सकाळी रिकाम्या पोटी ब्लॅक कॉफी पिण्याचे फायदे; वजनापासून मधुमेहापर्यंत होऊ शकतो फायदा

सकाळी उठल्यावर अनेकांची पहिली सवय म्हणजे गरमागरम चहा किंवा कॉफीचा कप. भारतात चहाप्रेमींची संख्या मोठी असली तरी कॉफी पिणाऱ्यांचाही मोठा वर्ग आहे. मात्र गेल्या काही वर्षांत “ब्लॅक कॉफी” या पेयाने फिटनेसप्रेमी आणि आरोग्याबाबत जागरूक असलेल्या लोकांमध्ये विशेष स्थान निर्माण केले आहे. दूध आणि साखर न घालता घेतली जाणारी ब्लॅक कॉफी शरीरासाठी अधिक फायदेशीर ठरू शकते, असा अनेकांचा दावा आहे. विशेषतः सकाळी रिकाम्या पोटी ब्लॅक कॉफी घेतल्यास वजन कमी होणे, ऊर्जा वाढणे, मूड सुधारणा आणि मधुमेहाचा धोका कमी होणे असे अनेक फायदे मिळू शकतात, असे काही अभ्यास सुचवतात. मात्र यामागील शास्त्रीय कारणे काय आहेत, कोणाला ती फायदेशीर ठरते आणि कोणाला काळजी घ्यावी लागते, हे जाणून घेणे तितकेच महत्त्वाचे आहे.

ब्लॅक कॉफी म्हणजे नेमके काय?

ब्लॅक कॉफी म्हणजे फक्त कॉफी पावडर आणि पाणी यांपासून तयार केलेले पेय. यात दूध, साखर, क्रीम किंवा इतर कोणतेही गोड पदार्थ घातले जात नाहीत. त्यामुळे तिच्यातील कॅलरीज अत्यंत कमी असतात. साधारणपणे एका कप ब्लॅक कॉफीत ५ कॅलरीजपेक्षाही कमी उष्मांक असतात. त्यामुळे वजन कमी करण्याचा प्रयत्न करणाऱ्यांसाठी ती आकर्षक पर्याय ठरते.

वजन कमी करण्यास कशी मदत होते?

ब्लॅक कॉफीमध्ये असलेले कॅफिन हे मध्यवर्ती मज्जासंस्थेला उत्तेजित करते. यामुळे शरीरातील चयापचय प्रक्रिया वेगवान होतात. मेटाबॉलिझम वाढल्यास शरीर अधिक कॅलरीज जाळते. काही संशोधनांनुसार कॅफिनमुळे फॅट ऑक्सिडेशनची प्रक्रिया वाढू शकते, म्हणजेच साठवलेली चरबी ऊर्जा म्हणून वापरली जाऊ शकते. म्हणूनच अनेक फिटनेस तज्ज्ञ व्यायामापूर्वी ब्लॅक कॉफी घेण्याचा सल्ला देतात. यामुळे व्यायाम करताना ऊर्जा अधिक टिकून राहते आणि कार्यक्षमता सुधारू शकते.

तथापि, फक्त ब्लॅक कॉफी पिऊन वजन कमी होईल, असा गैरसमज ठेवू नये. संतुलित आहार, नियमित व्यायाम आणि पुरेशी झोप यांची जोड आवश्यक आहे.

ऊर्जा आणि एकाग्रता वाढवते

कॅफिन मेंदूमध्ये अ‍ॅडेनोसिन या थकवा निर्माण करणाऱ्या रसायनाचे प्रमाण कमी करते. परिणामी जागरूकता वाढते, लक्ष केंद्रीत राहते आणि थकवा कमी जाणवतो. ऑफिसला जाण्यापूर्वी किंवा अभ्यास सुरू करण्यापूर्वी घेतलेली ब्लॅक कॉफी मेंदू अधिक सतर्क ठेवण्यास मदत करू शकते. म्हणूनच अनेकजण दिवसाची सुरुवात ब्लॅक कॉफीने करतात.

“हॅप्पी हार्मोन्स” आणि मानसिक आरोग्य

ब्लॅक कॉफीमुळे डोपामाइन आणि सेरोटोनिनसारख्या न्यूरोट्रान्समीटरची क्रिया वाढू शकते. हे रसायन आनंद, समाधान आणि प्रेरणा यांच्याशी संबंधित असतात. त्यामुळे मर्यादित प्रमाणात घेतलेली कॉफी मूड सुधारण्यास मदत करू शकते. काही अभ्यासांमध्ये नियमित कॉफी सेवन आणि नैराश्याचा कमी धोका यामध्ये संबंध आढळून आला आहे. मात्र जास्त प्रमाणात कॅफिन घेतल्यास उलट अस्वस्थता, धडधड आणि चिंता वाढू शकते.

टाइप २ मधुमेहाचा धोका कमी?

ब्लॅक कॉफीमध्ये क्लोरोजेनिक अॅसिडसारखे अँटिऑक्सिडंट्स असतात. हे घटक इन्सुलिन संवेदनशीलता सुधारण्यास मदत करतात. काही संशोधनांनुसार दररोज एक कप कॉफी घेतल्यास टाइप २ मधुमेहाचा धोका काही टक्क्यांनी कमी होऊ शकतो. मात्र यासाठी कॉफी साखरविरहित असणे आवश्यक आहे. साखर किंवा फ्लेवर्ड सिरप घातल्यास उलट रक्तातील साखर वाढण्याची शक्यता असते.

यकृतासाठी फायदेशीर?

अनेक अभ्यासांमध्ये नियमित प्रमाणात कॉफी सेवन आणि यकृताच्या आरोग्यामध्ये सकारात्मक संबंध आढळून आला आहे. फॅटी लिव्हर, लिव्हर सिरोसिस आणि काही यकृतविकारांचा धोका कमी होऊ शकतो, असे निष्कर्ष काही संशोधनांमध्ये नमूद आहेत. ब्लॅक कॉफी यकृतातील हानिकारक एन्झाइम्सचे प्रमाण कमी करण्यास मदत करू शकते. मात्र ३–४ कपांपेक्षा जास्त सेवन टाळावे.

अँटिऑक्सिडंट्सचा स्रोत

ब्लॅक कॉफी अँटिऑक्सिडंट्सचा चांगला स्रोत मानली जाते. हे अँटिऑक्सिडंट्स शरीरातील फ्री रॅडिकल्सचा प्रभाव कमी करून पेशींना होणारे नुकसान टाळण्यास मदत करतात. त्यामुळे हृदयविकार, काही प्रकारचे कर्करोग आणि वृद्धत्वाची प्रक्रिया मंदावण्यास हातभार लागू शकतो, असा काही संशोधनांचा दावा आहे.

रिकाम्या पोटी कॉफी – फायदे की तोटे?

सकाळी उपाशीपोटी ब्लॅक कॉफी घेतल्यास काहींना ताजेतवाने वाटते. मात्र काही व्यक्तींना अ‍ॅसिडिटी, जळजळ किंवा पोटात अस्वस्थता जाणवू शकते. कॉफीमुळे गॅस्ट्रिक अ‍ॅसिडचे प्रमाण वाढू शकते. त्यामुळे ज्यांना अ‍ॅसिडिटीचा त्रास आहे त्यांनी रिकाम्या पोटी कॉफी घेणे टाळावे किंवा आधी हलका आहार घ्यावा.

किती प्रमाण सुरक्षित?

तज्ज्ञांच्या मते दररोज २०० ते ४०० मिग्रॅ कॅफिन (साधारण २–४ कप कॉफी) हे बहुतांश निरोगी प्रौढांसाठी सुरक्षित मानले जाते. यापेक्षा जास्त सेवन केल्यास हृदयाचे ठोके वाढणे, अस्वस्थता, निद्रानाश, हातपाय थरथरणे किंवा पचनाच्या समस्या उद्भवू शकतात.

कोणाला काळजी घ्यावी?

• उच्च रक्तदाब असलेले रुग्ण

• हृदयविकाराचा त्रास असलेले

• अ‍ॅसिडिटी किंवा गॅस्ट्रिक समस्या असलेले

• गर्भवती महिला

• झोपेचा त्रास असलेले

या सर्वांनी डॉक्टरांचा सल्ला घेऊनच कॅफिनचे प्रमाण ठरवावे.

ब्लॅक कॉफी हे कमी कॅलरीयुक्त आणि अँटिऑक्सिडंट्सने भरलेले पेय आहे. मर्यादित प्रमाणात घेतल्यास वजन नियंत्रण, ऊर्जा वाढ, एकाग्रता सुधारणा आणि काही प्रमाणात चयापचय सुधारण्यास मदत होऊ शकते. मात्र ती कोणत्याही आजारावर रामबाण उपाय नाही. संतुलित आहार, नियमित व्यायाम आणि पुरेशी झोप यांच्याशिवाय केवळ ब्लॅक कॉफीवर अवलंबून राहणे योग्य नाही. आपल्या शरीराची गरज ओळखून आणि तज्ज्ञांच्या सल्ल्यानेच ही सवय अंगीकारणे हितावह ठरेल.

(डिस्क्लेमर : वरील माहिती सामान्य ज्ञान व उपलब्ध संशोधनावर आधारित आहे. कोणताही आहारातील बदल करण्यापूर्वी किंवा आरोग्यविषयक निर्णय घेण्यापूर्वी तज्ज्ञ डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.)

read also:https://ajinkyabharat.com/or-have-an-unforgettable-rangpanchamicha-experience-in-5-cities/