जागतिक अर्थव्यवस्थेला हादरवणाऱ्या तेल संकटाच्या पार्श्वभूमीवर अमेरिकेने अत्यंत मोठा आणि धाडसी निर्णय घेतला आहे. इराण-इस्रायल संघर्ष, होर्मुझ सामुद्रधुनीतील वाढलेला तणाव आणि जागतिक तेल पुरवठ्यात निर्माण झालेली अनिश्चितता यामुळे पेट्रोल-डिझेलच्या किंमती विक्रमी पातळीवर पोहोचल्या आहेत. या गंभीर परिस्थितीत ट्रम्प प्रशासनाने अमेरिकेच्या सामरिक पेट्रोलियम साठ्यातून तब्बल 53.3 दशलक्ष बॅरल कच्चे तेल बाजारात उतरवण्याचा निर्णय घेतला आहे.
या निर्णयामुळे जगभरातील ऊर्जा बाजारात मोठी खळबळ उडाली असून, हा निर्णय अमेरिकेची हतबलता दर्शवतो की ट्रम्प यांचा आर्थिक आणि राजकीय मास्टर प्लॅन आहे, यावर आता चर्चा सुरू झाली आहे.
नेमका काय आहे अमेरिकेचा निर्णय?
अमेरिकेच्या ऊर्जा विभागाने (Department of Energy) सामरिक पेट्रोलियम साठ्यातील मोठ्या प्रमाणातील तेल एक्सॉनमोबिल, ट्राफिग्युरा, मॅरेथॉन पेट्रोलियम यांसारख्या प्रमुख कंपन्यांना कर्जस्वरूपात उपलब्ध करून दिले आहे. एकूण 92.5 दशलक्ष बॅरल तेल उपलब्ध करून देण्यात आले होते, त्यापैकी जवळपास 58 टक्के म्हणजेच 53.3 दशलक्ष बॅरल तेल कंपन्यांनी घेतले.
Related News
PM Modi Economic Strategy : रुपया 95.58 पार… डॉलरला धोबीपछाड देण्यासाठी मोदींची मोठी आर्थिक रणनीती?
इराणच्या विमानांवरून पाकिस्तान जगासमोर एक्स्पोज? अमेरिकेचे गंभीर आरोप
या गावात 70% महिला तरुण वयात होतात विधवा, जीवघेण्या आजारामुळे गावात वाढलं वैधव्य
भोंदू बाबा अशोक खरात प्रकरणात मोठा ट्विस्ट! रुपाली चाकणकर ED च्या रडारवर
“हा धादांत खोटेपणा!”; थलपती विजय यांच्या पहिल्या भाषणावर वर्गमित्राची जहरी टीका
NCP Politics Shock: २२ सदस्यीय यादीतून प्रफुल पटेल पदच्युत? मध्यरात्री सुनेत्रा पवारांचे मोठे स्पष्टीकरण
होर्मुज खाडीत भारतीय जहाजांवर हल्ले; भारताची मोठी चाल, इराणसोबत थेट चर्चा सुरू
देशभर ताफा घेऊन मिरवणुका, स्वतःवर फुलांची उधळण… मग जनतेलाच काटकसरीचा सल्ला का?
विशेष म्हणजे हे तेल मोफत देण्यात आलेले नाही. कंपन्यांना भविष्यात 24 टक्क्यांपर्यंत प्रीमियमसह त्याची परतफेड करावी लागणार आहे. त्यामुळे अमेरिकन सरकारचा दावा आहे की या व्यवहारामुळे करदात्यांवर अतिरिक्त आर्थिक भार पडणार नाही.
होर्मुझ सामुद्रधुनी इतकी महत्त्वाची का?
जगातील सर्वात महत्त्वाच्या तेल वाहतूक मार्गांपैकी होर्मुझ सामुद्रधुनी एक आहे. जगातील जवळपास 20 टक्के कच्च्या तेलाची वाहतूक या मार्गातून होते. इराण आणि पश्चिमी देशांतील संघर्षामुळे या मार्गात अडथळे निर्माण झाले आहेत.
तज्ञांच्या मते, होर्मुझमधील संकटामुळे दर आठवड्याला जवळपास 100 दशलक्ष बॅरल तेल पुरवठ्यावर परिणाम होत आहे. आतापर्यंत सुमारे 880 दशलक्ष बॅरल तेल पुरवठ्याचे नुकसान झाल्याचा अंदाज व्यक्त केला जात आहे. त्यामुळे जागतिक ऊर्जा बाजारात अस्थिरता वाढली असून तेलाच्या किंमती सतत वाढत आहेत.
पेट्रोल-डिझेल दरांनी अमेरिकेत निर्माण केला राजकीय दबाव
अमेरिकेत पेट्रोलचे दर गेल्या काही आठवड्यांपासून झपाट्याने वाढत आहेत. सध्या अमेरिकेत पेट्रोलची सरासरी किंमत प्रति गॅलन 4.52 डॉलरवर पोहोचली आहे, जी 2022 नंतरची सर्वोच्च पातळी मानली जाते.
या दरवाढीचा थेट परिणाम सामान्य नागरिकांच्या खिशावर होत असून महागाईचा दबाव वाढत आहे. नोव्हेंबरमध्ये होणाऱ्या मध्यावधी निवडणुकांपूर्वी वाढत्या इंधन दरांमुळे ट्रम्प यांच्या रिपब्लिकन पक्षासमोर मोठे आव्हान उभे राहिले आहे.
राजकीय विश्लेषकांच्या मते, ट्रम्प प्रशासनाने घेतलेला हा निर्णय केवळ जागतिक तेल पुरवठा सुरळीत ठेवण्यासाठी नसून आगामी निवडणुकांमध्ये मतदारांचा रोष कमी करण्याचाही प्रयत्न असू शकतो.
IEA चा गंभीर इशारा
आंतरराष्ट्रीय ऊर्जा एजन्सी (IEA) ने देखील परिस्थिती गंभीर असल्याचा इशारा दिला आहे. IEA चे प्रमुख फातिह बिरोल यांनी स्पष्ट शब्दांत सांगितले की, “सध्याचा संघर्ष जगाच्या इतिहासातील सर्वात मोठे ऊर्जा संकट निर्माण करू शकतो.”
मार्च महिन्यात 30 हून अधिक IEA सदस्य राष्ट्रांनी एकत्रितपणे जवळपास 400 दशलक्ष बॅरल तेल बाजारात आणण्याचा निर्णय घेतला होता. जागतिक ऊर्जा बाजार स्थिर ठेवण्यासाठी हा निर्णय घेण्यात आला होता. मात्र, परिस्थिती अजूनही नियंत्रणात आलेली नाही.
ट्रम्प यांचा मास्टर प्लॅन की धोका?
काही आर्थिक तज्ञांच्या मते, ट्रम्प प्रशासनाचा हा निर्णय अल्पकालीन दिलासा देऊ शकतो. तेल बाजारात अतिरिक्त पुरवठा आल्याने किमती काही प्रमाणात कमी होण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे महागाई नियंत्रणात ठेवण्यास मदत होऊ शकते.
मात्र, दुसरीकडे काही विश्लेषकांनी यावर टीका केली आहे. सामरिक साठ्यातील तेल मोठ्या प्रमाणावर वापरल्यास भविष्यातील आणीबाणीच्या परिस्थितीत अमेरिकेकडे पुरेसा साठा उरणार नाही, अशी भीती व्यक्त केली जात आहे.याशिवाय, जर होर्मुझ संकट अधिक तीव्र झाले आणि युद्धाचा विस्तार झाला, तर केवळ सामरिक साठा वापरून परिस्थिती नियंत्रणात आणणे अशक्य होऊ शकते.
भारतावर काय परिणाम होणार?
भारत हा जगातील सर्वात मोठ्या तेल आयातदार देशांपैकी एक आहे. त्यामुळे जागतिक तेल दरवाढीचा परिणाम भारतावरही मोठ्या प्रमाणावर होऊ शकतो. कच्च्या तेलाच्या किंमती वाढल्यास पेट्रोल-डिझेल महाग होण्याची शक्यता वाढते.यामुळे वाहतूक खर्च, उत्पादन खर्च आणि महागाई वाढू शकते. केंद्र सरकारकडून इंधनावरील करांमध्ये बदल किंवा आयात धोरणात सुधारणा करण्याची शक्यता देखील वर्तवली जात आहे.
पुढे काय होऊ शकतं?
जागतिक बाजाराचे लक्ष आता होर्मुझ सामुद्रधुनीतील परिस्थितीकडे लागले आहे. जर संघर्ष वाढला, तर तेलाच्या किंमती आणखी भडकू शकतात. दुसरीकडे, अमेरिकेच्या या निर्णयामुळे काही काळासाठी बाजार स्थिर राहण्याची शक्यता आहे.मात्र, तज्ञांचे मत स्पष्ट आहे — हे संकट फक्त आर्थिक नाही तर पूर्णपणे भू-राजकीय बनले आहे. त्यामुळे पुढील काही आठवडे जागतिक अर्थव्यवस्थेसाठी अत्यंत निर्णायक ठरणार आहेत.
