अमेरिका-इराण युद्धाचा जगाला महाफटका! कंपन्यांचे 2.1 लाख कोटींचे नुकसान, महागाईचा भडका उडणार
मध्य-पूर्वेमध्ये सुरू असलेल्या अमेरिका-इराण संघर्षाने आता केवळ राजकीय आणि लष्करी स्वरूप न ठेवता जागतिक अर्थव्यवस्थेलाही हादरवून सोडले आहे. अमेरिका, इराण आणि इस्रायल यांच्यातील वाढत्या संघर्षामुळे जगभरातील कंपन्यांचे तब्बल 25 अब्ज डॉलर्स म्हणजेच सुमारे 2.1 लाख कोटी रुपयांचे नुकसान झाल्याची धक्कादायक माहिती समोर आली आहे. या संघर्षाचा परिणाम उद्योग, वाहतूक, तेल, विमान सेवा, उत्पादन आणि ग्राहक बाजारावर थेट दिसून येत आहे.
रॉयटर्सच्या अहवालानुसार, युद्धामुळे जागतिक पुरवठा साखळी विस्कळीत झाली असून अनेक मोठ्या कंपन्यांनी उत्पादन कपात, दरवाढ, कर्मचाऱ्यांची कपात आणि गुंतवणूक रोखण्याचे निर्णय घेतले आहेत. त्यामुळे येत्या काही महिन्यांत जगभरात महागाई आणखी वाढण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
Related News
Ladki Bahin Yojana : या लाडक्या बहिणींचे पैसे बंद; जळगावातील 2 हजार महिलांचा मोठा निर्णय
होर्मुझ सामुद्रधुनीमुळे जगभरात भीती
इराणच्या नियंत्रणाखाली असलेली होर्मुझ सामुद्रधुनी ही जगातील सर्वात महत्त्वाची तेल वाहतूक मार्गांपैकी एक मानली जाते. जगभरात वापरल्या जाणाऱ्या तेलापैकी मोठा हिस्सा या मार्गातून वाहतूक केला जातो. युद्धामुळे या परिसरात तणाव वाढल्याने तेल वाहतुकीवर परिणाम होऊ लागला आहे.
याच कारणामुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारात कच्च्या तेलाच्या किमती प्रति बॅरल 100 डॉलर्सच्या पुढे गेल्या आहेत. काही आठवड्यांपूर्वी हे दर 65 ते 70 डॉलर दरम्यान होते. म्हणजेच तेलाच्या किमतींमध्ये जवळपास 50 टक्क्यांची वाढ झाली आहे.
तेल महागल्याने त्याचा थेट परिणाम पेट्रोल, डिझेल, विमान इंधन, मालवाहतूक आणि उत्पादन क्षेत्रावर होत आहे. भारतासारख्या तेल आयातीवर अवलंबून असलेल्या देशांसाठी ही परिस्थिती आणखी गंभीर ठरू शकते.
279 कंपन्यांनी घेतले कठोर निर्णय
अमेरिका, युरोप आणि आशियातील 279 पेक्षा जास्त मोठ्या कंपन्यांनी या संकटाचा सामना करण्यासाठी कठोर पावले उचलण्यास सुरुवात केली आहे. अनेक कंपन्यांनी उत्पादन खर्च वाढल्यामुळे वस्तूंच्या किमती वाढवल्या आहेत.
काही कंपन्यांनी उत्पादनात मोठी कपात केली आहे तर काहींनी नवीन गुंतवणूक थांबवली आहे. अनेक कंपन्यांनी भागधारकांना दिले जाणारे डिव्हिडेंड रोखले आहेत. काही कंपन्यांनी कर्मचाऱ्यांना सक्तीच्या सुट्टीवर पाठवले असून खर्च कमी करण्यासाठी नोकरकपातीची तयारी सुरू केली आहे.
आर्थिक तज्ज्ञांच्या मते, जर युद्ध दीर्घकाळ चालले तर 2008 च्या आर्थिक मंदीपेक्षाही भीषण परिस्थिती निर्माण होऊ शकते.
विमान कंपन्यांचे सर्वाधिक नुकसान
या युद्धाचा सर्वाधिक फटका विमान कंपन्यांना बसला आहे. विमान इंधनाच्या किमतीत झालेल्या मोठ्या वाढीमुळे जगभरातील विमान कंपन्यांचे सुमारे 15 अब्ज डॉलर्सचे नुकसान झाले आहे.अनेक आंतरराष्ट्रीय विमान कंपन्यांनी मध्य-पूर्वेकडील हवाई मार्ग बंद केले आहेत. त्यामुळे विमानांना मोठा वळसा घालून प्रवास करावा लागत आहे. परिणामी इंधन खर्च वाढत असून तिकीट दरही वाढू लागले आहेत.आंतरराष्ट्रीय प्रवास महाग झाल्याने पर्यटन उद्योगावरही परिणाम होऊ लागला आहे. अनेक देशांमध्ये पर्यटकांची संख्या घटण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे.
ग्राहकांवर थेट परिणाम
महागाईचा सर्वात मोठा फटका सामान्य नागरिकांना बसणार आहे. कंपन्यांनी उत्पादनांच्या किमती वाढवण्यास सुरुवात केली असून इलेक्ट्रॉनिक्स, वाहनं, गृहउपयोगी वस्तू आणि दैनंदिन वस्तू महाग होण्याची शक्यता आहे.
व्हर्लपूल कंपनीचे सीईओ मार्क बिट्झर यांनी सांगितले की, “सध्याची परिस्थिती 2008 च्या जागतिक आर्थिक मंदीपेक्षाही अधिक गंभीर ठरू शकते.” लोक आता नवीन वस्तू खरेदी करण्याऐवजी जुन्या वस्तू दुरुस्त करून वापरण्यावर भर देत आहेत.
याचा अर्थ ग्राहकांचा खर्च कमी होत असून बाजारातील मागणीही घटू शकते. मागणी कमी झाल्यास उत्पादन आणखी कमी होईल आणि बेरोजगारी वाढण्याची भीती आहे.
टोयोटा आणि P&G सारख्या कंपन्यांनाही फटका
जगातील सर्वात मोठ्या वाहन उत्पादक कंपन्यांपैकी एक असलेल्या टोयोटाला या संघर्षामुळे 4.3 अब्ज डॉलर्सचे नुकसान झाल्याचे सांगितले जात आहे. वाहन उद्योगासाठी लागणारे कच्चे माल आणि वाहतूक खर्च प्रचंड वाढले आहेत.
त्याचप्रमाणे प्रॉक्टर अँड गॅम्बल (P&G) या जागतिक ग्राहक वस्तू उत्पादक कंपनीलाही जवळपास 1 अब्ज डॉलर्सचा आर्थिक फटका बसला आहे.
कच्च्या मालाच्या वाढत्या किमती, शिपिंग खर्च आणि पुरवठा साखळीतील अडथळ्यांमुळे उत्पादन क्षेत्र संकटात आले आहे.
आशिया आणि युरोपमध्ये वाढली चिंता
युरोप आणि आशियातील देश तेलासाठी मोठ्या प्रमाणात आखाती देशांवर अवलंबून आहेत. त्यामुळे या प्रदेशांमध्ये सर्वाधिक चिंता व्यक्त केली जात आहे.
भारत, चीन, जपान आणि दक्षिण कोरिया यांसारखे देश मोठ्या प्रमाणात तेल आयात करतात. तेल महागल्यास या देशांमध्ये महागाई वाढण्याची शक्यता अधिक आहे.
विशेषतः भारतासाठी ही परिस्थिती आव्हानात्मक ठरू शकते. कारण भारतातील पेट्रोल-डिझेल दर वाढल्यास वाहतूक, शेती, उद्योग आणि दैनंदिन जीवनावरील खर्च वाढेल.
शेअर बाजारात घसरण
युद्धाच्या पार्श्वभूमीवर जगभरातील शेअर बाजारात मोठी अस्थिरता निर्माण झाली आहे. गुंतवणूकदार सुरक्षित गुंतवणुकीकडे वळत असल्याने शेअर बाजारातून पैसे बाहेर काढले जात आहेत.
अनेक मोठ्या कंपन्यांच्या शेअर्समध्ये घसरण झाली आहे. विमान सेवा, वाहन उद्योग, पर्यटन, इलेक्ट्रॉनिक्स आणि ग्राहक वस्तू क्षेत्रातील कंपन्यांचे शेअर्स सर्वाधिक दबावाखाली आहेत.
विशेष म्हणजे सोन्याच्या किमतीत वाढ झाली असून गुंतवणूकदार सुरक्षित पर्याय म्हणून सोन्याकडे वळत आहेत.
भारतावर काय परिणाम होणार?
भारतासाठी अमेरिका-इराण संघर्ष हा अत्यंत संवेदनशील मुद्दा आहे. भारताचे इराणशी तेल आणि व्यापार संबंध आहेत, तर अमेरिकेसोबत धोरणात्मक भागीदारी आहे.
जर युद्ध आणखी तीव्र झाले तर भारतात खालील परिणाम दिसू शकतात:
- पेट्रोल आणि डिझेल दरवाढ
- एलपीजी सिलेंडर महाग होणे
- विमान तिकिटांचे दर वाढणे
- आयात खर्च वाढणे
- शेअर बाजारात अस्थिरता
- महागाई दर वाढणे
- रुपयावर दबाव वाढणे
आर्थिक तज्ज्ञांच्या मते, भारत सरकारला महागाई नियंत्रणासाठी अतिरिक्त उपाययोजना कराव्या लागू शकतात.
जागतिक मंदीची भीती
सध्या जगातील अनेक अर्थव्यवस्था आधीच मंदीच्या भीतीचा सामना करत आहेत. अशातच अमेरिका-इराण युद्धामुळे परिस्थिती आणखी गंभीर झाली आहे.ऊर्जा संकट, पुरवठा साखळीतील अडथळे, वाढते व्याजदर आणि ग्राहक खर्चातील घट यामुळे जागतिक अर्थव्यवस्थेवर मोठे संकट निर्माण होऊ शकते.विशेषतः लहान आणि मध्यम उद्योगांसाठी ही परिस्थिती अधिक धोकादायक ठरू शकते. उत्पादन खर्च वाढल्याने अनेक उद्योग बंद होण्याची शक्यता आहे.
पुढे काय?
जगभरातील गुंतवणूकदार, उद्योगपती आणि सरकारांचे लक्ष आता मध्य-पूर्वेकडे लागले आहे. जर अमेरिका आणि इराण यांच्यातील तणाव कमी झाला नाही, तर जागतिक अर्थव्यवस्थेवरील परिणाम आणखी गंभीर होऊ शकतात.तेलाचे दर आणखी वाढल्यास महागाई नियंत्रणाबाहेर जाण्याची शक्यता आहे. यामुळे सामान्य नागरिकांच्या जीवनावर मोठा आर्थिक ताण येऊ शकतो.आर्थिक तज्ज्ञांचे मत आहे की, युद्ध तातडीने थांबवण्यासाठी आंतरराष्ट्रीय स्तरावर राजनैतिक प्रयत्न वाढवणे अत्यंत गरजेचे आहे. अन्यथा येणारे काही महिने जगासाठी आर्थिकदृष्ट्या अत्यंत कठीण ठरू शकतात.
अमेरिका-इराण युद्ध हे आता केवळ दोन देशांमधील संघर्ष राहिलेले नाही. त्याचा परिणाम संपूर्ण जगाच्या अर्थव्यवस्थेवर होत आहे. तेलाच्या वाढत्या किमती, महागाई, कंपन्यांचे अब्जावधींचे नुकसान आणि ग्राहकांवरील वाढता आर्थिक ताण यामुळे जागतिक बाजारपेठेत अनिश्चिततेचे वातावरण निर्माण झाले आहे.
जर हा संघर्ष लवकर थांबला नाही, तर जगाला आणखी मोठ्या आर्थिक संकटाचा सामना करावा लागू शकतो. सामान्य नागरिकांपासून ते मोठ्या उद्योगांपर्यंत सर्वच स्तरांवर याचे गंभीर परिणाम दिसून येण्याची शक्यता आहे.
