पश्चिम आशियातील वाढत्या तणावाच्या पार्श्वभूमीवर होर्मुझची सामुद्रधुनी पुन्हा एकदा जागतिक चर्चेचा केंद्रबिंदू ठरली आहे. इराण, अमेरिका आणि इस्रायल यांच्यातील वाढत्या संघर्षामुळे इराणने काही दिवसांपूर्वी या महत्त्वाच्या सागरी मार्गावर निर्बंध लावले होते. या निर्णयामुळे संपूर्ण जगभरात कच्च्या तेलाचा तुटवडा निर्माण होण्याची भीती व्यक्त केली जात होती. मात्र आता इराणने घेतलेल्या नव्या निर्णयामुळे जागतिक पातळीवर थोडासा दिलासा मिळाल्याचे चित्र आहे.
काय आहे होर्मुझ सामुद्रधुनीचे महत्त्व?
जागतिक व्यापारासाठी होर्मुझची सामुद्रधुनी अत्यंत महत्त्वाची मानली जाते. जगातील एकूण कच्च्या तेलाच्या वाहतुकीपैकी सुमारे 20 टक्के तेल या मार्गाने जाते. मध्यपूर्वेतील तेल उत्पादक देशांमधून आशिया, युरोप आणि इतर भागात तेल पोहोचवण्यासाठी हा मार्ग अत्यंत आवश्यक आहे.
भारत सुद्धा आपल्या गरजेपैकी जवळपास 40 ते 50 टक्के कच्चे तेल या मार्गाने आयात करतो. त्यामुळे या मार्गावर कोणतेही निर्बंध आले की त्याचा थेट परिणाम भारताच्या अर्थव्यवस्थेवर होतो. तसेच चीन, पाकिस्तान आणि अनेक युरोपीय देशही या मार्गावर अवलंबून आहेत.
Related News
होर्मुज खाडीत हाहाकार! अमेरिकन हवाई दलाला मोठा धक्का; युद्ध आणखी भडकले
US-Iran War: इराणचा मोठा दावा! अमेरिकेचं F-15E पाडलं ; वैमानिक बेपत्ता, जिवंत पकडणाऱ्याला बक्षीस
मोठी बातमी! इराणचे सैन्य अमेरिकेच्या ताब्यात ? युद्ध जिंकण्याच्या उंबरठ्यावर असल्याचा Donald Trump यांचा दावा; जगात खळबळ
Middle East War: ‘दुष्काळात तेरावा महिना’! संयुक्त अरब अमिराती, कतार, सौदी अरेबिया कोंडीत; आधी इराणकडून फटका, आता अमेरिका युद्धखर्च वसूल करण्याच्या तयारीत
चिंता करू नका! 94 हजार मेट्रिक टन LPG घेऊन 2 जहाजे भारताकडे; होर्मुज संकटात मोठा दिलासा
जग थक्क! पाकिस्तानचा ‘गेमचेंजर’ डाव, इराणसोबत थेट करार; होर्मुज खाडीमुळे ऊर्जा संकटात मोठा ट्विस्ट
जगात हाहाकार! इराण कडून मोठा हल्ला, थेट अमेरिका चे सैनिक निशाण्यावर
इराणचा मोठा निर्णय! भारतासह 5 देशांनंतर ‘या’ सहाव्या मित्रासाठी उघडला होर्मुझ मार्ग; जगातील तेलवाहतुकीला दिलासा
Big Update: अमेरिका-इराण संघर्षात नवा ट्विस्ट! 12 वर्षांच्या मुलांना युद्धात उतरवण्याची शक्यता
भारतासाठी दिलासा ! इराणची मोठी घोषणा; 5 मित्र देशांना होर्मुज खाडी खुली
इराण-यूएस चर्चेत कराराची शक्यता; स्ट्रेट ऑफ होरमुझ उघडण्याची मुदत वाढवली
तत्काळ देश सोडा; सौदी अरेबियाने इराणी अधिकाऱ्यांना दिला आदेश
जगातील प्रत्येक पाच व्यापारी जहाजांपैकी एक जहाज या सामुद्रधुनीतून जाते. त्यामुळे या मार्गाचे महत्त्व केवळ तेलपुरते मर्यादित नसून जागतिक व्यापाराच्या दृष्टीनेही ते अत्यंत निर्णायक आहे.
इराणने मार्ग का बंद केला?
पश्चिम आशियात सुरू असलेल्या संघर्षामुळे परिस्थिती अधिक चिघळली होती. इराणने आपली सुरक्षा लक्षात घेऊन आणि शत्रूराष्ट्रांवर दबाव टाकण्यासाठी होर्मुझची सामुद्रधुनी नियंत्रित करण्याचा निर्णय घेतला. या निर्णयानंतर इराणच्या परवानगीशिवाय कोणतेही तेलवाहू किंवा व्यापारी जहाज या मार्गाने जाऊ शकत नव्हते.
यामुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारात तेलाच्या किंमती वाढण्याची भीती निर्माण झाली. तसेच अनेक देशांनी पर्यायी मार्ग शोधण्यास सुरुवात केली. या पार्श्वभूमीवर डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इराणवर दबाव टाकत मार्ग मोकळा करण्याचा इशारा दिला होता.
आता काय बदललं?
या वाढत्या तणावाच्या पार्श्वभूमीवर अखेर इराणने मोठा निर्णय घेतला आहे. इराणने पूर्णपणे मार्ग खुला न करता “मर्यादित सवलत” देण्याचा पर्याय स्वीकारला आहे.
आता अत्यावश्यक वस्तू—जसे की अन्नधान्य, औषधे आणि इतर गरजेच्या वस्तू घेऊन जाणाऱ्या जहाजांना या मार्गाने जाण्याची परवानगी दिली जाईल. मात्र त्यासाठी काही कठोर अटी घालण्यात आल्या आहेत:
- प्रत्येक जहाजाला आधी इराणकडून परवानगी घ्यावी लागेल
- इराणच्या लष्कराच्या देखरेखीखालीच प्रवास करावा लागेल
- ठरवून दिलेले नियम काटेकोरपणे पाळावे लागतील
या निर्णयामुळे पूर्णतः व्यापार बंद होण्याचा धोका टळला असला तरी नियंत्रण मात्र इराणच्या हातीच राहणार आहे.
जगभरातून प्रतिक्रिया
इराणच्या या निर्णयाचे जागतिक पातळीवर स्वागत केले जात आहे. अनेक देशांनी याला “समंजस पाऊल” असे म्हटले आहे. कारण पूर्णपणे मार्ग बंद राहिला असता तर जागतिक अर्थव्यवस्थेवर मोठा परिणाम झाला असता.
तथापि, काही देश अजूनही सावध भूमिका घेत आहेत. कारण हा मार्ग पूर्णपणे मोकळा नसून इराणच्या नियंत्रणाखाली आहे. त्यामुळे भविष्यात पुन्हा तणाव वाढल्यास परिस्थिती बदलू शकते.
भारतावर काय परिणाम?
भारतसाठी हा निर्णय काही प्रमाणात दिलासादायक आहे. अत्यावश्यक वस्तू आणि काही प्रमाणात ऊर्जा पुरवठा सुरू राहणार असल्याने तातडीचा तुटवडा टळू शकतो. मात्र दीर्घकालीन दृष्टीने भारताला पर्यायी ऊर्जा स्रोत आणि मार्ग शोधावे लागतील, हे स्पष्ट झाले आहे.
पुढे काय ?
होर्मुझ सामुद्रधुनीवरील परिस्थिती अजूनही नाजूक आहे. इराण, अमेरिका आणि इस्रायल यांच्यातील संघर्ष कमी झाला तरच हा मार्ग पूर्णपणे सुरळीत होऊ शकतो. अन्यथा, जागतिक व्यापार आणि ऊर्जा बाजारावर याचा परिणाम कायम राहण्याची शक्यता आहे.
