सूर्यग्रहण 2026 : फाल्गुन अमावस्या आणि कंकणाकृती ग्रहणाचा दुर्मिळ योग; जाणून घ्या धार्मिक नियम, वैज्ञानिक सत्य आणि आहारविषयक काळजी
2026 हे वर्ष खगोलशास्त्रीय आणि धार्मिक दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचे ठरणार आहे. या वर्षात एकूण दोन सूर्यग्रहण आणि दोन चंद्रग्रहण होणार असून, त्यातील पहिले सूर्यग्रहण 17 फेब्रुवारी 2026, मंगळवार रोजी घडणार आहे. विशेष बाब म्हणजे या दिवशी फाल्गुन अमावस्या देखील असून, अमावस्या आणि सूर्यग्रहण एकाच दिवशी येण्याचा दुर्मिळ योग तयार होत आहे. त्यामुळे अनेकांच्या मनात प्रश्न आहेत—सूतक लागू होईल का, अमावस्येची पूजा करता येईल का, उपवास ठेवावा का आणि ग्रहणाच्या वेळी काय खावे किंवा टाळावे?
या सर्व प्रश्नांची उत्तरे जाणून घेण्यासाठी हा सविस्तर आढावा उपयुक्त ठरेल.
Related News
मधुमेही रुग्णांसाठी फळांचे योग्य सेवन: कोणती फळे खावी आणि कोणती टाळावी?
India AI Summit 2026 : Swiggy आणि Zeptoच्या सहकार्याने उत्तम जेवण सुविधा
RBI ने ठरवले 6 कठोर नियम : 10 महत्वाचे बदल RBI कर्ज वसुली नियमांमध्ये
Aliens Exist ? बराक ओबामांचे धक्कादायक विधान – 5 मोठे खुलासे ज्यांनी जग हादरले
मोबाईलचा अति वापर किती घातक? डोकेदुखीपासून सुटकेसाठी 7 प्रभावी आयुर्वेदिक उपाय
आवळा रस की लिंबू पाणी? व्हिटॅमिन सीसाठी कोणता पर्याय अधिक प्रभावी?
जामनगर विमानतळावर सारा तेंडुलकरचा एलिगंट लूक; अर्जुनच्या प्री-वेडिंग सोहळ्यांना सुरुवात
Splitsvilla 16 Episode 18 : सादफ-अनुष्का वादाने शोला वेगळेच वळण
कंकणाकृती सूर्यग्रहण म्हणजे काय?
17 फेब्रुवारी 2026 रोजी होणारे सूर्यग्रहण कंकणाकृती (Annular Solar Eclipse) स्वरूपाचे असेल. या प्रकारच्या ग्रहणात चंद्र सूर्याला पूर्णपणे झाकत नाही. परिणामी सूर्याची बाह्य कडा प्रकाशमान वलयासारखी दिसते. हे दृश्य अत्यंत सुंदर असले तरी डोळ्यांसाठी तितकेच धोकादायक असू शकते, म्हणून योग्य खबरदारी आवश्यक आहे.
हे सूर्यग्रहण दुपारी 3:26 वाजता सुरू होऊन संध्याकाळी 7:57 वाजता संपेल. एकूण कालावधी सुमारे 4 तास 32 मिनिटे असेल. मात्र, हे ग्रहण भारत मध्ये दिसणार नाही. त्यामुळे धार्मिक दृष्टिकोनातून एक महत्त्वाचा मुद्दा स्पष्ट होतो.
भारतात ग्रहण दिसत नसल्यास सूतक लागते का?
धार्मिक मान्यतेनुसार, सूतक कालावधी तेव्हाच लागू होतो जेव्हा ग्रहण प्रत्यक्ष भारतात दिसते. कारण ग्रहणाचा प्रभाव प्रत्यक्ष अनुभवास येतो, तेव्हाच काही नियम पाळण्याची आवश्यकता मानली जाते. 17 फेब्रुवारी 2026 रोजी होणारे हे कंकणाकृती सूर्यग्रहण भारतात दृश्यमान नसल्याने सूतक कालावधी लागू होणार नाही.
याचा अर्थ असा की:
फाल्गुन अमावस्येची पूजा, उपवास आणि तर्पण करता येईल
कोणत्याही शुभ कार्यावर प्रतिबंध येणार नाही
मंदिर दर्शन, जप, ध्यान, दान या सर्व गोष्टी सामान्यपणे करता येतील
फाल्गुन अमावस्या: तिथी आणि धार्मिक महत्त्व
फाल्गुन अमावस्या 16 फेब्रुवारी 2026 रोजी संध्याकाळी 5:34 वाजता सुरू होऊन 17 फेब्रुवारी रोजी संध्याकाळी 5 वाजता संपेल. उदयतिथीप्रमाणे अमावस्या 17 फेब्रुवारीला साजरी केली जाईल. म्हणजेच अमावस्या आणि सूर्यग्रहण एकाच दिवशी येत असले तरी सूतक नसल्यामुळे धार्मिक विधी निर्विघ्न पार पडू शकतात.
अमावस्या हा दिवस पूर्वजांना (पितरांना) समर्पित मानला जातो. या दिवशी:
पवित्र नदीत स्नान
दानधर्म
तर्पण आणि पिंडदान
करणे अत्यंत शुभ मानले जाते. ज्यांच्या कुंडलीत पितृ दोष आहे, त्यांनी विशेषतः या दिवशी तर्पण करावे, असे ज्योतिषशास्त्र सांगते. पूर्वज प्रसन्न झाल्यास घरात सुख, शांती, समृद्धी येते आणि अनेक रखडलेली कामे मार्गी लागतात, अशी श्रद्धा आहे.
सूर्यग्रहण: धार्मिक श्रद्धा आणि वैज्ञानिक वास्तव
सूर्यग्रहण ही एक नैसर्गिक आणि वैज्ञानिक घटना आहे. चंद्र पृथ्वी आणि सूर्य यांच्या मध्ये आल्याने सूर्याचा प्रकाश काही काळासाठी झाकला जातो. वैज्ञानिक दृष्टिकोनातून पाहता, ग्रहणाच्या वेळी सूर्याच्या कोरोना (किरीटाचा) अभ्यास करण्याची दुर्मिळ संधी संशोधकांना मिळते.
मात्र भारतीय संस्कृतीत ग्रहणाला केवळ खगोलशास्त्रीय घटना न मानता, त्याचे आध्यात्मिक महत्त्वही मानले गेले आहे. प्राचीन काळी ग्रहणाचा काळ विशेष शक्तींचा असल्याचे समजले जाई. त्यामुळे त्या वेळी:
जप
ध्यान
मंत्रपठण
यांना महत्त्व दिले गेले.
ग्रहणाच्या वेळी डोळ्यांची काळजी अत्यावश्यक
सूर्यग्रहणाच्या वेळी थेट सूर्य पाहणे अतिशय धोकादायक ठरू शकते. सूर्याच्या अतिनील (UV) किरणांमुळे डोळ्यांच्या पडद्याला कायमस्वरूपी इजा होऊ शकते. त्यामुळे:
केवळ प्रमाणित Solar Viewing Glasses वापरावेत
साधे सनग्लासेस, एक्स-रे फिल्म, पाण्यातील प्रतिबिंब वापरणे टाळावे
लहान मुले आणि वयोवृद्धांनी विशेष काळजी घ्यावी
ग्रहणाच्या वेळी काय खावे आणि काय टाळावे?
ग्रहणाच्या काळात आहाराबाबत अनेक परंपरा आणि समजुती प्रचलित आहेत.
टाळावयाचे पदार्थ:
आधी शिजवलेले अन्न
मांस, मासे
कांदा, लसूण
जड आणि तिखट पदार्थ
असे मानले जाते की हे पदार्थ ग्रहणकाळात अशुद्ध आणि नकारात्मक ऊर्जेने प्रभावित होतात.
घ्यावयाचे पदार्थ (गरज असल्यास):
द्रवपदार्थ
फळांचा रस
हलके, सात्विक अन्न
काहीजण अन्नावर तुळशीची पाने ठेवतात, ज्यामुळे अन्न शुद्ध राहते अशी श्रद्धा आहे. विज्ञानाच्या दृष्टीने ग्रहणाचा अन्नावर थेट परिणाम होत नसला तरी, अन्न स्वच्छ, ताजे आणि झाकून ठेवलेले असणे आरोग्यासाठी योग्यच ठरते.
उपवास आणि इतर परंपरा
ग्रहणाच्या वेळी उपवास करणे ही एक जुनी परंपरा आहे. उपवास करत असल्यास:
ग्रहण संपल्यानंतर अंघोळ करावी
त्यानंतरच अन्न किंवा पाणी घ्यावे
काही ठिकाणी ग्रहणानंतर घराची स्वच्छता करणे, पूजा करणे अशा प्रथा पाळल्या जातात.
सूर्यग्रहण हा भीतीचा नव्हे तर जागरूकतेचा विषय आहे. 17 फेब्रुवारी 2026 रोजी होणारे कंकणाकृती सूर्यग्रहण भारतात दिसणार नसल्याने सूतक लागू होणार नाही आणि फाल्गुन अमावस्येचे सर्व धार्मिक विधी शांतपणे करता येतील. वैज्ञानिक माहिती, सुरक्षिततेचे नियम आणि श्रद्धेचा समतोल साधून आपण या नैसर्गिक घटनेचा अनुभव सकारात्मक आणि सुरक्षितपणे घेऊ शकतो.
