धक्कादायक! घरातील AC ठरतोय मृत्यूचा सापळा; महिनाभरात 10 मृत्यू, या 5 शक्तिशाली सुरक्षा उपायांकडे दुर्लक्ष करू नका
मुंबई : देशभरात वाढत्या उष्णतेमुळे एअर कंडिशनरचा वापर मोठ्या प्रमाणात वाढला आहे. एकेकाळी चैनीची वस्तू मानला जाणारा एसी आता अनेक कुटुंबांच्या दैनंदिन जीवनाचा अविभाज्य भाग बनला आहे. मात्र, घराला थंडावा देणारे हेच उपकरण निष्काळजीपणामुळे जीवघेणे ठरू शकते, अशी गंभीर बाब अलीकडील काही घटनांमधून समोर आली आहे.
गेल्या काही आठवड्यांत देशातील विविध भागांत एसी कॉम्प्रेसर ब्लास्ट, शॉर्टसर्किट आणि आग लागल्याच्या घटनांमध्ये वाढ झाल्याचे दिसून आले आहे. काही घटनांमध्ये जीवितहानी झाल्यामुळे नागरिकांमध्ये चिंता व्यक्त केली जात आहे. तज्ज्ञांच्या मते, योग्य देखभाल, नियमित सर्व्हिसिंग आणि सुरक्षेच्या नियमांचे पालन केल्यास अशा दुर्घटना मोठ्या प्रमाणात टाळता येऊ शकतात.
Related News
पीक विमा योजनेत सहभागी होण्यासाठी आणखी 8 दिवस; कृषिमंत्र्यांची मोठी घोषणा
शरद पवारांचा मोठा निर्णय! राष्ट्रवादीत मोठे फेरबदल, अनेकांना नवी जबाबदारी
AC कॉम्प्रेसर म्हणजे नेमके काय?
एसीमधील कॉम्प्रेसर हा त्याचा सर्वात महत्त्वाचा भाग मानला जातो. रेफ्रिजरंट गॅसवर दाब निर्माण करून थंड हवा तयार करण्याचे काम कॉम्प्रेसर करतो. संपूर्ण कूलिंग सिस्टमचा केंद्रबिंदू असलेल्या या यंत्रणेवर सतत ताण पडत असतो. त्यामुळे त्यामध्ये बिघाड झाल्यास संपूर्ण एसीचे कार्य प्रभावित होते.
कॉम्प्रेसर सतत उच्च दाबाखाली काम करत असल्यामुळे त्याची नियमित तपासणी आवश्यक असते. दुर्लक्ष झाल्यास ओव्हरहिटिंग, गॅस प्रेशर वाढणे किंवा इलेक्ट्रिकल फॉल्ट निर्माण होऊन स्फोट अथवा आग लागू शकते.
AC ब्लास्टची प्रमुख कारणे कोणती?
तज्ज्ञांच्या मते, एसी स्फोट किंवा आगीच्या घटनांमागे अनेक कारणे असू शकतात.
1. वेळेवर सर्व्हिसिंग न करणे
अनेक नागरिक एसी खराब झाल्यानंतरच मेकॅनिकला बोलावतात. मात्र, नियमित सर्व्हिसिंग न झाल्यास फिल्टरमध्ये धूळ साचते, गॅस प्रेशर असंतुलित होते आणि कॉम्प्रेसरवर अतिरिक्त ताण निर्माण होतो.
2. निकृष्ट किंवा जुने वायरिंग
जुन्या इमारतींमध्ये अनेकदा वायरिंगची क्षमता कमी असते. एसीसारख्या जास्त वीज वापरणाऱ्या उपकरणांमुळे वायर गरम होऊन शॉर्टसर्किटचा धोका निर्माण होतो.
3. सतत अनेक तास एसी चालू ठेवणे
काही कुटुंबांमध्ये एसी दिवसाचे 10 ते 15 तास अखंड सुरू असतो. यामुळे कॉम्प्रेसरचे तापमान वाढते आणि यंत्रणेवर अतिरिक्त भार पडतो.
4. व्होल्टेज फ्लक्चुएशन
वीज पुरवठ्यातील अचानक चढ-उतार कॉम्प्रेसरसाठी धोकादायक ठरू शकतात. विशेषतः ग्रामीण आणि निमशहरी भागांमध्ये ही समस्या अधिक आढळते.
5. गॅस लीक किंवा प्रेशर वाढणे
रेफ्रिजरंट सिस्टीममध्ये बिघाड झाल्यास गॅस लीक होऊ शकतो किंवा दाब अनियंत्रितपणे वाढू शकतो. यामुळे गंभीर तांत्रिक बिघाड होण्याची शक्यता असते.
उन्हाळ्यात धोका का वाढतो?
मे आणि जून महिन्यांत तापमान 40 अंश सेल्सिअसच्या पुढे जात असल्याने एसीवर अतिरिक्त भार येतो. बाहेरील वातावरण अत्यंत गरम असल्यामुळे कॉम्प्रेसरला अधिक मेहनत घ्यावी लागते. सततच्या वापरामुळे मशीन ओव्हरहिट होण्याची शक्यता वाढते.
विशेषतः दुपारच्या वेळेत आणि रात्री दीर्घकाळ एसी चालू ठेवला जात असल्यास धोका आणखी वाढू शकतो.
या 5 शक्तिशाली सुरक्षा उपायांचे पालन करा
1. वर्षातून किमान दोनदा सर्व्हिसिंग करा
तज्ज्ञांच्या मते,AC ची वर्षातून किमान दोन वेळा तपासणी आणि सर्व्हिसिंग करणे आवश्यक आहे. यामध्ये फिल्टर क्लिनिंग, कॉइल तपासणी, गॅस प्रेशर चेक आणि वायरिंग तपासणी केली जाते.
2. दर्जेदार स्टॅबिलायझर वापरा
व्होल्टेजमधील चढ-उतारांपासून संरक्षण मिळवण्यासाठी चांगल्या गुणवत्तेचा स्टॅबिलायझर वापरणे आवश्यक आहे. यामुळे कॉम्प्रेसरचे आयुष्य वाढते आणि अचानक बिघाड होण्याचा धोका कमी होतो.
3. टाइमर फंक्शनचा वापर करा
रात्रीभर AC चालू ठेवण्याऐवजी टाइमरचा वापर केल्यास मशीनला विश्रांती मिळते. तसेच विजेची बचतही होते.
4. धोक्याची चिन्हे ओळखा
AC मधून जळका वास येणे, स्पार्क दिसणे, असामान्य आवाज येणे किंवा अचानक कूलिंग कमी होणे ही धोक्याची चिन्हे असू शकतात. अशावेळी लगेच एसी बंद करावा.
5. स्वतंत्र पॉवर कनेक्शन द्या
AC साठी स्वतंत्र प्लग पॉइंट आणि योग्य क्षमतेची वायर वापरणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. एक्स्टेन्शन बोर्ड किंवा स्वस्त वायरचा वापर टाळावा.
कोणत्या घरांमध्ये जास्त धोका?
तज्ज्ञांच्या मते, खालील परिस्थितींमध्ये विशेष काळजी घेणे आवश्यक आहे:
- 8 ते 10 वर्षांपेक्षा जुना एसी वापरणारे
- नियमित सर्व्हिसिंग न करणारे
- निकृष्ट वायरिंग असलेल्या इमारती
- सतत 10 ते 12 तास एसी चालू ठेवणारे
- लोकल किंवा कमी दर्जाचे स्पेअर पार्ट्स वापरणारे
- व्होल्टेज फ्लक्चुएशन जास्त असलेल्या भागातील रहिवासी
आग लागल्यास काय करावे?
जर AC मधून धूर निघत असेल किंवा आग लागल्याचे दिसत असेल तर:
- तात्काळ मुख्य वीज पुरवठा बंद करा.
- एसी बंद करण्याचा प्रयत्न करा.
- सुरक्षित अंतर राखा.
- अग्निशमन दलाला माहिती द्या.
- पाण्याचा वापर करण्यापूर्वी वीज पुरवठा पूर्णपणे बंद असल्याची खात्री करा.
तज्ज्ञांचा सल्ला
इलेक्ट्रिकल आणि एचव्हीएसी तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की, एसी सुरक्षित उपकरण आहे; मात्र त्याची नियमित देखभाल करणे अत्यंत आवश्यक आहे. योग्य दर्जाचे पार्ट्स, प्रशिक्षित तंत्रज्ञांकडून सर्व्हिसिंग आणि सुरक्षित वायरिंग यामुळे बहुतांश दुर्घटना टाळता येतात.
उन्हाळ्याच्या दिवसांत एसी हा आराम देणारा मित्र असला तरी त्याचा निष्काळजी वापर धोकादायक ठरू शकतो. कॉम्प्रेसर ब्लास्ट, शॉर्टसर्किट आणि आग यांसारख्या दुर्घटना टाळण्यासाठी नियमित सर्व्हिसिंग, सुरक्षित वायरिंग, स्टॅबिलायझरचा वापर आणि वेळेवर तपासणी करणे अत्यंत गरजेचे आहे.घरातील एसी तुमच्या कुटुंबाला थंडावा देणारे साधन ठरावे, मृत्यूचा सापळा नव्हे. त्यामुळे आजच तुमच्या एसीची तपासणी करून आवश्यक सुरक्षा उपायांची अंमलबजावणी करा.
