अखेर रशियाने युद्धात बाहेर काढला तुरुपचा एक्का ‘S-500 प्रोमेथियस’; युक्रेन, NATO नव्हे तर अमेरिकेसाठीही मोठा धोका का?
S-500 प्रोमेथियस: युक्रेन युद्धाला तब्बल 1000 दिवस पूर्ण झाल्यानंतर रशियाने अखेर आपला सर्वात घातक आणि गुप्त मानला जाणारा तुरुपचा एक्का मैदानात उतरवला आहे. रशियाचे संरक्षण मंत्री आंद्रेई बेलौसोव (Andrey Belousov) यांनी अधिकृत घोषणा करत स्पष्ट केलं की, S-500 प्रोमेथियस एअर डिफेन्स सिस्टिमने सज्ज असलेली पहिली रेजिमेंट आता ‘कॉम्बॅट ड्युटी’वर तैनात करण्यात आली आहे.
ही केवळ एक लष्करी घोषणा नसून, जागतिक राजकारण आणि युद्धाच्या स्वरूपाला कलाटणी देणारी घटना मानली जात आहे. कारण S-500 प्रोमेथियस ही केवळ एअर डिफेन्स सिस्टिम नाही, तर जमिनीपासून अवकाशापर्यंत शत्रूच्या कोणत्याही हल्ल्याला निष्प्रभ करणारी ‘अभेद्य ढाल’ असल्याचा रशियाचा दावा आहे.
S-500 प्रोमेथियस म्हणजे नेमकं काय?
S-500 प्रोमेथियस (Prometheus) ही रशियाने विकसित केलेली पुढच्या पिढीची अत्याधुनिक एअर आणि मिसाइल डिफेन्स सिस्टिम आहे. ही सिस्टिम केवळ फायटर जेट्स, ड्रोन किंवा क्रूझ मिसाइल्स पाडण्यासाठी मर्यादित नसून, अत्यंत प्रगत आणि घातक हल्ल्यांना निष्प्रभ करण्यासाठी डिझाइन करण्यात आली आहे. S-500 ची सर्वात मोठी खासियत म्हणजे ती इंटरकॉन्टिनेंटल बॅलिस्टिक मिसाइल्स (ICBM), हायपरसोनिक मिसाइल्स आणि पृथ्वीच्या खालच्या कक्षेत फिरणारे हेरगिरी उपग्रह नष्ट करू शकते.
Related News
मलेशियामध्ये मंत्री यांचे 1 खळबळजनक विधान: कामाचा तणाव समलैंगिकतेस कारण?
2026: Iranने थेट भारताचे आभार मानले; अमेरिका संतप्त, चीन-पाकिस्तानही एकाच बाजूला
Iran vs US : धोकादायक संघर्षाचे 7 संकेत, अमेरिकेच्या महाशक्तीने इराणची घातक घेराबंदी
भारताची अर्थव्यवस्था : येत्या 20 वर्षांत जगात पहिल्या क्रमांकावर!
संपूर्ण देश उद्ध्वस्त करू शकतो… ट्रम्पच्या धमकीने इराणसह जागतिक तणाव वाढला!
ट्रम्पचा आक्रमक टॅरिफ निर्णय: फ्रान्सच्या वाईनवर 200% कर लादला
2026: India–पाकिस्तान एकाच मंचावर?
Donald Trump चा धक्कादायक निर्णय: 75 देशांच्या नागरिकांना व्हिसा बंदी – भारतावर परिणाम?
डोनाल्ड Trumpच्या निर्णयांमुळे जग महायुद्धाच्या उंबरठ्यावर – एकटाच रोखू शकतो, असा 1 दावा
2026 Trumpचा आक्रमक धोरण: वेनेजुएला तेलावर ताबा, इराणवर नजर
डोनाल्ड Trumpचा आक्रमक 1 निर्णय: मादुरो अटकेनंतर आता पेट्रो यांच्यावर दबाव
BrahMos-2 समोर शत्रूची एअर डिफेन्स निष्प्रभ, वेळेत ओळख अशक्य!
ही सिस्टिम ‘हिट-टू-किल’ तंत्रज्ञानावर काम करते, म्हणजेच लक्ष्याच्या जवळ स्फोट न करता थेट प्रचंड वेगाने धडक देऊन ते नष्ट करते. S-500 ची अंदाजे रेंज 600 किलोमीटरपर्यंत असून ती 100 किलोमीटरपेक्षा अधिक उंचीवर लक्ष्य भेदू शकते, असा दावा केला जातो. या सिस्टिमला रशियाच्या जुन्या A-135 मिसाइल डिफेन्स सिस्टिमशी जोडण्यात आले आहे, ज्यामुळे मॉस्कोसह महत्त्वाच्या भागांना अभेद्य सुरक्षा कवच मिळते. भविष्यातील युद्धामध्ये अवकाशातून होणारे हल्ले आणि हायपरसोनिक अस्त्रांचा धोका वाढत असताना, S-500 प्रोमेथियस ही रशियासाठी गेम चेंजर ठरणारी सिस्टिम मानली जात आहे.
Intercontinental Ballistic Missiles (ICBMs)
हायपरसोनिक मिसाइल्स
AWACS आणि कमांड प्लेन्स
लो-अर्थ ऑर्बिट सॅटेलाइट्स
यांसारख्या अत्यंत प्रगत आणि घातक टार्गेट्सना हवेतच नष्ट करण्यासाठी डिझाइन करण्यात आली आहे.
युद्धाचा स्तर जमिनीवरून थेट अवकाशात
रशियाच्या संरक्षण मंत्र्यांनी केलेलं सर्वात धक्कादायक विधान म्हणजे “S-500 सिस्टिम स्पेस-बॉर्डर टार्गेट्स नष्ट करण्यास सक्षम आहे.”
याचा अर्थ काय?
याचा अर्थ रशिया आता फक्त पारंपरिक युद्धासाठी नाही, तर स्पेस वॉर (Space Warfare) साठी सज्ज झाला आहे. पृथ्वीच्या खालच्या कक्षेत (Low Earth Orbit) फिरणारे अमेरिकन आणि NATO चे हेरगिरी उपग्रह S-500 च्या टप्प्यात येऊ शकतात.
S-400 पेक्षा S-500 किती घातक?
| वैशिष्ट्य | S-400 | S-500 |
|---|---|---|
| रेंज | ~400 किमी | ~600 किमी |
| उंची | 30–35 किमी | 100+ किमी |
| टार्गेट्स | जेट्स, क्रूझ मिसाइल | ICBM, Hypersonic, Satellites |
| टेक्नॉलॉजी | Proximity Detonation | Hit-to-Kill |
Hit-to-Kill म्हणजे काय?
या तंत्रज्ञानात मिसाइल टार्गेटजवळ स्फोट करत नाही, तर थेट प्रचंड वेगाने धडक देऊन लक्ष्य नष्ट करते. ही टेक्नॉलॉजी अत्यंत अचूक आणि प्राणघातक मानली जाते.
ICBM आणि हायपरसोनिक मिसाइल्ससाठी का धोकादायक?
आजपर्यंत ICBM म्हणजे अणुयुद्धातील अंतिम अस्त्र मानलं जायचं. पण S-500—
ICBM ला त्याच्या टर्मिनल फेजमध्ये हवेतच नष्ट करू शकते
Mach 5–10 वेगाच्या हायपरसोनिक मिसाइल्स रोखू शकते, असा रशियाचा दावा
जर हे दावे खरे ठरले, तर अमेरिकेची न्यूक्लियर डेटरन्स स्ट्रॅटेजीच कोलमडू शकते.
NATO आणि अमेरिकेची झोप उडाली का?
पश्चिमी लष्करी विश्लेषकांच्या मते
NATO कडे सध्या S-500 ला तोड देणारी कोणतीही खात्रीशीर सिस्टिम नाही
अमेरिकेची THAAD आणि Patriot सिस्टिम्स अजूनही स्पेस-लेव्हल इंटरसेप्शनमध्ये मागे आहेत
म्हणूनच S-500 ची तैनाती ही फक्त युक्रेनसाठी नाही, तर थेट अमेरिकेसाठी वॉर्निंग सिग्नल मानली जाते.
S-500 तयार होण्यामागचा इतिहास
2002 : प्रोजेक्टची सुरुवात
2021 : रशियन सैन्याकडे अधिकृत हस्तांतरण
डिसेंबर 2024 : पहिली स्पेशल रेजिमेंट
2025 : युक्रेन युद्धात कॉम्बॅट ड्युटी
दोन दशकांच्या संशोधनानंतर ही सिस्टिम प्रत्यक्ष युद्धात उतरवण्यात आली आहे.
रशियाने आत्ताच S-500 का बाहेर काढली?
कारण : युक्रेनला मिळणारी अमेरिकन मदत
ATACMS मिसाइल्स
F-16 फायटर जेट्स
कारण : अमेरिकेला थेट संदेश
“युरोपमध्ये हायपरसोनिक मिसाइल्स तैनात केल्या, तर त्याचं उत्तर आमच्याकडे आहे.”
भारत आणि S-500 : भारताने का रस दाखवला नाही?
भारत आधीच
S-400 चे 5 स्क्वाड्रन वापरत आहे
Project Kusha या स्वदेशी एअर डिफेन्सवर काम करत आहे
भारतासाठी अडचणी:
प्रचंड किंमत
CAATSA निर्बंध
सध्या स्पेस-वॉरफेअरची गरज आहे का?
भारत सध्या ‘Wait and Watch’ धोरण अवलंबत आहे.
भविष्यातील युद्धात S-500 का ‘सिकंदर’ ठरू शकते?
हायपरसोनिक मिसाइल्सचा वाढता धोका
स्पेसमधून होणारे हल्ले
सॅटेलाइट वॉरफेअर
या सगळ्यांवर S-500 उत्तर देऊ शकते, म्हणूनच तिला भविष्यातील युद्धाची ‘Game Changer System’ म्हटलं जात आहे.
जर रशियाचे S-500 संदर्भातील दावे खरे ठरले, तर
NATO ची लष्करी आघाडी कमजोर होऊ शकते
अमेरिकेचा अणु-दबदबा कमी होऊ शकतो
युद्धाचा केंद्रबिंदू पृथ्वीवरून अवकाशात जाऊ शकतो
युक्रेन युद्ध फक्त दोन देशांपुरतं मर्यादित न राहता, जागतिक सामरिक संतुलन बदलणारं युद्ध ठरत आहे, आणि S-500 प्रोमेथियस हे त्याचं सर्वात मोठं उदाहरण आहे.
