Property Rights: पालकांच्या मालमत्तेवर मुलांचा सरसकट अधिकार नाही; या 4 कारणांमुळे होऊ शकते बेदखली
अनेकदा समाजात असा समज असतो की, मुलांना त्यांच्या आई-वडिलांच्या मालमत्तेवर जन्मापासूनच हक्क असतो. मात्र, कायद्यानुसार ही बाब प्रत्येक परिस्थितीत लागू होत नाही. पालकांची मालमत्ता, तिचा प्रकार आणि पालकांनी घेतलेले कायदेशीर निर्णय यावर मुलांचा हक्क अवलंबून असतो. काही विशिष्ट परिस्थितींमध्ये मुलांना पालकांच्या संपत्तीतून पूर्णपणे वंचित केले जाऊ शकते.
कायदे तज्ज्ञांच्या मते, मालमत्तेचे अधिकार समजून घेताना त्यासोबत येणाऱ्या जबाबदाऱ्यांचाही विचार करणे आवश्यक आहे. पालकांची काळजी न घेणे, गैरवर्तन करणे किंवा कायदेशीरदृष्ट्या अयोग्य कृत्यांमध्ये सहभागी होणे यामुळे मुलांचा मालमत्तेवरील अधिकार संपुष्टात येऊ शकतो.
पालकांच्या मालमत्तेचे दोन प्रकार
कायद्यानुसार मालमत्तेचे प्रामुख्याने दोन प्रकार मानले जातात — वडिलोपार्जित मालमत्ता आणि स्व-अर्जित मालमत्ता.
Related News
जपानचा ऐतिहासिक विजय! री-यूजेबल रॉकेटच्या यशस्वी चाचणीने अंतराळ क्षेत्रात रचला नवा इतिहास; जाणून घ्या 7 मोठे फायदे
“13 बॅगा भरून सोनं-चांदी घेऊन गेल्या!” विनायक राऊत यांचा सुनेवर गंभीर आरोप; कौटुंबिक वाद चव्हाट्यावर
Vinayak Raut News: 7 जणांवर गुन्हा, सुनेच्या गंभीर आरोपांमुळे विनायक राऊत अडचणीत; शिंदे शिवसेनेचा मोठा आक्रमक दणका
Anupam Kher News: राम मंदिर चोरीवर अनुपम खेर यांचे ‘वादग्रस्त’ वक्तव्य; मुघलांच्या उल्लेखाने नवा ‘मोठा’ वाद, जाणून घ्या 7 महत्त्वाच्या गोष्टी
IMD Weather Update : महाराष्ट्रासह 17 राज्यांना मुसळधार पावसाचा इशारा; पुन्हा धो-धो बरसणार पाऊस
Tukaram Mundhe News: 7 मोठे निर्णय! तुकाराम मुंढेंचा शाळांच्या कँटीनवर धडाकेबाज अॅक्शन प्लॅन, विद्यार्थ्यांच्या आरोग्यासाठी कडक मोहीम
Bihar News : धक्कादायक! 82 वर्षीय वृद्धाच्या बँक खात्यात दिसले तब्बल 759 कोटी रुपये, पेन्शन काढताना उडाली सर्वांची झोप
12 वर्षांच्या प्रेमानंतर झाला भव्य लग्नसोहळा! निर्मिती सावंत यांनी उलगडली मुलगा अभिनय आणि सुनेच्या प्रेमकथेची भावूक गोष्ट
J&K Politics: 20 जुलैपासून ‘चलो दिल्ली’ आंदोलनाचा एल्गार! जम्मू-काश्मीरच्या राज्याच्या दर्जासाठी ओमर अब्दुल्लांचा मोठा इशारा
अवघ्या 17 दिवसांपूर्वी झाले होते लग्न; मोशी कचरा डेपो दुर्घटनेत नवविवाहित महेश कुंभार यांचा दुर्दैवी अंत
Petrol Diesel Price : कच्च्या तेलाच्या दरात भडका; भारतात पेट्रोल-डिझेलचे दर मात्र स्थिर
डोनाल्ड ट्रम्प यांचे निकटवर्तीय सिनेटर लिंडसे ग्राहम यांचे निधन; भारतावरील वक्तव्यांमुळे होते चर्चेत
वडिलोपार्जित मालमत्तेमध्ये वारसांना काही प्रमाणात कायदेशीर अधिकार मिळू शकतात. मात्र, पालकांनी स्वतःच्या उत्पन्नातून किंवा कष्टाच्या पैशातून खरेदी केलेली मालमत्ता ही स्व-अर्जित मालमत्ता मानली जाते. अशा मालमत्तेवर पालकांचा पूर्ण अधिकार असतो.
जर एखाद्या व्यक्तीने स्वतःच्या पैशातून घर, जमीन किंवा इतर मालमत्ता खरेदी केली असेल, तर त्यांना ती मालमत्ता कोणाला द्यायची याचा निर्णय घेण्याचा अधिकार असतो. ते ती मालमत्ता कोणाला दान करू शकतात, ट्रस्टला देऊ शकतात किंवा मृत्युपत्राद्वारे एखाद्या व्यक्तीच्या नावावर करू शकतात.
अशा परिस्थितीत मुलांना केवळ “मी मुलगा किंवा मुलगी आहे” या कारणावरून त्या मालमत्तेवर दावा करता येत नाही.
1) पालकांशी गैरवर्तन केल्यास मालमत्तेपासून वंचित होऊ शकता
मुलांनी आई-वडिलांशी गैरवर्तन केल्यास त्याचा परिणाम त्यांच्या मालमत्तेच्या अधिकारावर होऊ शकतो. जर मुलगा किंवा मुलगी पालकांना मारहाण करत असेल, मानसिक त्रास देत असेल किंवा त्यांची योग्य काळजी घेत नसेल, तर पालक कायदेशीर मार्गाचा अवलंब करू शकतात.
पालक आणि ज्येष्ठ नागरिकांचे पालनपोषण आणि कल्याण अधिनियम, 2007 अंतर्गत ज्येष्ठ नागरिकांना संरक्षण देण्यात आले आहे. या कायद्यानुसार पालकांना त्यांच्या मुलांविरोधात तक्रार करून संरक्षण मिळवता येते.
काही परिस्थितींमध्ये पालकांनी पूर्वी दिलेली मालमत्ता किंवा हस्तांतरण केलेली संपत्ती देखील रद्द करण्याची प्रक्रिया सुरू केली जाऊ शकते.
2) पालकांच्या हत्येत दोषी ठरल्यास वारसा हक्क संपतो
हिंदू उत्तराधिकार कायद्यानुसार काही परिस्थितींमध्ये वारसाला मालमत्तेपासून अपात्र ठरवले जाऊ शकते.
जर एखाद्या मुलाने मालमत्तेच्या लालसेपोटी किंवा अन्य कारणाने आपल्या पालकांची हत्या केली किंवा हत्येसारख्या गंभीर गुन्ह्यात सहभाग घेतला, तर त्याला पालकांच्या मालमत्तेवर वारसा हक्क मिळत नाही.
कायद्याच्या दृष्टीने गंभीर गुन्हा करणाऱ्या व्यक्तीला त्या गुन्ह्याचा फायदा मिळू नये, या तत्त्वावर हा नियम आधारित आहे.
3) वैध मृत्युपत्र असल्यास मुलांचा दावा मर्यादित होतो
पालकांनी कायदेशीर पद्धतीने मृत्युपत्र तयार केले असेल आणि त्यामध्ये एखाद्या मुलाला मालमत्तेतून वगळले असेल, तर त्या मृत्युपत्रानुसार मालमत्तेची विभागणी केली जाऊ शकते.
मृत्युपत्र बनावट आहे, दबावाखाली तयार करण्यात आले आहे किंवा त्यात कायदेशीर त्रुटी आहेत, हे सिद्ध करण्यासाठी ठोस पुरावे आवश्यक असतात. केवळ मुलगा किंवा मुलगी असल्यामुळे मृत्युपत्राला आव्हान देता येत नाही.
4) पालकांची जबाबदारी न निभावल्यास परिणाम होऊ शकतात
कायदा केवळ संपत्तीचे अधिकार देत नाही, तर पालकांप्रती मुलांच्या जबाबदाऱ्यांचाही विचार करतो. वृद्धापकाळात पालकांची काळजी घेणे, त्यांना सुरक्षित वातावरण देणे आणि त्यांच्याशी योग्य वर्तन करणे ही मुलांची नैतिक तसेच कायदेशीर जबाबदारी मानली जाते.
जर मुलांनी या जबाबदाऱ्यांकडे दुर्लक्ष केले आणि पालकांना त्रास दिला, तर पालकांना कायदेशीर उपायांचा आधार घेता येतो.
मालमत्तेच्या अधिकारांबाबत काय लक्षात ठेवावे?
पालकांच्या संपत्तीवर मुलांचा हक्क हा प्रत्येक प्रकरणात सारखा नसतो. मालमत्तेचा प्रकार, पालकांची इच्छा, मृत्युपत्र, कौटुंबिक परिस्थिती आणि कायदेशीर नियम यावर वारसाचा अधिकार ठरतो.
मुलांनी आपल्या पालकांच्या संपत्तीवर हक्क सांगण्यापूर्वी त्या मालमत्तेचे स्वरूप आणि कायदेशीर स्थिती समजून घेणे आवश्यक आहे. त्याचप्रमाणे पालकांनीही आपल्या मालमत्तेबाबत निर्णय घेताना कायदेशीर सल्ला घेणे फायदेशीर ठरू शकते.
कायद्याचा मूलभूत संदेश असा आहे की, मालमत्तेचे अधिकार हे जबाबदाऱ्यांपासून वेगळे नाहीत. पालकांचा सन्मान आणि त्यांची काळजी घेणे ही कुटुंबातील महत्त्वाची जबाबदारी आहे.
Read Also : https://ajinkyabharat.com/3025-hiryani-sajleli-isha-ambanis-luxurious-purse-worth-17-crores-know-the-price/
