FSSAIची मोठी कारवाई; लोकप्रिय मद्य ब्रँड्स चौकशीच्या कक्षेत
देशातील लोकप्रिय मद्य ब्रँड्सबाबत मोठी घडामोड समोर आली आहे. फूड सेफ्टी अँड स्टँडर्ड्स अथॉरिटी ऑफ इंडिया (FSSAI) ने अनेक मद्य उत्पादक कंपन्यांविरोधात कारवाई सुरू केली आहे. या कारवाईत Old Monk, McDowell’s, Bagpiper, Antiquity Blue आणि Royal Challenge यांसारख्या प्रसिद्ध ब्रँड्सची उत्पादने तयार करणाऱ्या कंपन्यांचाही समावेश असल्याची माहिती समोर आली आहे. FSSAI चा आरोप आहे की काही कंपन्यांनी रम आणि व्हिस्की तयार करताना परवानगी नसलेल्या फ्लेवरिंग पद्धतींचा वापर केला असून, उत्पादनाच्या वयाबाबत ग्राहकांची दिशाभूल करणारे दावे केले आहेत.
या प्रकरणामुळे मद्य उद्योगात मोठी खळबळ उडाली असून ग्राहकांमध्येही संभ्रमाचे वातावरण निर्माण झाले आहे. मात्र, या टप्प्यावर ही कारवाई आरोप आणि तपासाच्या स्वरूपात असून संबंधित कंपन्यांकडून त्यावर उत्तर दिले जाण्याची शक्यता आहे.
नेमका काय आहे FSSAIचा आरोप?
FSSAI ने केलेल्या तपासणी आणि प्रयोगशाळेतील चाचण्यांमध्ये काही मद्य उत्पादक कंपन्या रम आणि व्हिस्कीमध्ये बाहेरून फ्लेवर मिसळत असल्याचे आढळल्याचा दावा करण्यात आला आहे. नियमानुसार रम किंवा व्हिस्कीची चव आणि सुगंध हे कच्चा माल, फर्मेंटेशन, डिस्टिलेशन आणि मॅच्युरेशन या नैसर्गिक प्रक्रियेतून विकसित झाले पाहिजेत.
Related News
PF खातेदारांनो लक्ष द्या! उद्या 6 ते 9.30 दरम्यान EPFO सेवा ठप्प
पाकिस्तानला मोठा धक्का! ट्रम्प यांनी मध्यस्थीच्या यादीतूनच केलं बाहेर
मात्र, काही उत्पादक कंपन्या Extra Neutral Alcohol (ENA) किंवा Neutral Spirit वापरून त्यात कृत्रिम फ्लेवर मिसळत असल्याचा आरोप FSSAI ने केला आहे. अशा उत्पादनांना पारंपरिक रम किंवा व्हिस्कीप्रमाणे विकल्यामुळे ग्राहकांची दिशाभूल होत असल्याचे नियामक संस्थेचे म्हणणे आहे.
रम आणि व्हिस्कीऐवजी ‘Flavoured Spirit’ म्हणून लेबल करण्याची सूचना
FSSAI ने स्पष्ट केले आहे की ज्या उत्पादनांमध्ये नैसर्गिक पद्धतीने तयार झालेली चव नसून बाहेरून फ्लेवर मिसळले जातात, त्या उत्पादनांना “Rum-Flavoured Spirit” किंवा “Whisky-Flavoured Spirit” म्हणूनच लेबल केले पाहिजे.
अशा प्रकारे ग्राहकांना उत्पादनाचे खरे स्वरूप समजू शकेल आणि ते योग्य माहितीच्या आधारे खरेदीचा निर्णय घेऊ शकतील. सध्या काही कंपन्या ही उत्पादने स्टँडर्ड रम किंवा व्हिस्की म्हणून बाजारात विकत असल्याचा आरोप करण्यात आला आहे.
‘7 Years Old Blended’ दाव्यावरही प्रश्नचिन्ह
FSSAI ने विशेषतः Old Monk XXX Rum च्या एका प्रकारावरील “7 Years Old Blended” या दाव्यावरही आक्षेप घेतला आहे.
नियामक संस्थेच्या तपासणीनुसार, या उत्पादनामध्ये मॅच्युअर्ड रम स्पिरिटचे प्रमाण अत्यंत कमी असून मुख्य घटक न्यूट्रल स्पिरिट असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. प्रयोगशाळेतील तपासणीत मॅच्युअर्ड रम स्पिरिटचे प्रमाण ५ टक्क्यांपेक्षाही कमी असल्याचा दावा करण्यात आला आहे.
नियमांनुसार, एखाद्या मिश्रित मद्यामध्ये वयाचा दावा करताना त्या मिश्रणातील सर्वात कमी वयाच्या स्पिरिटचा आधार घेतला पाहिजे. त्यामुळे “7 Years Old” असा दावा विद्यमान नियमांशी सुसंगत नसल्याचा आरोप करण्यात आला आहे.
ग्राहकांची दिशाभूल कशी होत असल्याचा दावा?
FSSAI च्या मते, अशा उत्पादनांच्या पॅकेजिंगवर त्यांच्या वास्तविक स्वरूपाची स्पष्ट माहिती दिली जात नाही. त्यामुळे ग्राहकांना ते पारंपरिक पद्धतीने तयार झालेले रम किंवा व्हिस्की असल्याचा समज होतो.
नियामक संस्थेने म्हटले आहे की, काही कंपन्या नैसर्गिक प्रक्रियेतून तयार झालेली चव नसतानाही बाह्य फ्लेवरचा वापर करून मूळ उत्पादनासारखी चव निर्माण करतात आणि त्याची विक्री स्टँडर्ड मद्य म्हणून करतात. त्यामुळे ग्राहकांना उत्पादनाची खरी गुणवत्ता आणि स्वरूप समजत नाही.
नियम काय सांगतात?
FSSAI च्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार रम आणि व्हिस्की यांसारख्या मद्यांमध्ये वापरण्यात येणारा कच्चा माल, उत्पादन प्रक्रिया आणि मॅच्युरेशन याबाबत स्पष्ट निकष आहेत. या निकषांचे पालन करणे प्रत्येक उत्पादकासाठी बंधनकारक आहे.
तसेच, उत्पादनाच्या लेबलवर दिली जाणारी माहिती अचूक आणि दिशाभूल न करणारी असावी. विशेषतः उत्पादनाचे वय, त्यातील घटक आणि उत्पादनाचा प्रकार याबाबत चुकीची माहिती देणे नियमांचे उल्लंघन मानले जाते.
मद्य उद्योगावर होऊ शकतो मोठा परिणाम
FSSAI च्या या कारवाईचा परिणाम देशातील मद्य उद्योगावर होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. तपासात नियमांचे उल्लंघन सिद्ध झाल्यास संबंधित कंपन्यांना उत्पादनांवरील लेबलिंगमध्ये बदल करावे लागू शकतात. काही उत्पादनांचे वर्गीकरण बदलण्यासही सांगितले जाऊ शकते.
याशिवाय भविष्यात मद्य उत्पादनांच्या गुणवत्तेबाबत अधिक कठोर तपासणी आणि प्रयोगशाळा चाचण्या होण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे उद्योगातील उत्पादन प्रक्रिया आणि लेबलिंग पद्धती अधिक पारदर्शक करण्यावर भर दिला जाऊ शकतो.
ग्राहकांनी काय लक्षात ठेवावे?
तज्ज्ञांच्या मते, ग्राहकांनी कोणतेही मद्य उत्पादन खरेदी करण्यापूर्वी त्यावरील लेबल, घटकांची माहिती, उत्पादनाचा प्रकार आणि वयाबाबतचे दावे काळजीपूर्वक तपासावेत. कोणतेही उत्पादन स्टँडर्ड रम किंवा व्हिस्की आहे की फ्लेव्हर्ड स्पिरिट, याची माहिती लेबलवर स्पष्टपणे असणे आवश्यक आहे.
सध्या FSSAI ने केलेले निष्कर्ष हे तपासणीदरम्यान समोर आलेल्या बाबींवर आधारित असून संबंधित कंपन्यांकडून यावर स्पष्टीकरण किंवा कायदेशीर भूमिका मांडली जाऊ शकते. त्यामुळे या प्रकरणातील पुढील घडामोडींवर मद्य उद्योगासह ग्राहकांचेही लक्ष लागले आहे.
