मुंबईत पहिली बंद दरवाज्याची नॉन-AC लोकल; प्रवाशांच्या सुरक्षेसाठी मोठे पाऊल
मुंबईची जीवनवाहिनी मानली जाणारी Mumbai Suburban Railway ही रोज लाखो प्रवाशांना त्यांच्या गंतव्यस्थानी पोहोचवते. मात्र, लोकलमधील प्रचंड गर्दी, दरवाज्यातून लटकून प्रवास करणारे प्रवासी आणि त्यातून होणारे अपघात हे अनेक वर्षांपासून चिंतेचे कारण ठरले आहे. या पार्श्वभूमीवर भारतीय रेल्वेने एक महत्त्वपूर्ण निर्णय घेतला असून, आता मुंबईत पहिली बंद दरवाज्याची नॉन-AC लोकल ट्रेन धावणार आहे.
ही ट्रेन केवळ मुंबईसाठीच नव्हे, तर संपूर्ण देशासाठी एक महत्त्वाचा प्रयोग ठरणार आहे. कारण ही भारतातील पहिलीच अशी नॉन-एसी लोकल ट्रेन आहे ज्यामध्ये बंद दरवाज्यांची सुविधा देण्यात आली आहे.
सुरक्षेला प्राधान्य
लोकल ट्रेनमधील अपघातांमध्ये सर्वाधिक प्रमाण दरवाज्याजवळ उभ्या असलेल्या किंवा लटकून प्रवास करणाऱ्या प्रवाशांचे असते. अनेकदा गर्दीमुळे प्रवाशांना जबरदस्तीने दरवाज्याजवळ उभे राहावे लागते. या समस्येवर तोडगा काढण्यासाठी बंद दरवाज्यांची कल्पना पुढे आली आहे.
Related News
‘नागबंधम’साठी ऋषभ साहनींचा वर्षभर सराव; वास्तववादी अॅक्शनवर भर
महिला आरक्षणावरून राजकीय वादळ! काँग्रेस खासदाराचा सरकारवर गंभीर आरोप
मल्टिबॅगर स्टॉकचा धमाका! 11 वेळा बोनस शेअर देणारी कंपनी चर्चेत
सोन्याच्या दरात मोठा U-टर्न; सराफा बाजारात खळबळ
Vladimir Putin यांचा चीन दौरा ठरला निर्णायक; जागतिक राजकारणात मोठी खळबळ
या नवीन लोकलमध्ये ऑटोमॅटिक दरवाजे असतील, जे ट्रेन सुरू झाल्यावर आपोआप बंद होतील. त्यामुळे कुणालाही दरवाज्यात उभे राहणे किंवा लटकणे शक्य होणार नाही. यामुळे अपघातांचे प्रमाण मोठ्या प्रमाणात कमी होण्याची अपेक्षा आहे.
ट्रेनची रचना आणि डिझाईन
ही १२ डब्यांची लोकल ट्रेन असून तिचा क्रमांक 268201-268212 असा आहे. या ट्रेनचे डिझाईन चेन्नई येथील Integral Coach Factory (ICF) मध्ये तयार करण्यात आले आहे.
ही एक ‘वेस्टिब्युल’ प्रकारची ट्रेन आहे, म्हणजेच सर्व डब्बे एकमेकांशी जोडलेले असतील. त्यामुळे प्रवासी एका डब्यातून दुसऱ्या डब्यात सहजपणे जाऊ शकतील. ही सुविधा विशेषतः गर्दीच्या वेळी अत्यंत उपयुक्त ठरणार आहे.
या ट्रेनमध्ये सहा-सहा डब्यांचे दोन युनिट्स असतील. याशिवाय महिलांसाठी स्वतंत्र आरक्षित डब्ब्यांची व्यवस्था करण्यात आली आहे. मात्र, या लोकलमध्ये कोणताही फर्स्ट क्लास डब्बा ठेवण्यात आलेला नाही.
हवा खेळती ठेवण्यासाठी विशेष उपाय
बंद दरवाज्यांची ट्रेन असल्यामुळे सर्वात मोठा प्रश्न होता तो म्हणजे हवा खेळती राहण्याचा. कारण ही ट्रेन एसी नसल्यामुळे प्रवाशांना घुसमट होण्याची भीती होती.
यासाठी रेल्वेने विशेष उपाययोजना केल्या आहेत. या डब्यांच्या छतावर आधुनिक व्हेंटिलेशन युनिट्स बसवण्यात आले आहेत. तसेच ब्लोअर्सच्या मदतीने सतत ताजी हवा डब्यात पुरवली जाईल. त्यामुळे प्रवाशांना दमटपणा किंवा घुसमट जाणवणार नाही.
विशेष म्हणजे, या ब्लोअर्सची रचना अशी करण्यात आली आहे की पावसाळ्यात पावसाचे पाणी डब्यात शिरणार नाही. मुंबईसारख्या शहरासाठी ही अत्यंत महत्त्वाची बाब आहे.
आधुनिक सुविधा
या नवीन लोकलमध्ये प्रवाशांसाठी अनेक आधुनिक सुविधा देण्यात येणार आहेत:
- ऑटोमॅटिक दरवाजे – ट्रेन सुरू होताच दरवाजे आपोआप बंद होतील
- सेन्सर सिस्टीम – दरवाज्यांमध्ये अडथळा आल्यास सूचना मिळेल
- टॉकबॅक सुविधा – प्रवासी आणि चालक यांच्यात संवाद साधता येईल
- डिस्प्ले बोर्ड – पुढील स्टेशनची माहिती दाखवली जाईल
- CO₂ नियंत्रण प्रणाली – डब्यात कार्बन डायऑक्साइड वाढू नये यासाठी विशेष व्यवस्था
या सर्व सुविधांमुळे प्रवास अधिक सुरक्षित आणि सोयीस्कर होणार आहे.
गर्दीच्या समस्येवर उपाय?
मुंबईतील लोकल ट्रेनमध्ये गर्दी ही मोठी समस्या आहे. पीक अवर्समध्ये लोकलमध्ये शिरणे देखील कठीण होते. या समस्येवर तोडगा काढण्यासाठी रेल्वेकडून विविध उपाययोजना केल्या जात आहेत.
मेट्रो सेवा, पाण्यावर चालणाऱ्या टॅक्सी (वॉटर टॅक्सी) यांसारखे पर्याय उपलब्ध करून देण्याचा प्रयत्न सुरू आहे. त्याचबरोबर अधिक लोकल ट्रेन सुरू करण्यावरही भर दिला जात आहे.
नवीन बंद दरवाज्याची लोकल ही गर्दी कमी करण्यासाठी नसली तरी, ती प्रवास अधिक सुरक्षित करण्यासाठी महत्त्वाची भूमिका बजावणार आहे.
चाचण्या आणि अंमलबजावणी
सध्या या लोकल ट्रेनच्या काही तांत्रिक चाचण्या सुरू आहेत. सर्व चाचण्या यशस्वी झाल्यानंतरच ही ट्रेन प्रवाशांसाठी सुरू करण्यात येईल.
रेल्वे प्रशासनाच्या माहितीनुसार, ही लोकल सुरू होण्यासाठी अजून काही महिने लागू शकतात. त्यामुळे मुंबईकरांना थोडी प्रतीक्षा करावी लागणार आहे.
प्रवाशांची प्रतिक्रिया
मुंबईकरांमध्ये या नव्या लोकलबाबत उत्सुकता आणि सकारात्मक प्रतिक्रिया दिसून येत आहे. अनेक प्रवाशांचे मत आहे की, बंद दरवाज्यांची व्यवस्था केल्याने अपघात कमी होतील आणि प्रवास अधिक सुरक्षित होईल.
मात्र, काही प्रवाशांनी गर्दीच्या वेळी दरवाजे बंद असल्यामुळे आत प्रवेश करणे कठीण होईल, अशीही चिंता व्यक्त केली आहे. त्यामुळे याची अंमलबजावणी कशी होते, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.
भविष्यातील दिशा
जर हा प्रयोग यशस्वी ठरला, तर भविष्यात मुंबईतील इतर लोकल ट्रेनमध्येही अशीच व्यवस्था लागू केली जाऊ शकते. तसेच देशातील इतर शहरांमध्येही बंद दरवाज्यांच्या नॉन-AC लोकल ट्रेन सुरू करण्याचा मार्ग मोकळा होईल.
मुंबईसारख्या गजबजलेल्या शहरात सुरक्षित आणि आरामदायी प्रवासाची गरज दिवसेंदिवस वाढत आहे. अशा परिस्थितीत बंद दरवाज्याची नॉन-AC लोकल ही एक क्रांतिकारक पाऊल मानली जाऊ शकते.
Mumbai Suburban Railway मधील ही नवीन भर प्रवाशांच्या सुरक्षेला प्राधान्य देणारी असून, भविष्यातील रेल्वे प्रवासाचा नवा चेहरा ठरू शकते. आता ही लोकल प्रत्यक्षात कशी कामगिरी करते, याकडे संपूर्ण देशाचे लक्ष लागले आहे.
