भारत-बांगलादेश संबंधांवर पुन्हा तणावाचे सावट; पाकिस्तानच्या जवळिकीमुळे ढाक्याच्या हालचालींकडे भारताचे लक्ष
भारत आणि बांगलादेश यांच्यातील संबंध गेल्या काही काळापासून तणावपूर्ण परिस्थितीतून जात असताना आता बांगलादेशच्या पाकिस्तान आणि इतर मुस्लिमबहुल देशांशी वाढत असलेल्या जवळिकीमुळे नव्या चर्चेला सुरुवात झाली आहे. पाकिस्तान, सौदी अरेबिया आणि तुर्की यांच्यात झालेल्या मक्का संरक्षण करारात बांगलादेशलाही सहभागी होण्याची इच्छा असल्याचे संकेत बांगलादेशकडून देण्यात आल्याने भारताच्या दृष्टीने ही घडामोड महत्त्वाची मानली जात आहे.
गेल्या काही दिवसांपासून पाकिस्तान आणि बांगलादेश यांच्यातील संबंधांमध्ये लक्षणीय सुधारणा होताना दिसत आहे. राजनैतिक, संरक्षण आणि सामरिक पातळीवर दोन्ही देशांमधील संवाद वाढत असल्याचे चित्र आहे. याच पार्श्वभूमीवर पाकिस्तानला भारताविरोधातील आपली सामरिक भूमिका मजबूत करण्यासाठी बांगलादेशला जवळ करण्याचा प्रयत्न असल्याची चर्चा सुरू आहे.
मक्का संरक्षण करारामुळे नवी समीकरणे
७ ऑगस्ट रोजी सौदी अरेबिया, पाकिस्तान आणि तुर्की यांच्यात संरक्षण सहकार्याचा करार झाल्याचे सांगितले जात आहे. या करारानुसार तीन देशांपैकी कोणत्याही एका देशावर हल्ला झाल्यास तो तिन्ही देशांवरील हल्ला मानला जाणार असल्याची तरतूद असल्याचे वृत्त आहे. या कराराकडे काही विश्लेषक इस्लामिक देशांमधील व्यापक संरक्षण सहकार्याच्या दिशेने टाकलेले महत्त्वाचे पाऊल म्हणून पाहत आहेत.
Related News
सर्वोच्च न्यायालयाचा निवडणूक आयोगाला दणका! रेकॉर्ड सादर करा, अन्यथा प्रतिकूल निष्कर्ष
मोठी बातमी! शेतकऱ्यांना दिवाळीपूर्वी 5 हजार रुपये; मुख्यमंत्र्यांची मोठी घोषणा
भारताच्या सीमेजवळ चीनची मोठी खेळी! बांगलादेशचा 335 दशलक्ष डॉलरचा करार
राहुल गांधी यांनी गर्भवती महिला पत्रकाराला धक्का दिला? भाजपचा गंभीर आरोप
ध्रुव राठी महिन्याला 60 लाख कमावतो? 58 कोटींच्या संपत्तीच्या दाव्यामागचं सत्य!
ज्ञानेश कुमार यांच्या राजीनाम्यावरून राहुल गांधी आक्रमक; मोदी सरकारला म्हणाले, “आम्हाला हेच हवंय!”
Petrol Diesel Price: पेट्रोल-डिझेल महागणार? नायरा नंतर सरकारी कंपन्यांच्या निर्णयाकडे लक्ष
ज्ञानेश कुमार यांच्या राजीन्याची मागणी; INDIA आघाडीचा निवडणूक आयोगावर मोर्चा
शेतकऱ्यांना मदत लवकरच? 10-12 ऑक्टोबरपर्यंत पंचनामे पूर्ण करण्याचे कृषिमंत्र्यांचे लक्ष्य
दांडुके चालवा, बंदुका रोखा; आम्ही जाणारच! संजय राऊतांचा सरकारला इशारा
जगाने श्वास रोखला! ब्रिटिश विमान अचानक 28 हजार फूट खाली, मोठी खळबळ
SIR वर फडणवीसांचा मोठा खुलासा; 9.78 कोटींवरून 7.71 कोटी मतदारांची नोंद
याच करारात भविष्यात बांगलादेशचा सहभाग होऊ शकतो का, याबाबत आता चर्चा रंगली आहे. बांगलादेशला अद्याप या करारासाठी अधिकृत निमंत्रण मिळालेले नसल्याचे तेथील वक्तव्यांमधून स्पष्ट होत असले, तरी ढाक्याकडून या कराराबाबत सकारात्मक भूमिका मांडली जात आहे.
बांगलादेशचे राज्य मंत्री हुमायूं कबीर यांनी रविवारी मक्का संरक्षण करारावर भाष्य करताना देशाला आपले परराष्ट्र धोरण आणि सुरक्षा सहकार्य संतुलित पद्धतीने पुढे न्यावे लागेल, असे म्हटले. कोणत्याही देशासोबत संरक्षण करार केल्याचा अर्थ इतर देशांशी असलेले संबंध संपवणे असा होत नाही, अशी भूमिका त्यांनी मांडली.
‘भारताशी संबंधांवर परिणाम होणार नाही’ – बांगलादेशची भूमिका
मक्का संरक्षण कराराबाबत बोलताना बांगलादेशने या करारामुळे इतर देशांसोबतच्या द्विपक्षीय संबंधांवर परिणाम होणार नसल्याचे स्पष्ट करण्याचा प्रयत्न केला आहे. बांगलादेशच्या म्हणण्यानुसार, देशाची परराष्ट्र नीती कोणत्याही एका देशाच्या बाजूने झुकण्याऐवजी संतुलित ठेवण्याचा प्रयत्न केला जात आहे.
मात्र, भारताच्या दृष्टीने या हालचालींकडे केवळ संरक्षण सहकार्य म्हणून पाहिले जात नाही. कारण पाकिस्तान आणि बांगलादेश यांच्यातील वाढती जवळीक आणि त्याचवेळी भारत-बांगलादेश संबंधांमध्ये निर्माण झालेला तणाव यामुळे या समीकरणाला सामरिक महत्त्व प्राप्त झाले आहे.
बांगलादेशचे मंत्री खालिलुर रहमान यांनीही अलीकडेच म्हटले की, जर बांगलादेशला या करारात सहभागी होण्यासाठी निमंत्रण मिळाले तर त्याचा सकारात्मक विचार केला जाऊ शकतो. या वक्तव्यामुळे बांगलादेश भविष्यात मक्का संरक्षण कराराचा भाग होण्यास इच्छुक असल्याचे संकेत मिळत आहेत.
पाकिस्तानकडून बांगलादेशला जवळ करण्याचा प्रयत्न?
भारत आणि पाकिस्तानमधील संबंध अनेक दशकांपासून तणावपूर्ण आहेत. अशा परिस्थितीत भारताच्या शेजारील देशांशी आपले संबंध मजबूत करण्याचा पाकिस्तानचा प्रयत्न कायमच राहिला आहे. बांगलादेशसोबतचे संबंध सुधारण्याच्या पाकिस्तानच्या हालचालींकडेही याच व्यापक सामरिक दृष्टिकोनातून पाहिले जात आहे.
विशेषतः बांगलादेश हा भारताच्या ईशान्येकडील राज्यांच्या जवळ असल्याने त्याचे भौगोलिक आणि सामरिक महत्त्व मोठे आहे. त्यामुळे पाकिस्तान-बांगलादेश संरक्षण सहकार्य वाढल्यास भारतासाठी ते निश्चितच संवेदनशील समीकरण ठरू शकते.
मात्र, बांगलादेश मक्का संरक्षण करारात सहभागी होईल, हे सध्या निश्चित झालेले नाही. त्यामुळे या घडामोडींकडे संभाव्य सामरिक बदल म्हणून पाहिले जात आहे.
भारत-बांगलादेश संबंध आधीच तणावात
भारत आणि बांगलादेश यांच्यातील संबंधांमध्ये मागील काही काळात अनेक मुद्द्यांवर मतभेद निर्माण झाले आहेत. राजकीय बदलांनंतर दोन्ही देशांमधील पारंपरिक समीकरणातही बदल झाल्याचे दिसून आले. सीमा सुरक्षा, व्यापार, स्थलांतर, पाणीवाटप आणि प्रादेशिक सुरक्षा यांसारखे प्रश्न दोन्ही देशांसाठी महत्त्वाचे आहेत.
त्यातच बांगलादेशची पाकिस्तानसोबत वाढणारी जवळीक भारतासाठी चिंतेचा विषय ठरू शकते. जर बांगलादेश भविष्यात पाकिस्तान, सौदी अरेबिया आणि तुर्की यांच्या संरक्षण सहकार्याच्या चौकटीत सहभागी झाला, तर दक्षिण आशियातील सामरिक समीकरणांमध्ये बदल होण्याची शक्यता निर्माण होईल.
भारतासमोर नवे आव्हान?
मक्का संरक्षण करारात बांगलादेश सहभागी झाला तर भारतासाठी थेट लष्करी धोका निर्माण होईल, असे सध्या निश्चितपणे म्हणता येणार नाही. मात्र, पाकिस्तानच्या माध्यमातून बांगलादेशचा संरक्षण आणि सुरक्षा सहकार्याच्या नव्या गटांमध्ये सहभाग वाढल्यास भारताला आपल्या शेजारील धोरणाचा नव्याने विचार करावा लागू शकतो.
विशेष म्हणजे, बांगलादेशकडून भारताशी संबंध कायम ठेवण्याची भाषा केली जात आहे. त्यामुळे आगामी काळात ढाका एकीकडे पाकिस्तान आणि इतर देशांशी संरक्षण सहकार्य वाढवतो आणि दुसरीकडे भारताशी संबंध संतुलित ठेवतो का, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.
सध्या मक्का संरक्षण करारात बांगलादेशचा अधिकृत सहभाग निश्चित झालेला नाही. मात्र, बांगलादेशच्या मंत्र्यांकडून या कराराबाबत व्यक्त होत असलेली सकारात्मक भूमिका आणि पाकिस्तानसोबत वाढत असलेली जवळीक यामुळे भारताच्या परराष्ट्र आणि सुरक्षा यंत्रणांचे या घडामोडींवर बारकाईने लक्ष असण्याची शक्यता आहे. आगामी काळात बांगलादेश नेमकी कोणती भूमिका घेतो, यावर दक्षिण आशियातील बदलत्या सामरिक समीकरणांचे चित्र बऱ्याच अंशी अवलंबून राहणार आहे.
