ताश्कंदकडे नरेंद्र मोदींची वाटचाल; भारतासाठी ऐतिहासिकदृष्ट्या महत्त्वाचे शहर, शास्त्रींच्या ताश्कंद कराराच्या आठवणी पुन्हा चर्चेत
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी २९ ऑगस्ट ते १ सप्टेंबरदरम्यान उझबेकिस्तान आणि किर्गिस्तानच्या दौऱ्यावर रवाना झाले आहेत. आशियातील भारताची धोरणात्मक भागीदारी अधिक मजबूत करण्याच्या दृष्टीने या दौऱ्याला विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे. व्यापार, डिजिटल कनेक्टिव्हिटी, संरक्षण, सुरक्षा आणि प्रादेशिक सहकार्य यांसारख्या महत्त्वाच्या विषयांवर या दौऱ्यात चर्चा होण्याची शक्यता आहे.
नरेंद्र मोदी सर्वप्रथम उझबेकिस्तानची राजधानी ताश्कंद येथे पोहोचणार असून, तेथे उझबेकिस्तानचे राष्ट्राध्यक्ष शौकत मिर्झियोयेव्ह यांची भेट घेणार आहेत. त्यानंतर ते किर्गिस्तानची राजधानी बिश्केक येथे होणाऱ्या शांघाय सहकार्य संघटनेच्या (SCO) शिखर परिषदेत सहभागी होणार आहेत. भारताची भूमिका आणि प्रादेशिक सुरक्षेच्या मुद्द्यांवर या परिषदेत मोदी महत्त्वपूर्ण भूमिका मांडण्याची शक्यता आहे.
भारत-उझबेकिस्तान संबंधांना नवी दिशा?
दौऱ्यावर रवाना होण्यापूर्वी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी भारत आणि उझबेकिस्तानमधील संबंधांबाबत महत्त्वाचे विधान केले. मागील काही वर्षांमध्ये दोन्ही देशांमधील धोरणात्मक भागीदारीमध्ये लक्षणीय प्रगती झाली असल्याचे त्यांनी नमूद केले.
Related News
भाजपमध्ये नाराजी, शिंदे गटात प्रवेश! शेखर गोरे यांच्या निर्णयाने राजकीय चर्चांना उधाण
CM फडणवीसांच्या कार्यक्रमात रिकाम्या खुर्च्या; संजय राऊतांचा मुख्यमंत्र्यांना टोला
चपाती लगेच कडक होते? कणिक मळताना करताय या चुका; मऊ चपातीसाठी जाणून घ्या सोप्या टिप्स!
Nepal Flood: : नेपाळचा यू-टर्न! आधी नकार, आता भारत-चीनच्या मदतीसाठी पुढाकार
देशातील शिक्षण व्यवस्था उद्ध्वस्त? विद्यार्थ्यांच्या भवितव्यावरून अभिजीत दीपके भडकले
मनोज जरांगेंचा मुंबईकडे कूच करण्याचा इशारा; 45 लाख वाहनांतून मराठे मुंबईत येणार?
Nepal मध्ये महापुराचा हाहाकार! मृतांचा आकडा 600च्या जवळ; 2 हजारांवर नागरिक बेपत्ता
शिंदे-फडणवीस वादात ‘सुपरबॉस’ कोण? शरद पवारांच्या राष्ट्रवादीने दिलं एका वाक्यात उत्तर!
जरांगेंचं आंदोलन सुरू होताच ओबीसी नेत्यांचा इशारा; हाके-तायवाडेंची सरकारला स्पष्ट भूमिका!
मोठी बातमी! ‘राधाकृष्ण विखेंना समितीतून हटवा’; मनोज जरांगेंच्या आंदोलनाआधी मराठा क्रांती मोर्चाचे मुख्यमंत्र्यांना पत्र
Airtel चे 3 भन्नाट 5G प्लान्स! रोज 2.5GB डेटा, अनलिमिटेड कॉलिंग अन् OTT फायदे
भारत आणि उझबेकिस्तान यांच्यातील संबंध केवळ राजनैतिक पातळीपुरते मर्यादित नसून व्यापार, तंत्रज्ञान, संरक्षण आणि सांस्कृतिक संबंधांपर्यंत विस्तारले आहेत. मध्य आशियामध्ये भारताचा प्रभाव आणि आर्थिक सहभाग वाढविण्याच्या दृष्टीने उझबेकिस्तान हा महत्त्वाचा भागीदार मानला जातो.
या पार्श्वभूमीवर मोदी आणि मिर्झियोयेव्ह यांच्या भेटीत व्यापार आणि गुंतवणूक, डिजिटल तंत्रज्ञान, संरक्षण सहकार्य, कनेक्टिव्हिटी आणि प्रादेशिक सुरक्षा या मुद्द्यांवर चर्चा होण्याची शक्यता आहे. दोन्ही देशांमध्ये काही महत्त्वाचे करार किंवा सामंजस्य करार होण्याची शक्यता असल्याने या भेटीकडे विशेष लक्ष लागले आहे.
ताश्कंद भारतासाठी इतके महत्त्वाचे का?
पंतप्रधान मोदींच्या ताश्कंद दौऱ्याला आणखी एक ऐतिहासिक संदर्भ आहे. भारताच्या आधुनिक राजकीय इतिहासात ताश्कंदचे नाव एका अत्यंत महत्त्वाच्या आणि भावनिक घटनेशी जोडलेले आहे.
१९६५ मध्ये भारत आणि पाकिस्तान यांच्यात युद्ध झाले होते. युद्धानंतर दोन्ही देशांमध्ये शांतता प्रस्थापित करण्यासाठी तत्कालीन सोव्हिएत संघाने मध्यस्थीची भूमिका बजावली. तत्कालीन भारतीय पंतप्रधान लालबहादूर शास्त्री आणि पाकिस्तानचे राष्ट्राध्यक्ष अयूब खान ताश्कंद येथे चर्चेसाठी पोहोचले होते.
सोव्हिएत संघाचे तत्कालीन पंतप्रधान अलेक्सी कोसिगिन यांनी या चर्चेत मध्यस्थी केली. अखेर १० जानेवारी १९६६ रोजी ताश्कंद करारावर स्वाक्षऱ्या करण्यात आल्या. या करारानुसार १९६५ च्या युद्धानंतर निर्माण झालेली परिस्थिती पूर्ववत करण्यास आणि दोन्ही देशांनी शांततापूर्ण मार्गाने प्रश्न सोडविण्यास सहमती दर्शवली.
भारतासाठी हा करार महत्त्वाचा असला तरी त्याच्याशी जोडलेली पुढील घटना देशाच्या इतिहासातील सर्वात मोठ्या धक्क्यांपैकी एक ठरली.
ताश्कंद करारानंतर शास्त्रींचे निधन
ताश्कंद करारावर स्वाक्षरी केल्यानंतर काही तासांतच लालबहादूर शास्त्री यांची प्रकृती अचानक बिघडली. ११ जानेवारी १९६६ रोजी ताश्कंद येथे त्यांचे निधन झाले. त्यांच्या निधनाने संपूर्ण देशाला मोठा धक्का बसला.
शास्त्री यांच्या निधनाबाबत अनेक वर्षांपासून विविध चर्चा आणि प्रश्न उपस्थित होत आले आहेत. त्यांच्या निधनाची अधिकृत कारणमीमांसा हृदयविकाराचा झटका अशी करण्यात आली होती. मात्र, त्यांच्या निधनाभोवती असलेल्या अनेक चर्चांमुळे ताश्कंद हे भारतीयांच्या भावविश्वात आजही विशेष स्थान राखून आहे.
ताश्कंद कराराच्या अंमलबजावणीबाबतही त्या काळात भारतात राजकीय आणि सार्वजनिक चर्चेला उधाण आले होते. युद्धादरम्यान भारताच्या ताब्यात आलेल्या काही भागांबाबत करारानंतर भारताने पूर्वस्थिती स्वीकारली. या निर्णयावर काही वर्गांकडून टीकाही करण्यात आली होती.
मोदींच्या दौऱ्याला ऐतिहासिक पार्श्वभूमीची जोड
आता तब्बल सहा दशकांनंतर भारताचे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी ताश्कंदला जात असल्याने शास्त्रींच्या ताश्कंद दौऱ्याच्या आठवणी पुन्हा चर्चेत आल्या आहेत. मात्र, मोदींच्या सध्याच्या दौऱ्याचा मुख्य उद्देश भारत-उझबेकिस्तान संबंध अधिक मजबूत करणे आणि मध्य आशियातील भारताचा सहभाग वाढवणे हा आहे.
भारतासाठी मध्य आशिया हा ऊर्जा, व्यापार, सुरक्षा आणि कनेक्टिव्हिटीच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचा प्रदेश आहे. उझबेकिस्तान हा या प्रदेशातील प्रमुख देश असून, त्याच्यासोबत मजबूत संबंध निर्माण करणे भारताच्या व्यापक परराष्ट्र धोरणाचा महत्त्वाचा भाग आहे.
SCO परिषदेत दहशतवादाचा मुद्दा केंद्रस्थानी?
मोदींच्या दौऱ्यात किर्गिस्तानमधील SCO शिखर परिषदेलाही विशेष महत्त्व आहे. शांघाय सहकार्य संघटनेमध्ये भारतासह चीन, रशिया, पाकिस्तान, कझाकिस्तान, किर्गिस्तान, ताजिकिस्तान आणि उझबेकिस्तान यांसारखे देश सहभागी आहेत.
प्रादेशिक सुरक्षा, दहशतवाद, कट्टरतावाद, आर्थिक सहकार्य आणि कनेक्टिव्हिटी हे SCOच्या चर्चेतील प्रमुख विषय आहेत. भारत सातत्याने दहशतवादाविरोधात कठोर भूमिका मांडत आला आहे. त्यामुळे या परिषदेतही दहशतवाद आणि प्रादेशिक सुरक्षेच्या मुद्द्यावर भारताची भूमिका महत्त्वाची ठरू शकते.
भारतासाठी काय अपेक्षा?
नरेंद्र मोदींच्या या दौऱ्यात भारत आणि उझबेकिस्तान यांच्यातील संबंधांना आणखी बळ मिळण्याची अपेक्षा आहे. व्यापार वाढवणे, गुंतवणुकीच्या संधी निर्माण करणे, डिजिटल क्षेत्रातील सहकार्य, संरक्षण संबंध मजबूत करणे आणि मध्य आशियाशी भारताची कनेक्टिव्हिटी वाढवणे यावर भर राहू शकतो.
ताश्कंदमधील मोदी-मिर्झियोयेव्ह भेटीनंतर दोन्ही देशांदरम्यान कोणते नवीन करार होतात, याकडे सर्वांचे लक्ष लागले आहे. तसेच बिश्केकमधील SCO परिषदेत भारत कोणती भूमिका मांडतो आणि प्रादेशिक सुरक्षेबाबत कोणते महत्त्वाचे मुद्दे पुढे येतात, हेही पाहणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.
एकीकडे ताश्कंदचा ऐतिहासिक वारसा आणि लालबहादूर शास्त्रींच्या आठवणी, तर दुसरीकडे भारताच्या आधुनिक परराष्ट्र धोरणातील मध्य आशियाचे वाढते महत्त्व—या दोन्ही पार्श्वभूमींवर नरेंद्र मोदींचा हा दौरा भारतासाठी अत्यंत महत्त्वाचा ठरत आहे.
