५ वर्षांनंतरही मूल झोपेत अंथरुणात लघवी करत असेल तर त्यामागची कारणे काय असू शकतात? Bedwetting, Nocturnal Enuresis, गंभीर आजारांची लक्षणे, डॉक्टरांचा सल्ला कधी घ्यावा आणि घरगुती तसेच वैद्यकीय उपायांची संपूर्ण माहिती.
5 वर्षांनंतरही मूल झोपेत अंथरुणात लघवी करते? दुर्लक्ष करू नका; जाणून घ्या 10 कारणे, गंभीर आजारांची चिन्हे आणि प्रभावी उपाय
लहान मुलांनी अंथरुणात लघवी करणे ही अगदी सामान्य बाब मानली जाते. परंतु जेव्हा मूल पाच वर्षांपेक्षा मोठे होते आणि त्यानंतरही रात्री झोपेत वारंवार अंथरुणात लघवी करत असेल, तेव्हा पालकांच्या मनात अनेक प्रश्न निर्माण होतात. मुलाच्या आरोग्यात काही गंभीर समस्या तर नाही ना? हा आजार आहे का? यावर उपचार आहेत का? अशा अनेक शंका पालकांना सतावतात.
वैद्यकीय भाषेत या समस्येला नोक्टर्नल एन्युरिसिस (Nocturnal Enuresis) किंवा बेडवेटिंग (Bedwetting) असे म्हणतात. ही समस्या मुलांच्या इच्छेविरुद्ध घडते. त्यामुळे मुलाला दोष देणे, रागावणे किंवा शिक्षा करणे हा उपाय नाही. योग्य माहिती, संयम आणि आवश्यकतेनुसार वैद्यकीय उपचार यांच्या मदतीने बहुतेक मुलांमध्ये ही समस्या पूर्णपणे नियंत्रणात येऊ शकते.
Related News
7 वर्षांच्या मुलाचा भावनिक प्रश्न; ‘ऑफिस की मी?’ आईच्या उत्तराने 4 लाख लोक भावूक
उन्हाळ्यात मुलांची भूक का कमी होते? जाणून घ्या योग्य आहाराचे रहस्य
World Nutrition Day 2026 : तुमच्या मुलाला दररोज किती प्रोटीन आणि फायबरची गरज? जाणून घ्या
“धमाकेदार खुलासा: सैफ अली खानचा प्रेरणादायी इंटरव्ह्यू! मुलांच्या करिअरबद्दल 7 मोठे विचार”
मदर्स डेपूर्वी ट्विंकल खन्नाची खास इच्छा; ‘हँडमेड कार्ड नको, जबाबदाऱ्यांपासून सुट्टी हवी’
“मुलीचा बाबा” होण्याचा अनुभव खास – Nick Jonas चा भावनिक खुलासा
सोलापूर मोहोळ: मोबाईल न मिळाल्याने २१ वर्षीय तरुणाची आत्महत्या, घरकुलात शोककळा; प्रवीण मायाचारीच्या दुःखद मृत्यूची पूर्ण माहिती
काय आहे नोक्टर्नल एन्युरिसिस?
जेव्हा पाच वर्षांपेक्षा जास्त वयाचे मूल झोपेत नकळत अंथरुणात लघवी करते, तेव्हा त्या स्थितीला नोक्टर्नल एन्युरिसिस असे म्हटले जाते. काही मुलांमध्ये ही समस्या आठवड्यातून एक-दोन वेळा दिसते, तर काहींमध्ये जवळपास दररोज घडू शकते.
महत्त्वाची बाब म्हणजे ही मुलांची चूक नसते. त्यांचे शरीर आणि मेंदू यांच्यातील समन्वय पूर्णपणे विकसित न झाल्यामुळे असे होऊ शकते.
मुलं अंथरुणात लघवी का करतात? जाणून घ्या 10 प्रमुख कारणे
1. मूत्राशयाचा विकास उशिरा होणे
काही मुलांमध्ये मूत्राशयाची क्षमता कमी असते. त्यामुळे संपूर्ण रात्रीची लघवी साठवून ठेवणे त्यांना शक्य होत नाही.
2. गाढ झोप
अनेक मुलांची झोप अत्यंत गाढ असते. मूत्राशय भरल्याचा संदेश मेंदूपर्यंत पोहोचला तरी मुलाला जाग येत नाही.
3. अनुवंशिक कारण
जर आई किंवा वडिलांना लहानपणी ही समस्या होती, तर मुलामध्येही ती होण्याची शक्यता वाढते.
4. ADH हार्मोन कमी तयार होणे
रात्री शरीरात Anti-Diuretic Hormone (ADH) कमी प्रमाणात तयार झाल्यास रात्री अधिक प्रमाणात लघवी तयार होते.
5. बद्धकोष्ठता
पोट साफ न झाल्यामुळे आतडे मूत्राशयावर दाब आणतात आणि त्यामुळे लघवी नियंत्रित ठेवणे कठीण जाते.
6. लघवीचा संसर्ग (UTI)
युरिनरी ट्रॅक्ट इन्फेक्शनमुळे वारंवार लघवी होणे, जळजळ आणि बेडवेटिंगची समस्या उद्भवू शकते.
7. मधुमेह
रक्तातील साखर वाढल्यास वारंवार लघवी होणे आणि रात्री अंथरुणात लघवी होणे ही लक्षणे दिसू शकतात.
8. झोपेचे विकार
स्लीप अॅप्निया किंवा जास्त घोरणे यामुळेही ही समस्या वाढू शकते.
9. मानसिक ताण
घरातील वाद, नवीन शाळा, भावंडाचा जन्म किंवा इतर मानसिक बदलांमुळे काही मुलांमध्ये बेडवेटिंग सुरू होऊ शकते.
10. मूत्रमार्गातील जन्मजात दोष
क्वचित प्रसंगी मूत्रमार्गाच्या रचनेतील दोषही यासाठी कारणीभूत असू शकतात.
कोणती लक्षणे गंभीर आजाराचे संकेत देतात?
खालील लक्षणे दिसत असल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.
- लघवी करताना जळजळ
- लघवीत रक्त येणे
- दिवसाही कपड्यांमध्ये लघवी होणे
- वारंवार ताप येणे
- खूप तहान लागणे
- अचानक वजन कमी होणे
- खूप घोरणे
- वारंवार UTI होणे
अशी लक्षणे मधुमेह, मूत्रपिंडाचे विकार किंवा इतर गंभीर आजारांचे संकेत असू शकतात.
पालकांनी कोणत्या चुका टाळाव्यात?
अनेक पालक नकळत खालील चुका करतात.
- मुलाला ओरडणे
- शिक्षा करणे
- इतरांसमोर अपमान करणे
- भावंडांशी तुलना करणे
- मुद्दाम लघवी करतो असा गैरसमज ठेवणे
या गोष्टींमुळे मुलाचा मानसिक ताण वाढतो आणि समस्या आणखी गंभीर होऊ शकते.
घरच्या घरी करता येणारे प्रभावी उपाय
1. दिवसभर पुरेसे पाणी द्या
दिवसा भरपूर पाणी पिण्याची सवय लावा.
2. रात्री द्रवपदार्थ कमी द्या
झोपण्याच्या 2 ते 3 तास आधी पाणी किंवा इतर द्रव पदार्थ कमी द्या.
3. झोपण्यापूर्वी लघवी करायला पाठवा
ही सर्वात महत्त्वाची सवय आहे.
4. बद्धकोष्ठता होऊ देऊ नका
आहारात फळे, भाज्या आणि फायबर वाढवा.
5. सकारात्मक प्रोत्साहन द्या
स्टार चार्ट किंवा छोट्या बक्षिसांचा वापर करा.
6. नियमित झोपेची वेळ ठेवा
झोपेची योग्य वेळ शरीराचे नैसर्गिक चक्र सुधारण्यास मदत करते.
बेडवेटिंग अलार्म म्हणजे काय?
बेडवेटिंग अलार्म हे एक छोटे उपकरण असते. लघवीचा पहिला थेंब पडताच अलार्म वाजतो. त्यामुळे मूल जागे होते आणि हळूहळू मेंदू व मूत्राशय यांच्यात योग्य समन्वय तयार होतो.संशोधनानुसार, सातत्याने वापरल्यास अनेक मुलांमध्ये याचा चांगला फायदा दिसून येतो.
डॉक्टर कोणते उपचार करतात?
जर घरगुती उपायांचा फायदा झाला नाही तर डॉक्टर खालील उपचार सुचवू शकतात.
- मूत्र तपासणी
- रक्त तपासणी
- मूत्रपिंड व मूत्राशयाची तपासणी
- UTI वर औषधे
- बद्धकोष्ठतेवर उपचार
- ADH हार्मोनची औषधे (डॉक्टरांच्या सल्ल्याने)
- आवश्यक असल्यास तज्ज्ञांचा सल्ला
औषधे स्वतःहून देऊ नयेत.
मुलाला मानसिक आधार देणे का आवश्यक?
बेडवेटिंगमुळे अनेक मुलांचा आत्मविश्वास कमी होतो. मित्रांकडे राहणे, शाळेची सहल किंवा कॅम्पला जाणे याबाबत ते घाबरतात.
पालकांनी मुलाला वारंवार सांगावे की—
- ही तुझी चूक नाही.
- अनेक मुलांना ही समस्या असते.
- योग्य उपचारांनी ती पूर्णपणे बरी होऊ शकते.
- आम्ही तुझ्या पाठीशी आहोत.
यामुळे मुलाचा आत्मविश्वास वाढतो.
डॉक्टरांचा सल्ला कधी घ्याव ?
खालील परिस्थितीत त्वरित बालरोगतज्ज्ञ किंवा मूत्ररोगतज्ज्ञांचा सल्ला घ्या.
- मूल 5 वर्षांपेक्षा मोठे आहे.
- आठवड्यातून अनेक वेळा बेडवेटिंग होते.
- दिवसाही लघवी होते.
- लघवी करताना वेदना होतात.
- वजन कमी होते.
- वारंवार संसर्ग होतो.
- अचानक समस्या सुरू झाली आहे.
५ वर्षांनंतरही मुलाचे रात्री अंथरुणात लघवी करणे ही समस्या सामान्य असली तरी तिच्याकडे दुर्लक्ष करू नये. बहुतांश वेळा यामागे मूत्राशयाचा उशिरा होणारा विकास, गाढ झोप किंवा अनुवंशिकता कारणीभूत असते. काही वेळा मात्र मधुमेह, लघवीचा संसर्ग किंवा झोपेचे विकार यांसारख्या आजारांचीही शक्यता असते.
मुलाला दोष देण्याऐवजी त्याला समजून घ्या, योग्य सवयी लावा आणि आवश्यकतेनुसार डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. वेळेत उपचार आणि पालकांचा सकारात्मक पाठिंबा मिळाल्यास बहुतांश मुलांमध्ये ही समस्या पूर्णपणे नियंत्रणात येऊ शकते.
