जेवणानंतर चहा-कॉफी पिणे: आरोग्यासाठी किती योग्य?
आजकालच्या व्यस्त जीवनशैलीत, जेवणानंतर वाफाळलेला चहा किंवा गरम कॉफी पिणे अनेकांचे एक सर्वसामान्य व्रत बनले आहे. दुपारच्या किंवा रात्रीच्या जेवणानंतर अनेक जण सुस्ती दूर करण्यासाठी हे पेय घेतात, काहींना मात्र पचनास मदत होते, असे वाटते. मात्र, वैद्यकीय तज्ज्ञांच्या मते, ही सवय तुमच्या आरोग्यासाठी हानीकारक ठरू शकते. आज आपण याबाबत वैज्ञानिक दृष्टिकोनातून सविस्तर माहिती पाहणार आहोत.
चहा-कॉफीतील रसायन आणि त्याचा परिणाम
चहा आणि कॉफीमध्ये मुख्यतः कॅफिन (Caffeine) आणि टॅनिन (Tannin) नावाचे घटक असतात. याशिवाय चहामध्ये थियोफिलाइन (Theophylline) नावाचे घटकही असतात.
टॅनिनचा परिणाम:
चहा पिण्यामुळे टॅनिन अन्नातील लोह (Iron) शी संयोग साधतो. यामुळे शरीराला अन्नातील लोह शोषून घेण्यात अडचण येते. लोहाची कमतरता शरीरात निर्माण होऊ लागते आणि ही स्थिती ॲनिमिया (Anemia) कडे नेत जाते. शाकाहारी लोकांसाठी ही समस्या विशेषतः चिंताजनक ठरते, कारण त्यांचा मुख्य लोह स्त्रोत अन्नातून मिळतो आणि चहा पिण्यामुळे त्याचे शोषण कमी होते.Related News
17 FebElectricity Bill थकबाकी वाढल्याने Nagpur परिमंडलात मोठी कारवाई; 1 लाखांहून अधिक ग्राहकांना इशारा. वीज तोडणी, दंड आणि तुरुंगवासाची शक्यता—पूर्ण बातमी वाचा.
Electricity Bill: महावितरण ॲक्शन मोडवर; थकबाकीदारांना कडक इशारा वीज ही आधुनिक जीवनाची जीवनरेखा मानली जाते. मात्र Electricity Bill वेळेवर न भर... 17 Febबेल्जियम: जगाची चॉकलेट राजधानी
बेल्जियम: जागतिक चॉकलेट राजधानी चॉकलेट हा असा पदार्थ आहे, जो फक्त खाद्यपदार्थ नाही तर तो संवेदना, आनंद आणि संस्कृतीचा एक भाग बनला आहे. जगभरातील लोक चॉक... 17 FebElon Musk : 77 लाख कोटींचा मालक, पण खिशात नगद फक्त 7708 कोटी!
Elon Musk : 77 लाख कोटींचा मालक, पण खिशात नगद किती? जगातील सर्वात श्रीमंत व्यक्तींच्या यादीत सतत अग्रभागी असलेले नाव म्हणजे Elon Musk. त्याचा एकूण स... 17 Febतुम्ही द्राक्षे (Grapes)धुवून खात आहात का ?
तुम्ही द्राक्षे (Grapes) धुवून खात आहात का ? जाणून घ्या द्राक्षे स्वच्छ करण्याची योग्य पद्धत द्राक्षे (Grapes) ही फक्त चवीसाठीच नव्हे, तर आर... 17 Febसुरक्षित PPF गुंतवणूक: 7.1% व्याजाने 15 वर्षांत कमवा जास्त नफा!
PPF योजना – सुरक्षित आणि करमुक्त गुंतवणूक सार्वजनिक भविष्य निर्वाह निधी योजना ही भारत सरकारद्वारे राबवली जाते आणि तिच्यावर पूर्ण सरकारी हमी आहे. या योजनेत गुंतवणूक करणे म्हणजे सुर... 17 Febमनोज जरांगे पाटील पुन्हा रस्त्यावर ? सरकारला आंदोलनाचा इशारा
पुन्हा भगवं वादळ घोंघावणार? मनोज जरांगे पाटील यांचा आंदोलनाचा इशारा मराठा समाजाच्या आरक्षणाच्या मुद्यावर पुन्हा एकदा मनोज जरांगे पाटील यांन... 17 Febरोहित पवार यांचे मोठे विधान: अजित पवारांच्या विमान अपघाताचा ब्लॅक बॉक्स भारताबाहेर पाठवला का?
रोहित पवार यांचे मोठे विधान : अजित पवार यांच्या विमान अपघातात ब्लॅक बॉक्सबाबत उठला संशय राज्याचे उपमुख्यमंत्री अजित पवार यांच्या दुखद निधनानंतर महार... 17 Febकेल्टन टेकच्या शेअरमध्ये 19.3% उंची: गुंतवणूकदारांसाठी सुवर्णसंधी!
स्मॉल-कॅप आयटी कंपनी केल्टन टेक सोल्युशन्सच्या शेअर्समध्ये जोरदार उसळी, गुंतवणूकदारांचे उत्साहाचे क्षण 17 Feb‘Anupamaa’ February 17 Update : राही-प्रीमच्या निर्णयावर अनुपमाचा ठाम पाऊल
‘Anupamaa’ February 17 Update: मीता राजा आणि परीला सांगते की आता कुटुंब सुरू करा; अनुपमा राही-प्रीमच्या निर्णयावर ठाम टीव्ही मालिकेतील रसिक प्रेक्षकांसाठीकॅफिनचा परिणाम:
कॉफी आणि चहामधील कॅफिन पोटातील ॲसिडचे प्रमाण वाढवते. जेवणानंतर लगेच या पेयांचा सेवन केल्यास छातीत जळजळ (Acid Reflux/Heartburn) होण्याची शक्यता वाढते. तसेच रक्ताभिसरण वाढल्याने तात्पुरता उच्च रक्तदाब (High Blood Pressure) निर्माण होऊ शकतो.थियोफिलाइनचा परिणाम:
चहामधील थियोफिलाइन बद्धकोष्ठतेची समस्या निर्माण करू शकतो आणि प्रथिनांचे पचन गडबडवू शकतो. त्यामुळे पोट फुगल्यासारखे वाटते, हलकासा अपचन होऊ शकते आणि काही लोकांना पचनाच्या त्रासामुळे अस्वस्थता अनुभवता येते.
जेवणानंतर लगेच चहा-कॉफी पिण्याचे धोके
लोहाची कमतरता:
रोज जेवणानंतर लगेच चहा किंवा कॉफी घेतल्यास शरीरातील लोह शोषण कमी होते. शाकाहारी लोक किंवा महिलांसाठी ही खूप गंभीर समस्या ठरू शकते.पचनावर परिणाम:
जेवणानंतर लगेच चहा किंवा कॉफी पिणे पचन प्रक्रिया मंद करते. प्रथिने, कर्बोदके, आणि इतर पोषक घटक पचायला जास्त वेळ घेतात, ज्यामुळे पोट फुगण्याची, गॅस बनण्याची, आणि अपचनाची तक्रार होऊ शकते.उच्च रक्तदाब:
कॉफीमधील कॅफिन रक्ताभिसरण वाढवते. ज्या लोकांना आधीच उच्च रक्तदाबाची समस्या आहे, त्यांच्यासाठी ही स्थिती धोकादायक ठरू शकते.झोपेवर परिणाम:
रात्रीच्या जेवणानंतर चहा किंवा कॉफी पिणे झोपेवर प्रतिकूल परिणाम करते. कॅफिन शरीरातील नर्व्हस सिस्टिम सक्रिय करते, ज्यामुळे झोप येण्यात अडथळा येतो. झोपेच्या कमतरतेमुळे दुसऱ्या दिवशी थकवा, तणाव आणि कामाच्या क्षमतेवर परिणाम होऊ शकतो.
तज्ज्ञांचे मत
आरोग्य तज्ज्ञ सांगतात की, जेवणानंतर लगेच चहा किंवा कॉफी पिणे टाळावे. जर एखाद्याला हे टाळता येत नसेल, तर कमीत कमी ४५ मिनिटे ते १ तास थांबून हे पेय सेवन करावे. यामुळे अन्नातील पोषक घटक शोषून घेण्यासाठी शरीराला पर्याप्त वेळ मिळतो, तसेच कॅफिनचे दुष्परिणाम कमी होतात.
डॉ. सीमा पाटील, एक सुप्रसिद्ध पोषणतज्ज्ञ, म्हणतात:
“अनेक जण जेवणानंतर सुस्ती दूर करण्यासाठी चहा किंवा कॉफी घेतात, परंतु हे शरीराला हानी पोहोचवू शकते. योग्य वेळ न ठेवल्यास लोह, प्रथिने, आणि इतर पोषक घटकांची शोषण क्षमता कमी होते. त्यामुळे अन्नाचे पूर्ण पोषण मिळणे कठीण होते.”
शाकाहारी लोकांसाठी विशेष खबरदारी
शाकाहारी लोक जेवणानंतर लगेच चहा पिण्याचे प्रमाण जास्त असल्यामुळे लोहाची कमतरता आणि ॲनिमियाची समस्या त्यांच्यात अधिक दिसून येते. तज्ज्ञ म्हणतात की, शाकाहारी लोकांनी चहा किंवा कॉफी पिण्यापूर्वी किमान १ तास थांबावे आणि शक्य असल्यास लोहयुक्त अन्नाचे सेवन वाढवावे. उदाहरणार्थ, पालक, गवार, मूगडाळ, आणि बीन्स यांचा समावेश जेवणात करणे उपयुक्त ठरते.
पचन सुधारण्यासाठी पर्याय
जेवणानंतर गरम पाणी किंवा हर्बल टी प्यायची सवय चहा-कॉफीऐवजी ठेवता येऊ शकते. हर्बल टीमध्ये कॅफिन नसतो, त्यामुळे पचनावर परिणाम होत नाही.
थोडासा फेरफटका किंवा हलकी चाल, जेवणानंतर शरीरात रक्ताभिसरण सुधारते आणि पचन सुलभ होते.
जर सुस्ती कमी करायची असेल, तर जेवणाच्या १ तासानंतर कॉफी किंवा चहा प्यावे. यामुळे पोषक घटक शोषले जातात आणि शरीरावर कॅफिनचा प्रतिकूल परिणाम होत नाही.
लोकसाधारण सवयी
अनेकांना जेवणानंतर लगेच चहा प्यायची सवय असते, विशेषतः दुपारच्या जेवणानंतर. ऑफिसमध्ये किंवा घरच्या वातावरणात, स्ट्रेस आणि थकवा दूर करण्यासाठी लोक या सवयीकडे आकर्षित होतात. मात्र, तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की, ही सवय आरोग्यासाठी दीर्घकालीन हानिकारक ठरू शकते.
वैज्ञानिक शास्त्रातील दृष्टीकोन
वैज्ञानिक अभ्यासानुसार, चहा-कॉफीतील टॅनिन आणि कॅफिन हे अन्नातील पोषक घटकांच्या शोषणावर परिणाम करतात.
टॅनिन: लोहाचे शोषण कमी करते → ॲनिमिया.
कॅफिन: पोटातील ॲसिड वाढवते → जळजळ व अपचन.
थियोफिलाइन: पचन मंद करते → बद्धकोष्ठता व पोट फुगणे.
यासोबतच, रात्रीच्या जेवणानंतर चहा-कॉफी सेवन केल्यास स्लीप सायकल बिघडतो, ज्याचा परिणाम पुढच्या दिवसाच्या कार्यक्षमतेवर दिसतो.
जेवणानंतर लगेच चहा किंवा कॉफी पिणे आरोग्यास हानीकारक ठरू शकते. मुख्यतः हे:
लोहाची कमतरता निर्माण करू शकते
पचन मंद करते आणि पोट फुगण्यास कारणीभूत ठरते
रक्तदाब तात्पुरता वाढवू शकते
झोपेवर प्रतिकूल परिणाम करतो
सल्ला: जेवणानंतर किमान ४५ मिनिटे ते १ तास थांबून चहा किंवा कॉफी प्यावी. पर्यायी रूपात हर्बल टी, गरम पाणी, किंवा हलकी चाल घेणे उपयुक्त आहे. शाकाहारी लोकांनी विशेष काळजी घ्यावी.
आरोग्य तज्ज्ञांचे मत लक्षात घेतले, तर ही सवय बदलल्यास दीर्घकालीन आरोग्य लाभ मिळू शकतात. त्यामुळे, जेवणानंतरच्या थोड्या सुस्तीला कंटाळून लगेच चहा किंवा कॉफी पिण्यापेक्षा, शरीराला योग्य वेळ देणे अधिक फायदेशीर आहे.
