सोन्याच्या वाढत्या आयातीचा अर्थव्यवस्थेला मोठा फटका! मोदींचं मोठं आवाहन, जाणून घ्या 7 गंभीर परिणाम
भारतामध्ये सोन्याबद्दलचं आकर्षण नवीन नाही. लग्नसमारंभ, सण-उत्सव, गुंतवणूक आणि सामाजिक प्रतिष्ठेचं प्रतीक म्हणून भारतीय कुटुंबांमध्ये सोन्याला विशेष महत्त्व आहे. मात्र, आता हेच सोनं देशाच्या अर्थव्यवस्थेसाठी डोकेदुखी ठरत असल्याचं चित्र समोर आलं आहे. वाढत्या सोन्याच्या आयातीमुळे भारताच्या परकीय चलन साठ्यावर मोठा ताण येत असून व्यापार तूट आणि चालू खात्यातील तूट (CAD) वाढत आहे. या पार्श्वभूमीवर पंतप्रधान Narendra Modi यांनी नागरिकांना पुढील एक वर्ष तरी सोन्याची खरेदी टाळण्याचं आवाहन केलं आहे.
विक्रमी पातळीवर पोहोचली सोन्याची आयात
गेल्या काही वर्षांपासून भारतातील सोन्याची आयात सातत्याने वाढत आहे. 2025-26 या आर्थिक वर्षात सोन्याची आयात तब्बल 71.98 अब्ज डॉलर्सपर्यंत पोहोचण्याचा अंदाज आहे. याआधी 2024-25 मध्ये हा आकडा 58 अब्ज डॉलर्स होता. म्हणजेच एका वर्षात जवळपास 24 टक्क्यांनी वाढ झाली आहे.
भारत दरवर्षी सुमारे 700 ते 800 टन सोन्याची आयात करतो. त्यामुळे भारत हा चीननंतर जगातील दुसरा सर्वात मोठा सोन्याचा ग्राहक ठरतो. विशेष म्हणजे जागतिक स्तरावर असलेल्या एकूण सोन्यापैकी जवळपास 11 टक्के सोनं भारतीय महिलांकडे असल्याचा दावा World Gold Council च्या अहवालात करण्यात आला आहे.
Related News
साखर निर्यातीवर केंद्राची मोठी बंदी; महागाई रोखण्यासाठी सरकारचा निर्णायक मास्टरस्ट्रोक
महागाईचा स्फोट! एप्रिलमध्ये WPI 8.30% वर, पेट्रोल-भाजीपाल्याच्या दरवाढीचा मोठा इशारा
मोदींनी तातडीने सर्वपक्षीय बैठक बोलवावी; राहुल गांधींबाबत मुख्यमंत्र्यांची भाषा अयोग्य, शरद पवारांचा जोरदार हल्लाबोल
भारताला होर्मुझची भीती संपणार? समुद्राखालून येणार LPG-Gas पुरवठा; 40 हजार कोटींची ‘महाशक्ती’ योजना
Gold Rush 2026: मोदींच्या आवाहनानंतर 48 तासांत सोन्याची विक्री 20% वाढली, देशभरात ग्राहकांची झुंबड
CM Devendra Fadnavis Bullet Ride: 3 मंत्र्यांची बाइकवरून विधानभवनात दमदार एन्ट्री, इंधन बचतीचा मोठा संदेश
Edible Oil Revolution 2026: 7 वर्षांत भारत होणार आत्मनिर्भर? केंद्राचा ₹10,103 कोटींचा मोठा प्लॅन
सकाळचा चहा महागला! अमूलनंतर मदर डेअरी आणि वेरकाकडूनही दुधाच्या दरात वाढ
केरळमध्ये पेट्रोल-डिझेल रेशनिंगची चर्चा, ग्राहकांना इतकेच इंधन मिळणार!
एअर इंडियाचा मोठा धक्का! परदेशी उड्डाणांमध्ये मोठा बदल, महिन्याला 1200 फ्लाईट्सचा नवा निर्णय
सोन्याच्या आयातीमुळे अर्थव्यवस्थेला कसा बसतो फटका?
सोनं हे भारतात मोठ्या प्रमाणात आयात केलं जातं. मात्र, या बदल्यात भारताला परकीय चलन खर्च करावं लागतं. यामुळे देशाच्या परकीय चलन साठ्यावर दबाव वाढतो. त्याचबरोबर व्यापार तूटही मोठ्या प्रमाणात वाढते.
2025-26 मध्ये भारताची व्यापार तूट तब्बल 333.2 अब्ज डॉलर्सपर्यंत पोहोचली आहे. अर्थतज्ज्ञांच्या मते, यामध्ये सोन्याच्या वाढत्या आयातीचा मोठा वाटा आहे. एकूण आयातीमध्ये सोन्याचा हिस्सा 9 टक्क्यांपेक्षा अधिक झाला आहे.
चालू खात्यातील तुटीवरदेखील याचा गंभीर परिणाम होत आहे. Reserve Bank of India च्या आकडेवारीनुसार, ऑक्टोबर-डिसेंबर तिमाहीत CAD वाढून 13.2 अब्ज डॉलर्सपर्यंत पोहोचली आहे.
सोन्याच्या किमतींनी गाठला विक्रमी उच्चांक
आंतरराष्ट्रीय बाजारात वाढलेल्या किमतींचा थेट परिणाम भारतीय बाजारावर झाला आहे. 2024-25 मध्ये प्रति किलो सोन्याची किंमत 76,617 डॉलर होती. ती 2025-26 मध्ये वाढून 99,825 डॉलरपर्यंत पोहोचली आहे.
भारतात सध्या 10 ग्रॅम सोन्याचा भाव जवळपास 1.5 लाख रुपयांच्या आसपास पोहोचला आहे. गेल्या वर्षी एप्रिलमध्ये सोन्याने पहिल्यांदाच एक लाख रुपयांचा टप्पा ओलांडला होता. त्यानंतर सोन्याच्या किमतींमध्ये सातत्याने वाढ होत आहे.
तज्ज्ञांच्या मते, जागतिक आर्थिक अस्थिरता, युद्धजन्य परिस्थिती आणि सुरक्षित गुंतवणूक म्हणून वाढलेली मागणी यामुळे सोन्याच्या भावात प्रचंड वाढ झाली आहे.
भारत कोणत्या देशांकडून सर्वाधिक सोनं आयात करतो?
भारतासाठी सोन्याचा सर्वात मोठा पुरवठादार देश म्हणजे Switzerland. भारताच्या एकूण सोन्याच्या आयातीपैकी जवळपास 40 टक्के आयात स्वित्झर्लंडमधून होते.
त्याखालोखाल United Arab Emirates म्हणजेच यूएईचा क्रमांक लागतो. यूएईमधून 16 टक्क्यांपेक्षा अधिक सोन्याची आयात केली जाते. तर South Africa मधून सुमारे 10 टक्के सोनं भारतात येतं.
2025-26 मध्ये स्वित्झर्लंडकडून होणारी एकूण आयात 24.27 अब्ज डॉलरपर्यंत वाढल्याचं समोर आलं आहे.
सरकारने कोणती पावलं उचलली?
सोन्याच्या वाढत्या आयातीवर नियंत्रण मिळवण्यासाठी केंद्र सरकारने विविध उपाययोजना सुरू केल्या आहेत. मुक्त व्यापार करारांचा गैरवापर थांबवण्यासाठी सोनं, चांदी आणि प्लॅटिनम संबंधित उत्पादनांच्या आयातीवर निर्बंध लादण्यात आले आहेत.
2022 मध्ये सरकारने सोन्यावरील आयात शुल्क 10.75 टक्क्यांवरून वाढवून 15 टक्के केलं होतं. मात्र, दागिने उद्योगाला चालना देण्यासाठी आणि तस्करी कमी करण्यासाठी 2024-25 च्या अर्थसंकल्पात हे शुल्क कमी करून 6 टक्के करण्यात आलं.
काही व्यापारी थायलंड आणि यूएईसारख्या देशांमधून कमी शुल्काचा फायदा घेत आयात वाढवत असल्याचंही समोर आलं आहे.
तज्ज्ञांनी व्यक्त केली चिंता
Global Trade Research Initiative या संस्थेने भारत-यूएई व्यापार कराराचा फेरआढावा घेण्याची मागणी केली आहे. या कराराअंतर्गत यूएईमधून कमी शुल्कात सोनं आयात करता येतं.
GTRI चे संस्थापक Ajay Srivastava यांच्या मते, शुल्क कपातीनंतर दुबईतून येणारं सोनं भारतात केवळ 5 टक्के शुल्कात पोहोचत आहे. यामुळे आयात आणखी वाढण्याची शक्यता आहे.
ग्राहकांच्या खिशावरही मोठा भार
सोन्यावरील वाढीव आयात शुल्कामुळे ग्राहकांना दागिने खरेदी करताना अधिक पैसे मोजावे लागत आहेत. सोन्याच्या मूळ किमतीव्यतिरिक्त मेकिंग चार्जेस, हॉलमार्क शुल्क आणि जीएसटीमुळे खर्च वाढतो.
सध्या सराफा बाजारात मेकिंग चार्जेस किमान 13 टक्क्यांपासून सुरू होत असल्याने सर्वसामान्य ग्राहकांचं बजेट कोलमडत आहे. परिणामी लग्नसराई आणि सणासुदीच्या काळातही सोन्याची खरेदी महागडी ठरत आहे.
भारतात सोन्याचे दर कसे ठरतात?
भारतातील सोन्याचे दर प्रामुख्याने आंतरराष्ट्रीय बाजारांवर आधारित असतात. London Bullion Market Association आणि COMEX या बाजारांतील किमतींचा भारतीय बाजारावर प्रभाव पडतो.
देशांतर्गत पातळीवर Multi Commodity Exchange of India (MCX) आणि Indian Bullion and Jewellers Association (IBJA) हे सोन्याचे प्रमुख मापदंड आहेत. मात्र, सर्व व्यापारी या मापदंडांचं काटेकोर पालन करत नसल्याने किंमतींमध्ये तफावत दिसून येते.
सरकार आता देशभरात एकसमान मापदंड लागू करण्याच्या तयारीत आहे.
read also : https://ajinkyabharat.com/dharmendra-pradhans-big-announcement-neet-2026-will-be-held-again/
