चीन-पाकिस्तान संरक्षण संबंधांना धक्का: J-10CE फायटर जेट डिलिव्हरी थांबवली, आर्थिक संकटामुळे पाकिस्तानसमोर मोठं आव्हान
चीन आणि पाकिस्तान यांच्यातील संरक्षण संबंध अनेक दशकांपासून अत्यंत घनिष्ठ मानले जातात. भारताविरोधातील सामरिक समीकरणामुळे दोन्ही देशांमध्ये शस्त्रास्त्र, तंत्रज्ञान आणि संरक्षण उपकरणांची मोठी देवाणघेवाण होत आली आहे. पाकिस्तानच्या लष्करी ताकदीत चिनी शस्त्रांचा मोठा वाटा असून, विशेषतः वायू दलात चीननिर्मित फायटर जेट्सचा मोठ्या प्रमाणावर समावेश आहे. मात्र आता या घनिष्ठ संबंधांमध्ये आर्थिक कारणांमुळे तणाव निर्माण झाल्याची चिन्हे दिसत आहेत.
मिळालेल्या माहितीनुसार, चीनने पाकिस्तानला 16 J-10CE फायटर जेट्सची डिलिव्हरी तात्पुरती थांबवली आहे. कारण म्हणून पाकिस्तानकडून पेमेंट करण्यात आलेली अडचण आणि वाढतं आर्थिक संकट समोर आलं आहे. पाकिस्तानने चीनकडून एकूण 36 J-10CE फायटर जेट्स खरेदी करण्याचा करार केला होता. यापैकी 20 विमानं आधीच पाकिस्तानला मिळाली असून उर्वरित 16 विमानांचे पैसे अद्याप दिले गेले नाहीत.
Related News
इराण-अमेरिका शांतता करारानंतर ‘स्ट्रेट ऑफ होर्मुज’ खुला; जागतिक अर्थव्यवस्थेला मोठा फायदा !5 महत्त्वाचे परिणाम
Assam Plane Crash: 7 महत्त्वाच्या घडामोडी; आसाममध्ये भारतीय वायुसेनेचे AN-32 विमान कोसळले, भीषण आग, चौकशीचे आदेश
भारतीय हवाई दलाच्या AN-32 विमानाचा अपघात, लँडिंगदरम्यान दोन तुकडे
DRDO ची मोठी कामगिरी! 3 यशस्वी इंटरसेप्टर मिसाइल चाचण्यांमुळे भारताचं ‘आर्यन डोम’ स्वप्न आणखी मजबूत
भारताच्या अण्वस्त्र धोरणात मध्ये मोठी झेप, 12 अण्वस्त्र तैनात असल्याचा दावा, पाकिस्तानमध्ये खळबळ
राळेगणसिद्धीला भारतीय लष्कराकडून T-55 रणगाड्याची ऐतिहासिक भेट; 61 वर्षांच्या शौर्याचा गौरव!
3 युद्धनौका, 2 प्रतिस्पर्धी देश आणि 1 बंदर! कोलंबोत भारत-पाकिस्तान आमनेसामने, धक्कादायक घडामोडी
“114 राफेल फायटर जेट्स खरेदीचा ऐतिहासिक मेगा डील: भारताच्या एअर फोर्सला मिळणार नवी ताकद”
7 महत्त्वाच्या अटींसह इस्त्रायल-लेबनान युद्धविराम; अमेरिकेचा ऐतिहासिक विजय
रुद्रम-II ची दमदार चाचणी यशस्वी! 300 किमी दूरचे लक्ष्य क्षणार्धात उद्ध्वस्त करणाऱ्या मिसाइलने वाढवली भारताची ताकद
धक्कादायक! खडकवासला कालव्यात बुडून एअर फोर्सच्या 41 वर्षीय सार्जंटचा दुर्दैवी मृत्यू
US-Iran Conflict : शांततेच्या चर्चांदरम्यान अमेरिकेचा धक्कादायक हवाई हल्ला, ट्रम्प यांच्या 5 मोठ्या रणनीती उघड
आर्थिक संकटामुळे संरक्षण व्यवहार अडचणीत
पाकिस्तान सध्या गंभीर आर्थिक संकटातून जात आहे. परकीय गंगाजळी कमी होत चालली आहे, तर परदेशी कर्जाचा बोजा सातत्याने वाढत आहे. आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधी (IMF) कडून मिळणाऱ्या मदतीसाठी कठोर अटी लागू करण्यात आल्या आहेत. या परिस्थितीत पाकिस्तानला मोठ्या संरक्षण व्यवहारांचे हप्ते वेळेवर देणे कठीण होत आहे.
सुरुवातीच्या टप्प्यात चीनने काही आर्थिक मदत आणि कर्जाच्या माध्यमातून या व्यवहाराला गती दिली होती. मात्र आता परिस्थिती बदलल्याने उर्वरित डिलिव्हरी रोखण्यात आली आहे. चीनने स्पष्ट संकेत दिले आहेत की, आर्थिक व्यवहार पूर्ण झाल्याशिवाय पुढील विमान पुरवठा शक्य नाही.
J-10CE फायटर जेटचे महत्त्व
J-10CE हे चीनचे 4.5 जनरेशनचे आधुनिक फायटर जेट मानले जाते. या विमानात अत्याधुनिक AESA रडार प्रणाली, आधुनिक एवियोनिक्स आणि लांब पल्ल्याच्या PL-15 एअर-टू-एअर मिसाइल्स वाहून नेण्याची क्षमता आहे. चीन या विमानाला भारताच्या राफेल फायटर जेट्सचा पर्याय म्हणून सादर करत असतो.
पाकिस्तानने हे विमान आपल्या हवाई दलात समाविष्ट करून भारताशी हवाई सामर्थ्याच्या स्पर्धेत आघाडी घेण्याचा प्रयत्न केला होता. मात्र आता आर्थिक अडचणींमुळे ही रणनीती अडचणीत येताना दिसत आहे.
J-35 स्टेल्थ विमानांचे स्वप्नही धूसर
पाकिस्तान भविष्यात चीनकडून पाचव्या पिढीची J-35 स्टेल्थ फायटर जेट्स खरेदी करण्याच्या तयारीत असल्याची चर्चा होती. मात्र सध्याच्या परिस्थितीत J-10CE सारख्या विमानांचे पैसे देणेही कठीण झाले असल्याने, J-35 सारखी महागडी आणि अत्याधुनिक विमानं खरेदी करणे पाकिस्तानसाठी जवळपास अशक्य मानले जात आहे.
विशेष म्हणजे पाचव्या पिढीची विमानं अत्यंत खर्चिक असून त्यासाठी प्रचंड आर्थिक गुंतवणूक आवश्यक असते. त्यामुळे पाकिस्तानची ही महत्त्वाकांक्षा सध्या तरी थांबलेली दिसत आहे.
दक्षिण आशियातील हवाई शक्ती स्पर्धा तीव्र
भारत, पाकिस्तान आणि चीन यांच्यातील संरक्षण आणि हवाई सामर्थ्याची स्पर्धा सातत्याने तीव्र होत आहे. भारताकडे असलेली राफेल फायटर जेट्सची ताकद, अत्याधुनिक तंत्रज्ञान आणि मजबूत हवाई संरक्षण व्यवस्था यामुळे त्याची लष्करी क्षमता अधिक प्रभावी मानली जाते. याउलट पाकिस्तानने चीनकडून J-10CE आणि भविष्यात J-35 स्टेल्थ विमानांसारख्या पर्यायांद्वारे आपली हवाई ताकद वाढवण्याचा प्रयत्न केला होता. मात्र सध्याच्या आर्थिक संकटामुळे पाकिस्तानसमोर मोठ्या अडचणी निर्माण झाल्या आहेत. संरक्षण खरेदीतील अडथळ्यांमुळे प्रादेशिक शक्ती संतुलनावर परिणाम होण्याची शक्यता असून, दक्षिण आशियातील सामरिक समीकरण अधिक अस्थिर होताना दिसत आहे.
विशेषतः J-10CE स्क्वॉड्रन पूर्ण क्षमतेने तैनात करण्याचा पाकिस्तानचा प्रयत्नही या अडथळ्यांमुळे प्रभावित होऊ शकतो. त्यामुळे पाकिस्तानच्या वायू दलाच्या तयारीवर थेट परिणाम होण्याची शक्यता तज्ज्ञ व्यक्त करत आहेत.
चीन-पाकिस्तान संबंधांवर परिणाम?
चीन आणि पाकिस्तान यांचे संबंध “ऑल वेदर स्ट्रॅटेजिक पार्टनरशिप” म्हणून ओळखले जात असले तरी, संरक्षण व्यवहारांमध्ये आर्थिक अडचणी निर्माण झाल्यास या नात्यात तणाव वाढण्याची शक्यता तज्ज्ञ व्यक्त करत आहेत. पाकिस्तान सध्या गंभीर आर्थिक संकटातून जात असून परकीय कर्ज आणि परकीय चलन साठ्यातील घट यामुळे मोठे संरक्षण व्यवहार पूर्ण करणे कठीण झाले आहे. चीन मात्र आपल्या संरक्षण निर्यातीत आर्थिक शिस्त, करारातील अटींचे पालन आणि पेमेंट क्लिअरन्सला प्राधान्य देतो. त्यामुळे आर्थिक व्यवहार पूर्ण न झाल्यास शस्त्र पुरवठा थांबवण्याचा निर्णय घेतला जातो, हे या प्रकरणातून स्पष्ट होते.
सध्याच्या घडामोडींमुळे पाकिस्तानसमोर दुहेरी संकट निर्माण झाले आहे—एकीकडे आर्थिक अडचण आणि दुसरीकडे संरक्षण क्षमता वाढवण्याचा दबाव. J-10CE फायटर जेट डील थांबल्याने पाकिस्तानच्या हवाई दलाच्या आधुनिकीकरण योजनांना मोठा धक्का बसला आहे. भविष्यात चीनसोबतचे संरक्षण व्यवहार कसे पुढे जातात, यावर दक्षिण आशियातील सामरिक समीकरण मोठ्या प्रमाणात अवलंबून असेल.
