इराण-अमेरिका तणाव वाढला असताना स्ट्रेट ऑफ होर्मुझमधून मर्यादित तेलवाहू जहाजांना परवानगी, डॉलरऐवजी युआनमध्ये व्यवहाराची इराणची अट, जागतिक तेलबाजारात मोठी खळबळ.
मध्यपूर्वेत सुरू असलेल्या तणावामुळे जागतिक अर्थव्यवस्था आणि ऊर्जा बाजारावर मोठा परिणाम होत आहे. जगातील सर्वात महत्त्वाचा समुद्री व्यापारमार्ग मानल्या जाणाऱ्या Strait of Hormuz परिसरात परिस्थिती अत्यंत तणावपूर्ण झाली आहे. Iran आणि United States यांच्यातील संघर्षामुळे या सागरी मार्गावरील वाहतूक मोठ्या प्रमाणावर प्रभावित झाली असून जगभरातील तेलपुरवठा धोक्यात आला आहे.
अलीकडेच अमेरिकेने इराणच्या Kharg Island परिसरातील लष्करी आणि ऊर्जा तळांवर हल्ला केल्याचा आरोप इराणने केला आहे. या कारवाईचा बदला म्हणून इराणने सौदी अरेबियामधील अमेरिकन तळावर मोठी प्रत्युत्तरात्मक कारवाई केली. या हल्ल्यात अमेरिकेची पाच टँकर विमाने निकामी केल्याचा दावा इराणने केला आहे. त्यामुळे आखातातील तणाव आणखी वाढला असून आंतरराष्ट्रीय राजकारणात खळबळ उडाली आहे.
Related News
48 तासांत इराण ताब्यात घेण्याचा कट? राष्ट्राध्यक्षांचा अमेरिका-इस्रायलवर गंभीर आरोप
मैत्री दिनी जगाला मोठा दिलासा! अमेरिका-इराण युद्ध टळणार? ट्रम्प यांचा मोठा निर्णय
अमेरिका-इराण तणाव कमी होताच तेलाच्या किमतीत मोठी घसरण; भारतालाही मिळणार दिलासा?
मोठी बातमी! अमेरिकेचे MQ-9 ड्रोन पाडल्याचा इराणचा दावा; आखातात तणाव शिगेला
दुबई ते कतारपर्यंत इराणची नजर? ट्रम्प यांच्या मालमत्तांची टार्गेट लिस्ट समोर, मध्यपूर्वेत खळबळ
इराणवर अमेरिकेचे रात्रीभर घातक हल्ले; पायाभूत सुविधांवरही निशाणा, मध्यपूर्वेत तणाव शिगेला
Oil Crisis : स्वतःकडे तेल कमी, तरी जगासाठी भारत ठरणार तारणहार? जाणून घ्या मोठं कारण
3 व्यापारी जहाजांवरील हल्ल्यानंतर अमेरिकेचा प्रचंड पलटवार, इराणमधील 80 ठिकाणांवर बॉम्बफेक
होर्मुज खाडीत तणावाचा स्फोट; गुजरातकडे येणाऱ्या एलपीजी जहाजावर भीषण हल्ला ! 4 भारतीय सुरक्षित
या पार्श्वभूमीवर इराणने स्ट्रेट ऑफ होर्मुझ पूर्णपणे बंद करण्याऐवजी एक वेगळी रणनीती अवलंबली आहे. इराणने अधिकृतपणे जाहीर केले आहे की, सर्व जहाजांना या मार्गाने जाण्याची परवानगी दिली जाणार नाही. केवळ इराणच्या अटी मान्य करणाऱ्या देशांच्या तेलवाहू जहाजांनाच मर्यादित स्वरूपात मार्ग दिला जाईल. या निर्णयामुळे जागतिक व्यापारात मोठी अनिश्चितता निर्माण झाली आहे.
डॉलरऐवजी ‘युआन’ची अट
आंतरराष्ट्रीय वृत्तसंस्थांच्या माहितीनुसार इराणने तेल व्यापारासाठी एक नवी अट ठेवली आहे. जर एखाद्या देशाला स्ट्रेट ऑफ होर्मुझमधून त्यांची तेलवाहू जहाजे सुरक्षितपणे पार करायची असतील, तर त्या तेलाचा व्यवहार अमेरिकन डॉलरमध्ये न करता चीनच्या Chinese Yuan या चलनात करावा लागेल, अशी अट इराणने घातली आहे.
जागतिक स्तरावर कच्च्या तेलाचा व्यापार प्रामुख्याने अमेरिकन डॉलरमध्ये होतो. त्यामुळे इराणची ही अट म्हणजे डॉलरच्या वर्चस्वाला आव्हान मानले जात आहे. अनेक तज्ज्ञांच्या मते, इराण हा निर्णय घेऊन अमेरिकेच्या आर्थिक निर्बंधांना चकवा देण्याचा प्रयत्न करत आहे. चीनसोबतचे मजबूत संबंध लक्षात घेता, China या चलनाला प्रोत्साहन देण्यामागे भू-राजकीय रणनीती असल्याचे मानले जात आहे.
तथापि, इराणने स्पष्ट केले आहे की सर्व जहाजांना मार्ग दिला जाणार नाही. फक्त जे देश या अटी मान्य करतील आणि इराणसोबत सहकार्य करतील, अशाच जहाजांना सुरक्षित मार्ग दिला जाईल. त्यामुळे जगभरातील ऊर्जा कंपन्या आणि आयात करणाऱ्या देशांमध्ये संभ्रमाचे वातावरण निर्माण झाले आहे.
भारतासाठी काहीसा दिलासा
या तणावपूर्ण परिस्थितीत **India**साठी मात्र काहीसा दिलासा मिळाल्याचे सांगितले जात आहे. भारतीय परराष्ट्र मंत्रालयाने इराणसोबत केलेल्या चर्चेनंतर भारतीय ध्वज असलेल्या तेलवाहू जहाजांना सुरक्षित मार्ग देण्याबाबत तात्पुरता तोडगा निघाल्याचा दावा करण्यात आला आहे.
अहवालांनुसार भारताचे ‘शिवालिक’ नावाचे एलपीजी जहाज अलीकडेच कोणतीही अडचण न येता स्ट्रेट ऑफ होर्मुझ मार्ग पार करून सुरक्षित बाहेर पडले. त्यामुळे भारतासाठी तात्पुरती दिलासादायक स्थिती निर्माण झाली आहे. तरीही भारताने संभाव्य संकट लक्षात घेऊन **Russia**कडून तेल आयातीचे प्रमाण वाढवण्याचा निर्णय घेतल्याचे सांगितले जात आहे.
अमेरिकेची लष्करी हालचाल
दरम्यान, या परिस्थितीला उत्तर देण्यासाठी अमेरिकेने आखातात मोठी लष्करी हालचाल सुरू केली आहे. अमेरिकेतून सुमारे २२०० मरीन सैनिक, तीन अत्याधुनिक युद्धनौका आणि फायटर जेट्सचा ताफा आखाती प्रदेशाकडे रवाना करण्यात आला आहे.
अमेरिकन नौदल व्यापारी जहाजांना लष्करी संरक्षण देऊन या धोकादायक मार्गातून सुरक्षितपणे नेण्याचा पर्यायही विचारात घेत असल्याचे संकेत मिळत आहेत. त्यामुळे भविष्यात इराण आणि अमेरिका यांच्यात थेट संघर्ष होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
जागतिक अर्थव्यवस्थेवर परिणाम
या नाकेबंदीच्या परिणामामुळे जागतिक स्तरावर कच्च्या तेलाच्या किमतीत मोठी उसळी आली आहे. अनेक आंतरराष्ट्रीय बाजारांमध्ये तेलाच्या किमती ४० टक्क्यांपर्यंत वाढल्याचे दिसून आले आहे. जर हा संघर्ष दीर्घकाळ सुरू राहिला, तर कच्च्या तेलाची किंमत प्रति बॅरल २०० डॉलर्सपर्यंत जाऊ शकते, अशी भीती व्यक्त केली जात आहे.
या परिस्थितीचा सर्वाधिक फटका युरोपीय देशांना बसत आहे. काही देशांमध्ये इंधनटंचाईची शक्यता लक्षात घेऊन रेशनिंगसारख्या उपाययोजना सुरू करण्यात आल्या आहेत. ऊर्जा सुरक्षेबाबत अनेक देशांनी आपत्कालीन बैठकाही बोलावल्या आहेत.
पुढे काय?
स्ट्रेट ऑफ होर्मुझ हा जगातील सर्वात महत्त्वाचा ऊर्जा पुरवठा मार्ग मानला जातो. जागतिक तेलपुरवठ्यापैकी जवळपास एक तृतीयांश पुरवठा या मार्गातून होतो. त्यामुळे येथे निर्माण झालेला तणाव केवळ मध्यपूर्वेत मर्यादित राहत नाही, तर त्याचा परिणाम संपूर्ण जगावर होतो.
इराणची मर्यादित जहाजांना परवानगी आणि युआनमध्ये व्यवहाराची अट ही भू-राजकीय पातळीवरील मोठी चाल मानली जात आहे. या संघर्षाचा शेवट कसा होतो, हे पुढील काही दिवसांत स्पष्ट होईल. मात्र सध्याच्या घडीला जगातील ऊर्जा बाजार, अर्थव्यवस्था आणि आंतरराष्ट्रीय राजकारण यांचे लक्ष स्ट्रेट ऑफ होर्मुझकडेच लागले आहे.
