महाराष्ट्रात पावसाने घेतलेल्या विश्रांतीमागे सुपर एल निनोचा प्रभाव असल्याची शक्यता व्यक्त होत आहे. एल निनो, MJO आणि मान्सूनमधील बदलामुळे पुढील काही महिन्यांत मुसळधार पाऊस, कोरडे वातावरण आणि शेतीवर होणाऱ्या परिणामाची सविस्तर माहिती जाणून घ्या.
सुपर एल निनोचा इशारा! महाराष्ट्रात कधी मुसळधार पाऊस तर कधी उन्हाचा चटका; मान्सूनच्या लहरीपणामुळे शेतकऱ्यांची चिंता वाढली
मुंबई : महाराष्ट्रात जुलै महिन्याच्या सुरुवातीला झालेल्या दमदार पावसानंतर आता अनेक भागांमध्ये पावसाने विश्रांती घेतली आहे. राज्यातील अनेक जिल्ह्यांमध्ये पावसाची मोठी तूट नोंदवली जात असून खरीप हंगामातील पिकांवर त्याचा परिणाम होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे. हवामान तज्ज्ञांच्या मते, या बदलामागे प्रशांत महासागरात सक्रिय झालेला एल निनो (El Nino) आणि मॅडेन-ज्युलियन ऑसिलेशन (MJO) ही महत्त्वाची हवामान प्रणाली कारणीभूत असू शकते.
यंदाचा मान्सून सुरुवातीला चांगला वाटत असला तरी त्याची वाटचाल अत्यंत अस्थिर राहण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. त्यामुळे पुढील काही महिन्यांत कधी अतिवृष्टी तर कधी दीर्घ कोरडा कालावधी अनुभवायला मिळू शकतो.
Related News
Weather Update: पुढील 10 तास धोक्याचे! धो-धो पावसाचा इशारा, IMD कडून हाय अलर्ट
लाडक्या बहिणींना मोठी खुशखबर! खात्यात जमा होऊ लागले 1500 रुपये; 3000 रुपयांबाबत मोठी अपडेट
शरद पवारांचे खासदार शिवसेनेत येणार? चर्चांवर एकनाथ शिंदेंचं मोठं वक्तव्य
56 लाख शेतकऱ्यांना मोठा दिलासा! कर्जमाफीचे निकष बदलले, आणखी 23 लाख शेतकऱ्यांना फायदा
अजब चोरी ! विजेच्या खांबांवरील ॲल्युमिनियमच्या तारा लंपास; लाखो रुपयांचे नुकसान
Maharashtra Weather Update 2026: पाऊस का थांबला? IMD ने सांगितली 7 कारणे, पुढील 5 दिवसांचा मोठा अंदाज
IMD Weather Update : महाराष्ट्रासह 17 राज्यांना मुसळधार पावसाचा इशारा; पुन्हा धो-धो बरसणार पाऊस
नितीन गडकरींचा मोठा दावा; ‘माझ्याविरोधात एक लॉबी काम करते’, इथेनॉल वादावर मोठा खुलासा
18 ते 25 जुलैत पावसाचा जोरदार कमबॅक! ढग दाटणार, काळोख पसरून मुसळधार पावसाची 7 मोठी संकेत
18 ते 25 जुलैत पावसाची दुसरी फेरी? पहलगाममध्ये ढगफुटीचा थरार, उत्तराखंडमध्ये भूस्खलन; मान्सूनबाबत IMDचा मोठा इशारा
जुलैच्या सुरुवातीला दमदार पाऊस, नंतर अचानक विश्रांती
यंदा मान्सूनने केरळमध्ये ४ जून रोजी प्रवेश केला. त्यानंतर त्याची गती मंदावली आणि संपूर्ण देश व्यापण्यासाठी जवळपास महिनाभराचा कालावधी लागला. जून महिन्यात अनेक राज्यांमध्ये पावसाची कमतरता होती. मात्र जुलैच्या सुरुवातीला बंगालच्या उपसागरात कमी दाबाचे क्षेत्र तयार झाल्याने महाराष्ट्रासह अनेक राज्यांमध्ये मुसळधार पाऊस झाला.
या पावसामुळे धरणांमधील जलसाठा वाढला, अनेक भागांतील शेतकऱ्यांनी खरीप पिकांची पेरणी पूर्ण केली आणि काही प्रमाणात दिलासा मिळाला. मात्र काही दिवसांतच पावसाने पुन्हा विश्रांती घेतली. सध्या अनेक जिल्ह्यांमध्ये ३० ते ७० टक्क्यांपर्यंत पावसाची तूट नोंदवली जात आहे.
एल निनो म्हणजे नेमकं काय?
एल निनो ही प्रशांत महासागरात निर्माण होणारी हवामान प्रक्रिया आहे. समुद्राच्या पृष्ठभागाचे तापमान नेहमीपेक्षा वाढल्यामुळे जागतिक हवामानावर त्याचा मोठा परिणाम होतो. भारतातील मान्सूनही या प्रक्रियेपासून प्रभावित होतो.
एल निनो सक्रिय झाल्यानंतर भारतीय उपखंडाकडे येणाऱ्या आर्द्र वाऱ्यांचा वेग आणि दिशा बदलते. परिणामी नियमित आणि संतुलित पावसाऐवजी पावसाचे स्वरूप अत्यंत अनियमित होते. काही भागांमध्ये अतिवृष्टी होते, तर काही भागांमध्ये दीर्घ काळ पाऊसच पडत नाही.
MJO चाही मान्सूनवर परिणाम
हवामान तज्ज्ञांच्या मते, यंदा एल निनोसोबतच मॅडेन-ज्युलियन ऑसिलेशन (MJO) हेदेखील सक्रिय आहे. ही वातावरणातील मोठ्या प्रमाणावर हालचाल करणारी हवामान प्रणाली असून ती मान्सूनला चालना देणे किंवा त्याची तीव्रता कमी करणे या दोन्ही गोष्टी करू शकते.
सध्या MJO च्या स्थितीमुळे महाराष्ट्रात पावसासाठी पोषक वातावरण तयार होत नसल्याचे सांगितले जात आहे.
खरीप पिकांसमोर मोठे संकट
राज्यातील बहुतांश शेतकऱ्यांनी सोयाबीन, कापूस, तूर, मका आणि इतर खरीप पिकांची लागवड केली आहे. या पिकांच्या सुरुवातीच्या वाढीसाठी जमिनीत सतत ओलावा आवश्यक असतो.
जर दीर्घकाळ पाऊस झाला नाही तर—
- पिकांची वाढ खुंटू शकते.
- पुन्हा पेरणीची वेळ येऊ शकते.
- उत्पादनात मोठी घट होऊ शकते.
- सिंचन नसलेल्या भागांतील शेतकऱ्यांना मोठे नुकसान सहन करावे लागू शकते.
- पशुधनासाठी चाऱ्याची समस्या निर्माण होऊ शकते.
यामुळे राज्यातील शेतकरी चिंतेत आहेत.
पुढे पुन्हा मुसळधार पावसाची शक्यता
हवामान विभागाच्या अंदाजानुसार, जुलैच्या उत्तरार्धात बंगालच्या उपसागरात नवीन हवामान प्रणाली सक्रिय होण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे पुन्हा महाराष्ट्रातील अनेक भागांमध्ये मुसळधार पाऊस पडू शकतो.
मात्र हा पाऊस सर्व भागांमध्ये समान प्रमाणात पडेलच असे नाही. काही ठिकाणी अतिवृष्टी तर काही भागांमध्ये पुन्हा पावसाची कमतरता राहू शकते. त्यामुळे मान्सूनचा लहरीपणा कायम राहण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
सुपर एल निनोचा वाढता धोका
अमेरिकेतील हवामान संस्था NOAA च्या अंदाजानुसार एल निनो पुढील काही महिन्यांत अधिक तीव्र होऊ शकतो. काही हवामान मॉडेल्सनुसार तो ‘सुपर एल निनो’ स्वरूप धारण करण्याची शक्यता आहे.
यामुळे—
- मान्सून अधिक अस्थिर होऊ शकतो.
- अतिवृष्टीच्या घटना वाढू शकतात.
- दीर्घ कोरडे कालखंड अनुभवायला मिळू शकतात.
- तापमानात वाढ होण्याची शक्यता आहे.
- शेती, जलसाठे आणि पिण्याच्या पाण्यावर परिणाम होऊ शकतो.
हवामान तज्ज्ञांचा सल्ला
तज्ज्ञांनी शेतकऱ्यांना हवामानाचा अंदाज नियमित पाहण्याचा सल्ला दिला आहे. पावसावर पूर्णपणे अवलंबून न राहता उपलब्ध पाण्याचे नियोजन, मृदा संवर्धन आणि आवश्यकतेनुसार पूरक सिंचनाची तयारी ठेवण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे.
तसेच अतिवृष्टीचा इशारा मिळाल्यास शेतातील निचरा व्यवस्थित ठेवणे आणि कोरड्या कालावधीत ओलावा टिकवून ठेवण्यासाठी योग्य उपाययोजना करणे गरजेचे असल्याचे सांगण्यात आले आहे.
महाराष्ट्रासाठी पुढील काही महिने निर्णायक
यंदाचा मान्सून नेहमीपेक्षा अधिक अनिश्चित राहण्याची शक्यता आहे. एल निनो आणि इतर हवामान प्रणालींचा परिणाम लक्षात घेता महाराष्ट्रातील शेतकरी, नागरिक आणि प्रशासनाने सतर्क राहणे आवश्यक आहे. पुढील काही आठवड्यांतील हवामानातील घडामोडींवर खरीप हंगामाचे भविष्य मोठ्या प्रमाणात अवलंबून राहणार आहे.
