्या तेलाचा साठा असल्यामुळे भारताच्या ऊर्जा सुरक्षेवर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे.
सरकारच्या बंदरे, जहाजबांधणी आणि जलमार्ग मंत्रालयाने दिलेल्या माहितीनुसार, एकूण 22 भारतीय जहाजे या भागात होती, त्यापैकी 11 जहाजे अजूनही अडकलेली आहेत. या जहाजांमध्ये सहा एलपीजी टँकर, एक एलएनजी टँकर, चार कच्च्या तेलाची वाहतूक करणारी जहाजे, तसेच रसायनांनी आणि इतर उत्पादनांनी भरलेली जहाजे, कंटेनर जहाजे आणि बल्क कॅरियर्स यांचा समावेश आहे.
ऊर्जा साठा अडकला, पुरवठ्यावर परिणाम
या जहाजांमध्ये सुमारे 1.67 कोटी टन कच्चे तेल, 0.32 कोटी टन एलपीजी आणि 0.2 कोटी टन एलएनजी अडकून पडले आहे. हा साठा भारतासाठी अत्यंत महत्त्वाचा आहे, कारण भारत आपल्या एकूण गरजेपैकी 80 टक्क्यांपेक्षा जास्त तेल आयात करतो. त्यामुळे या मार्गावर कोणताही अडथळा निर्माण झाल्यास त्याचा थेट परिणाम देशाच्या ऊर्जा पुरवठ्यावर होतो.
Related News
कतारच्या गॅस प्लांटवर इराणचा हल्ला; भारतात LPG दरवाढीची शक्य
India Energy Crisis: इराणच्या ‘डेथ ट्रॅप’मध्ये भारताचे LPG, क्रूड आणि LNG अडकले ; सुटकेसाठी 1000 कोटींचा आराखडा
इराण-अमेरिका युद्धाचा एलपीजी गॅसवर थेट परिणाम
इराणच्या Kharg Island वर अमेरिकेचा हल्ला, Donald Trump यांचे 38 वर्षांपूर्वीचे ‘सेम टू सेम’ विधान चर्चेत; खार्ग बेट इतके महत्त्वाचे का?
आखाती युद्धात भारताचा ‘ऑइल सेफ्टी’ प्लॅन! भूमिगत गुहांमध्ये 60 दिवस पुरेल इतका तेल साठा; संकटात ‘काळं सोनं’च ठरणार तारणहार
इराण युद्धाच्या तणावात भारताला दिलासा, जयशंकर–आराघची चर्चेनंतर ‘स्ट्रेट ऑफ हॉर्मुझ’मधून भारतीय जहाजांना सुरक्षित मार्ग
गॅससाठी भारत तीन देशांवर अवलंबून, एकाने पुरवठा थांबवला तर देशात मोठं संकट
ट्रम्प यांना दणका; इराणच्या सरप्राईज पलटवारानं अमेरिका चिंतेत, ऊर्जा संकटानं जग हादरलं
भारताकडे किती हजार कोटी लीटर तेलाचा राखीव साठा? जगातील किती देशांकडून येते तेल, होर्मुझ मार्गाचं महत्त्व काय?
ट्रम्प यांना किंमत चुकवावी लागेल, सर्वोच्च नेत्याच्या मृत्यूचा बदला घेणार; अमेरिकेला इराणचा कडक इशारा
मोठी बातमी! अमेरिका-इस्त्रायल सैन्य थेट घुसणार इराणमध्ये ? युद्ध आणखी तीव्र होण्याची शक्यता
ट्रम्प यांनी इराणच्या भविष्यासंबंधी दिली ३ मोठी आश्वासने, व्हाइट हाऊसकडून अधिकृत माहिती
विशेष सचिव राजेश कुमार सिन्हा यांनी पत्रकार परिषदेत सांगितले की, होर्मूझच्या पश्चिमेकडील भागात सुमारे 2.2 दशलक्ष टन ऊर्जा साठा अडकलेला आहे. हा साठा वेळेवर भारतात पोहोचला नाही तर एलपीजी आणि पेट्रोलियम उत्पादनांच्या उपलब्धतेवर परिणाम होऊ शकतो.
इराण-अमेरिका संघर्षामुळे तणाव वाढला
इराण आणि अमेरिका यांच्यातील वाढत्या संघर्षामुळे ही परिस्थिती निर्माण झाली आहे. या संघर्षात इस्रायलचा देखील सहभाग असल्यामुळे संपूर्ण मध्यपूर्वेत तणाव शिगेला पोहोचला आहे. यामुळे होर्मूझ सामुद्रधुनीत वाहतूक अडथळ्यांना सामोरे जात आहे.
ही सामुद्रधुनी जागतिक तेल वाहतुकीसाठी अत्यंत महत्त्वाची मानली जाते. जगातील सुमारे 20 टक्के तेल वाहतूक या मार्गाने होते. त्यामुळे या भागातील कोणतीही नाकेबंदी किंवा अडथळा जागतिक बाजारपेठेत तात्काळ परिणाम घडवतो.
जागतिक बाजारात तेल दर वाढले
या संकटाचा परिणाम केवळ भारतापुरता मर्यादित नसून जगभरातील अनेक देशांना त्याचा फटका बसत आहे. पाकिस्तान, बांगलादेश आणि व्हिएतनामसारख्या देशांमध्ये तेल आणि गॅस टंचाईची समस्या अधिक गंभीर झाली आहे. आंतरराष्ट्रीय बाजारात कच्च्या तेलाच्या किमतीतही मोठी वाढ झाली असून याचा परिणाम महागाईवर होण्याची शक्यता आहे.
भारतामध्येही पेट्रोल, डिझेल आणि एलपीजीच्या दरांमध्ये वाढ होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे. विशेषतः ग्रामीण भागात एलपीजी सिलिंडरच्या उपलब्धतेवर परिणाम होऊ शकतो.
काही जहाजे सुरक्षित, पण धोका कायम
दरम्यान, सरकारने परिस्थिती हाताळण्यासाठी काही पावले उचलली आहेत. एलपीजीने भरलेली एमटी शिवालिक आणि एमटी नंदा देवी ही दोन जहाजे सुरक्षितपणे भारतीय किनाऱ्यावर आणण्यात यश आले आहे. यामुळे तात्पुरती दिलासा मिळाला असला तरी उर्वरित जहाजे अजूनही अडकलेली असल्यामुळे धोका कायम आहे.
या जहाजांवरील कर्मचाऱ्यांच्या सुरक्षिततेचाही मुद्दा गंभीर बनला आहे. सरकार त्यांच्या सुरक्षिततेसाठी सतत संपर्कात असून परिस्थितीवर बारकाईने लक्ष ठेवत आहे.
भारतासाठी मोठं आव्हान
या संपूर्ण घडामोडींमुळे भारतासमोर ऊर्जा सुरक्षेचं मोठं आव्हान उभं ठाकलं आहे. दीर्घकाळ हा तणाव कायम राहिला तर देशाला पर्यायी मार्ग आणि ऊर्जा स्रोत शोधावे लागतील. तसेच, साठा व्यवस्थापन आणि आपत्कालीन योजना अधिक मजबूत करण्याची गरज निर्माण झाली आहे.तज्ञांच्या मते, भारताने आपल्या ऊर्जा आयातीत विविधता आणणे, नूतनीकरणीय ऊर्जेवर भर देणे आणि धोरणात्मक साठा वाढवणे आवश्यक आहे. अन्यथा अशा आंतरराष्ट्रीय संकटांचा देशाच्या अर्थव्यवस्थेवर मोठा परिणाम होऊ शकतोसध्या तरी परिस्थिती गंभीर असून होर्मूझ सामुद्रधुनीतील अडथळा दूर होण्याची कोणतीही चिन्हे दिसत नाहीत. भारत सरकार परिस्थितीवर लक्ष ठेवून आहे, मात्र जागतिक राजकीय परिस्थितीवरच या संकटाचा तोडगा अवलंबून आहे. आगामी काही दिवस भारतासाठी अत्यंत निर्णायक ठरणार आहेत.
