उन्हाळ्यात पोटासाठी काय चांगलं – दही की ताक? न्यूट्रिशनिस्टकडून सविस्तर माहिती
उन्हाळा सुरू होताच आपल्या आहारात अनेक बदल होतात. भूक कमी लागणे, अॅसिडिटी वाढणे आणि जड अन्न पचायला वेळ लागणे या समस्या अनेकांना जाणवतात. अशा वेळी भारतीय घरांमध्ये पारंपरिकरित्या वापरले जाणारे दोन पदार्थ म्हणजे दही आणि ताक (छास) पुन्हा एकदा केंद्रस्थानी येतात. हे दोन्ही पदार्थ थंडावा देणारे, आंबवलेले (fermented) आणि पचनासाठी उपयुक्त मानले जातात.
मात्र, अनेकांच्या मनात एकच प्रश्न असतो – “उन्हाळ्यात पोटासाठी नेमकं काय हलकं आहे? दही की ताक?” याबाबत तज्ज्ञांनी दिलेलं स्पष्टीकरण जाणून घेणं महत्त्वाचं आहे.
उन्हाळ्यात पचनावर का परिणाम होतो?
उन्हाळ्यात वाढलेल्या तापमानाचा परिणाम आपल्या पचनसंस्थेवरही होतो. क्लिनिकल न्यूट्रिशनिस्ट नमामी अग्रवाल यांच्या मते, उष्णतेमुळे शरीरातील “मेटाबॉलिक फायर” म्हणजेच पचनशक्ती कमी होते. यामुळे गॅस्ट्रिक एन्झाइम्सची कार्यक्षमता घटते आणि डिहायड्रेशनची शक्यता वाढते.
Related News
जागतिक संकेतांचा परिणाम; शेअर बाजारात विक्रीचा जोर वाढला
50 वर्षांनंतर मिळालं खरं यश; Rakesh Bedi चं कौतुक करताना डेविड धवन भावुक
11 व्या वर्षी शाळा सोडली, 60 रुपयांसाठी भांडी घासली—Munawar Faruqui चा संघर्ष
उन्हाळ्यात कूल राहायचंय? ‘Cold Soups’ ठरतायत परफेक्ट पर्याय!
तणावमुक्त जीवनाचे गुपित! झोपेचे महत्त्व जाणून घ्या
नाशिक धर्मांतरण प्रकरणावर Amruta Fadnavis यांचा मोठा गौप्यस्फोट
या दोन्ही गोष्टींमुळे अन्न पचायला वेळ लागतो, पोट फुगल्यासारखं वाटतं आणि अॅसिडिटी वाढते. म्हणूनच उन्हाळ्यात हलके, पचायला सोपे आणि आंबवलेले पदार्थ खाण्याचा सल्ला दिला जातो.
दही: पोषणयुक्त पण कधी कधी जड
दही (curd) हे दूध आंबवून तयार केलं जातं. यात लॅक्टिक अॅसिड बॅक्टेरिया असतात, जे आपल्या पोटातील चांगल्या बॅक्टेरियांची संख्या वाढवतात. त्यामुळे दही पचन सुधारण्यास मदत करतं.
वैज्ञानिक संशोधनानुसार, नियमितपणे दही किंवा योगर्टसारखे पदार्थ खाल्ल्यास पचनसंस्था अधिक सक्षम होते आणि लॅक्टोज पचवण्याची क्षमता वाढते.
दही हे प्रथिने (protein) आणि कॅल्शियमचा उत्तम स्रोत आहे. त्यामुळे ते शरीराला पोषण देतं आणि पोटभर वाटतं. विशेषतः दुपारच्या जेवणात दही खाल्ल्यास शरीराला थंडावा मिळतो.
मात्र, दह्याचा घट्टपणा आणि त्यातील फॅटमुळे काही लोकांना ते जड वाटू शकतं. विशेषतः ज्यांना अॅसिडिटी किंवा पचनाचा त्रास आहे, त्यांना उन्हाळ्यात दही कधी कधी त्रासदायक ठरू शकतं.
ताक (छास): हलकं आणि पचनासाठी उत्तम
ताक किंवा छास हे दह्याचं पातळ रूप आहे. दह्यात पाणी मिसळून ते फेटलं जातं आणि त्यात जिरे, आलं, पुदिना यांसारखे मसाले घातले जातात. हीच गोष्ट ताकाला अधिक पचायला सोपं बनवते.
ताकातील पाण्याचं प्रमाण जास्त असल्यामुळे ते शरीराला हायड्रेट ठेवतं. त्याचबरोबर त्यात असलेले प्रोबायोटिक्स पचन सुधारतात आणि पोटातील फुगवटा, गॅस यांसारख्या समस्यांपासून आराम देतात.
आयुर्वेदात ताकाला “नैसर्गिक पाचन टॉनिक” मानलं जातं. विशेषतः जेवणानंतर ताक प्यायल्यास अन्न पचायला मदत होते आणि पोट हलकं वाटतं.
विज्ञान काय सांगतं?
आधुनिक संशोधनानुसार, दही आणि ताक दोन्हीही प्रोबायोटिक्सने समृद्ध आहेत. हे चांगले बॅक्टेरिया आपल्या पोटातील मायक्रोफ्लोरा संतुलित ठेवण्यास मदत करतात.
एका अभ्यासानुसार, आंबवलेल्या दुग्धजन्य पदार्थांमुळे पचनक्रिया सुधारते आणि शरीरातील पोषक तत्वांचे शोषण अधिक चांगल्या प्रकारे होते.
मात्र, उन्हाळ्यात ताकाला थोडा जास्त फायदा आहे. कारण त्यात पाण्याचं प्रमाण जास्त असल्यामुळे ते शरीरावर कमी ताण टाकतं आणि सहज पचतं.
तज्ज्ञ काय सांगतात?
न्यूट्रिशनिस्ट च्या मते, दही आणि ताक दोन्हीही उन्हाळ्यासाठी उपयुक्त आहेत, पण त्यांचा योग्य वेळ आणि प्रमाण महत्त्वाचं आहे.
- दही: ज्यांची पचनशक्ती चांगली आहे आणि ज्यांना अधिक पोषण हवं आहे, त्यांच्यासाठी दही उत्तम पर्याय आहे.
- ताक: जेवणानंतर पचन सुधारण्यासाठी आणि शरीर हायड्रेट ठेवण्यासाठी ताक अधिक उपयुक्त आहे.
तज्ज्ञांचा आणखी एक महत्त्वाचा सल्ला म्हणजे – नेहमी ताजं आणि कमी आंबट दही किंवा ताकच सेवन करावं. जास्त आंबट झालेलं दही किंवा ताक अॅसिडिटी वाढवू शकतं.
दही आणि ताक कधी आणि कसं खावं?
दही खाण्याची योग्य वेळ:
- दुपारच्या जेवणात
- हलक्या जेवणासोबत
- खूप आंबट नसलेलं
ताक पिण्याची योग्य वेळ:
- जेवणानंतर
- उन्हाळ्यात दुपारच्या वेळी
- जिरे, पुदिना घालून
शेवटी काय निवडावं?
दोन्ही पर्याय आरोग्यासाठी चांगले असले तरी, उन्हाळ्यात ताक हे पचनासाठी अधिक हलकं आणि सोपं मानलं जातं. त्यातील जास्त पाणी, कमी फॅट आणि मसाल्यांचा वापर यामुळे ते पोटासाठी अधिक आरामदायक ठरतं.
तरीही, दही पूर्णपणे टाळण्याची गरज नाही. योग्य प्रमाणात आणि योग्य वेळी खाल्ल्यास दहीही तितकंच फायदेशीर ठरू शकतं.
उन्हाळ्यात आपल्या शरीराची गरज ओळखून आहार निवडणं खूप महत्त्वाचं आहे. दही आणि ताक हे दोन्हीही पारंपरिक पदार्थ आपल्या आरोग्यासाठी फायदेशीर आहेत.
पण जर प्रश्न असेल – “उन्हाळ्यात पोटासाठी काय अधिक हलकं?” – तर उत्तर बहुतेक वेळा ताक असं असेल.
शेवटी, आपल्या शरीराचं ऐकणं सर्वात महत्त्वाचं आहे. तुम्हाला जे पचायला सोपं वाटतं, जे खाल्ल्यावर हलकं आणि ताजं वाटतं, तेच निवडा. कारण साधे, घरगुती आणि पारंपरिक पदार्थच अनेकदा आपल्या आरोग्याची खरी काळजी घेतात.
Read Also : https://ajinkyabharat.com/healthy-and-tasty-make-palak-uttapam-at-home/
