कोल्हापुरात ऐतिहासिक पाऊल: देशातील पहिली तृतीयपंथीय आपत्ती व्यवस्थापन टीम तयार
Kolhapur: महाराष्ट्रातील सामाजिक समावेशन आणि आपत्ती व्यवस्थापनाच्या क्षेत्रात एक अत्यंत महत्त्वपूर्ण आणि ऐतिहासिक पाऊल उचलण्यात आले आहे. कोल्हापूर जिल्हा प्रशासनाने देशातील पहिली तृतीयपंथीय आपत्ती व्यवस्थापन टीम तयार करून एक नवा आदर्श निर्माण केला आहे. या उपक्रमामुळे केवळ आपत्ती व्यवस्थापन क्षेत्रालाच नव्हे, तर समाजातील विविध घटकांच्या सहभागाला नवी दिशा मिळत असल्याचे मानले जात आहे.
Rajaram Lake येथे सुरू झालेल्या दोन दिवसीय विशेष प्रशिक्षण शिबिरात तृतीयपंथीय समुदायातील सदस्यांना पूर व्यवस्थापनाचे प्रत्यक्ष आणि तांत्रिक प्रशिक्षण देण्यात आले. आगामी पावसाळा आणि संभाव्य पूरपरिस्थिती लक्षात घेऊन प्रशासनाने हा निर्णय घेतला असून, यामुळे आपत्तीच्या वेळी जलद आणि प्रभावी प्रतिसाद देणे शक्य होणार आहे.
जिल्हा प्रशासनाचा ऐतिहासिक निर्णय
या उपक्रमामागे कोल्हापूर जिल्हा प्रशासनाचा दूरदृष्टीचा विचार असल्याचे स्पष्ट दिसते. जिल्हाधिकारी डॉ. विजय राठोड यांच्या मार्गदर्शनाखाली आणि जिल्हा आपत्ती व्यवस्थापन अधिकारी डॉ. प्रसाद संकपाळ यांच्या प्रमुख उपस्थितीत ही टीम अधिकृतपणे आकाराला आली.
Related News
शिर्डीतील भोंदूबाबा अशोक खरात अटकेत, 51 हजारांची फसवणूक; 5 मोठे कारनामे आले समोर
NEET पेपरसाठी अमरावतीत अभूतपूर्व सुरक्षा; हेलिकॉप्टर, 15 वाहनांचा ताफा आणि CISF जवानांची तैनाती
मुंबई ते पुणे अवघ्या 48 मिनिटांत; रेल्वे मंत्रालयाचा 16 लाख कोटींचा मास्टरप्लॅन
जयपूरमध्ये अभिजीत दिपकेंवर हल्ला, आंदोलनादरम्यान 1 तरुणाने लगावल्या कानशिलात;
ठाकरे गटातील 9 खासदार वेगळा गट स्थापन करणार? सुषमा अंधारेंचा भाजपवर जोरदार हल्ला
5 महिन्यांनंतर भीमाशंकर मंदिर दर्शनासाठी खुले; दररोज फक्त 1000 भाविकांना मिळणार प्रवेश
Nagpur Water Crisis 2026: 370 धरणांमुळे दिलासा, तरीही अल निनोचा मोठा धोका? जाणून घ्या 10 महत्त्वाची तथ्ये
7 वैज्ञानिक तथ्ये! जांभळाचा सुकाळ म्हणजे दुष्काळाची धोकादायक चाहूल? स्ट्रेस फ्रुटिंगमागचं खरं विज्ञान जाणून घ्या
26 दिवसांत 84.65 कोटींचा ऐतिहासिक विक्रम! ‘देऊळ बंद 2’ची दमदार घोडदौड, 100 कोटींच्या दिशेने विजयी वाटचाल
अभिनेत्री संचिता उगले आत्महत्या प्रकरणात पोलिसांची मोठी माहिती; वडिलांनी सांगितल्या 5 महत्त्वाच्या गोष्टी
18,036 कोटींची मनमाड-इंदूर रेल्वे: 30 नवी स्टेशन, 224 पूल, 9 बोगदे; 6 जिल्ह्यांच्या विकासाला मोठी गती
एकनाथ शिंदे पुन्हा मुख्यमंत्री? ठाकरे गटातील 5 खासदारांच्या हालचालींनी महाराष्ट्रात चर्चांना उधाण
या निर्णयामुळे समाजातील तृतीयपंथीय घटकांना मुख्य प्रवाहात आणण्याचा एक महत्त्वपूर्ण प्रयत्न करण्यात आला आहे. प्रशासनाच्या मते, आपत्ती व्यवस्थापन हे केवळ एका विशिष्ट गटाचे काम नसून, समाजातील प्रत्येक सक्षम घटकाने यात सहभाग घेणे आवश्यक आहे.
प्रत्यक्ष प्रशिक्षणाचा कठोर सराव
या प्रशिक्षण शिबिरात सहभागी सदस्यांना अत्यंत व्यावहारिक आणि तांत्रिक कौशल्यांचे प्रशिक्षण देण्यात आले. यामध्ये पुढील महत्त्वाच्या बाबींचा समावेश होता:
- महापुराच्या काळात मोटर बोट कशी चालवावी
- पाण्यात बुडणाऱ्या व्यक्तीला सुरक्षित बाहेर काढण्याच्या पद्धती
- बेशुद्ध व्यक्तीला प्रथमोपचार (First Aid) देऊन पुन्हा शुद्धीवर आणण्याची प्रक्रिया
- इन्फ्लेटेबल (हवेची) बोट वेळेत तयार करून तिचा वापर
- आपत्ती संपल्यानंतर उपकरणांची सुरक्षित हाताळणी
या सर्व प्रात्यक्षिकांमुळे सहभागींचा आत्मविश्वास मोठ्या प्रमाणात वाढल्याचे प्रशिक्षकांनी सांगितले.
तृतीयपंथीय समुदायाचा उत्साही सहभाग
या ऐतिहासिक मोहिमेत कोल्हापुरातील ‘मैत्री’ तृतीयपंथीय संघटनेच्या सदस्यांनी उत्साहाने सहभाग घेतला. संघटनेच्या अध्यक्षा मयुरी आळवेकर यांच्यासह शिवानी गजबर, झोया, सुलभा, वैशाली, मोगरा आदी सदस्यांनी या प्रशिक्षणात सक्रिय सहभाग नोंदवला.
त्यांनी पाण्यात उतरून प्रत्यक्ष सराव करत आपत्ती व्यवस्थापनाच्या तंत्रांचे प्रशिक्षण घेतले. हा अनुभव त्यांच्या दृष्टीने केवळ कौशल्यवृद्धीचा नव्हे तर आत्मसन्मान वाढवणारा ठरल्याचे मत व्यक्त करण्यात आले.
‘आपदा मित्र’ प्रशिक्षकांची भूमिका
या संपूर्ण प्रशिक्षण प्रक्रियेत आपदा मित्र पथकातील तज्ज्ञ प्रशिक्षकांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली. कृष्णात सोरटे, प्रथमेश येरुडकर, रोहित जाधव, सोमनाथ सुतार, शैलेश हांडे, प्रीतम केसरकर, सुदेश चव्हाण, आदिनाथ कांबळे, अविनाश चरापले, अमर पाटील आणि साहिल कोळी यांनी प्रत्यक्ष प्रात्यक्षिकांसह मार्गदर्शन केले.
त्यांनी सहभागींना केवळ तांत्रिक माहितीच नव्हे, तर संकटाच्या काळात मानसिक स्थैर्य कसे ठेवावे याचेही मार्गदर्शन केले.
‘आपदा सखी’ यांचा सहभाग
या कार्यक्रमात सुमारे 20 ‘आपदा सखी’ यांनाही विशेष उजळणी प्रशिक्षण देण्यात आले. त्यांना पूर्वीचे प्रशिक्षण पुन्हा एकदा अधिक सखोल पद्धतीने देण्यात आले, जेणेकरून आपत्तीच्या वेळी त्यांची भूमिका अधिक प्रभावी ठरू शकेल.
या दोन गटांच्या संयुक्त प्रशिक्षणामुळे भविष्यात आपत्ती व्यवस्थापन अधिक समन्वित आणि व्यापक होईल, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.
कोल्हापूर पॅटर्नचे राष्ट्रीय स्तरावर कौतुक
कोल्हापूर प्रशासनाचा हा उपक्रम आता “कोल्हापूर पॅटर्न” म्हणून ओळखला जात आहे. या उपक्रमातून सामाजिक समावेशन, आपत्ती व्यवस्थापन आणि कौशल्य विकास यांचा अद्वितीय संगम दिसून येतो. तृतीयपंथीय समुदायाला सक्रियपणे आपत्ती व्यवस्थापनात सामावून घेणे हा केवळ सामाजिक बदलाचा संदेश नाही, तर प्रशासनाच्या प्रगत आणि समावेशी विचारसरणीचा प्रत्यक्ष उदाहरण आहे. या पद्धतीमुळे समुदायातील विविध घटकांना जबाबदारीची जाणीव होते, आत्मविश्वास वाढतो आणि आपत्तीच्या काळात जलद प्रतिसादाची क्षमता निर्माण होते. “कोल्हापूर पॅटर्न” एक प्रेरणादायी मॉडेल ठरत असून, हे संपूर्ण देशातील इतर जिल्ह्यांसाठी सामाजिक समावेश आणि कार्यक्षम आपत्ती व्यवस्थापन यांचे आदर्श रूप दर्शवते.
पुढील दिशा
हे दोन दिवसांचे प्रशिक्षण 27 मे 2026 ते 28 मे 2026 या कालावधीत चालणार आहे. प्रशिक्षण पूर्ण झाल्यानंतर ही टीम आपत्तीच्या काळात जिल्हा प्रशासनासोबत समन्वयाने काम करणार आहे.
यामुळे केवळ कोल्हापूरच नव्हे, तर संपूर्ण देशात एक नवा सामाजिक आणि प्रशासकीय आदर्श निर्माण होण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे.
Kolhapur येथे सुरू झालेला हा उपक्रम केवळ एक प्रशिक्षण कार्यक्रम नसून, तो समाजातील प्रत्येक घटकाला सक्षम बनवण्याचा एक व्यापक प्रयत्न आहे. तृतीयपंथीय समुदायाचा सक्रिय सहभाग, प्रशासनाचा दूरदृष्टीचा निर्णय आणि प्रशिक्षकांची तांत्रिक कौशल्ये यामुळे हा उपक्रम एक ऐतिहासिक टप्पा ठरत आहे.
आपत्ती व्यवस्थापनाच्या क्षेत्रात समावेश आणि समानतेचा हा नवा अध्याय निश्चितच इतर राज्यांसाठीही प्रेरणादायी ठरणार आहे.
read also : https://ajinkyabharat.com/ipl-superstar-vaibhav-suryavanshi-16-year-old-millionaire/
