114 राफेल फायटर जेट्स खरेदीचा मेगा डील: भारताची हवाई ताकद वाढवण्यासाठी तातडी का वाढली?
भारताने फ्रान्सकडून 114 अत्याधुनिक राफेल फायटर विमान खरेदी करण्यासाठी औपचारिक प्रक्रिया सुरू केली आहे. या मोठ्या संरक्षण व्यवहाराची किंमत अंदाजे ₹3.25 लाख कोटी इतकी असून, हा करार भारतीय हवाई दलाच्या (IAF) भविष्यासाठी अत्यंत निर्णायक मानला जात आहे. या संदर्भात फ्रान्सला Letter of Request (LoR) पाठवण्यात येणार आहे.
या प्रक्रियेला गती देण्यासाठी एअर चीफ मार्शल अमर प्रीत सिंह यांच्या फ्रान्स दौऱ्यात महत्त्वपूर्ण चर्चा झाली आहे.
या निर्णयामागे फक्त आधुनिकीकरण नाही, तर भारताच्या बदलत्या सुरक्षा गरजा आणि प्रादेशिक धोकेही कारणीभूत आहेत.
Related News
आसाम विमान दुर्घटना: 5 शूर जवानांचे वीरमरण! AN-32 क्रॅशमागील 7 धक्कादायक तथ्ये, देशभरातून शोक व्यक्त
Assam Plane Crash: 7 महत्त्वाच्या घडामोडी; आसाममध्ये भारतीय वायुसेनेचे AN-32 विमान कोसळले, भीषण आग, चौकशीचे आदेश
भारतीय हवाई दलाच्या AN-32 विमानाचा अपघात, लँडिंगदरम्यान दोन तुकडे
भारतासाठी रशियाची 5 मोठी आश्वासने! पुतिन यांचा शक्तिशाली संदेश, चीन-पाकिस्तान-अमेरिकेला सूचक इशारा
“J-10CE फायटर जेट डील थांबवली, संरक्षण क्षेत्रात गंभीर संकट”; चीनचा पाकिस्तानला 1 मोठा झटका
रुद्रम-II ची दमदार चाचणी यशस्वी! 300 किमी दूरचे लक्ष्य क्षणार्धात उद्ध्वस्त करणाऱ्या मिसाइलने वाढवली भारताची ताकद
AMCA Project : भारताच्या स्टेल्थ फायटर जेटमागे 7 “मोठी” कारणं | HAL ला दूर ठेवण्याचा “धक्कादायक” निर्णय
धक्कादायक! खडकवासला कालव्यात बुडून एअर फोर्सच्या 41 वर्षीय सार्जंटचा दुर्दैवी मृत्यू
Army चीताह Helicopter Crash: लडाखच्या डोंगररांगांमध्ये थरारक अपघात, भारतीय लष्करात खळबळ
2 हवाई तळांवर हल्ल्याचा दावा; पण भारतातच नाहीत ते एअरबेस, पाकिस्तानची जगभर खिल्ली
S-400 च्या एका शक्तिशाली प्रहाराने पाकिस्तानला बसला जबर धक्का
भारताच्या हवाई दलात स्क्वाड्रन संकट का?
भारतीय हवाई दलाकडे सध्या केवळ 29 ऑपरेशनल स्क्वाड्रन्स आहेत. एका स्क्वाड्रनमध्ये साधारण 18 फायटर जेट्स असतात. त्यामुळे देशाकडे एकूण क्षमतेपेक्षा मोठी कमतरता निर्माण झाली आहे.
इतिहास पाहिल्यास:
- 1990 मध्ये IAF कडे 39.5 स्क्वाड्रन्स होत्या
- 2018 मध्ये संख्या घटून 33 झाली
- 2025 नंतर MiG-21 निवृत्त झाल्यामुळे ती 29 वर आली
तर 1962 च्या चीन युद्धानंतर ठरवलेले लक्ष्य होते 42.5 स्क्वाड्रन्स, जे आजही पूर्ण झालेले नाही.
चीन-पाकिस्तान तुलनेत भारत कुठे उभा?
आजच्या घडीला:
- 🇨🇳 चीन: सुमारे 66 स्क्वाड्रन्स + 5th generation J-20, J-35 विमानं
- 🇵🇰 पाकिस्तान: सुमारे 25 स्क्वाड्रन्स (F-16, J-10, JF-17)
- 🇮🇳 भारत: फक्त 29 स्क्वाड्रन्स
ही तुलना पाहता भारताची स्थिती चिंताजनक ठरते. विशेषतः दोन आघाड्यांवर संभाव्य संघर्षाची शक्यता लक्षात घेता हवाई दलाची क्षमता वाढवणे अत्यावश्यक ठरते.
IAF स्क्वाड्रन्स कमी होण्याची प्रमुख कारणे
1. MiG-21 ची निवृत्ती
MiG-21 हे विमान 1963 पासून सेवेत होते. एकेकाळी IAF च्या 60% ताकदीचा आधार हे विमान होते. मात्र टप्प्याटप्प्याने ते निवृत्त झाले आणि त्यांची जागा भरून निघाली नाही.
2. तेजस प्रकल्पातील विलंब
HAL Tejas हा स्वदेशी लढाऊ विमान प्रकल्प अपेक्षेपेक्षा धीम्या गतीने पुढे सरकत आहे. इंजिन पुरवठा आणि उत्पादन क्षमतेतील अडथळे यामुळे स्क्वाड्रन वाढ मंदावली.
3. राफेल खरेदीतील मर्यादा
Dassault Rafale चा मूळ करार 126 विमानांसाठी होता, परंतु तो कमी होऊन केवळ 36 विमानांवर स्थिर झाला. त्यामुळे मोठा अंतर निर्माण झाला.
114 राफेल खरेदीचा निर्णय इतका महत्त्वाचा का?
हा करार भारतीय हवाई दलासाठी मोठा टर्निंग पॉइंट मानला जातो. या अंतर्गत:
- 88 एकल-सीट फायटर जेट्स
- 26 दोन-सीट ट्रेनिंग विमानं
तसेच शस्त्र प्रणाली, सिम्युलेटर, स्पेअर पार्ट्स, प्रशिक्षण आणि दीर्घकालीन देखभाल यांचा समावेश आहे.
फ्रान्स-भारत संरक्षण भागीदारी मजबूत
भारत आणि फ्रान्स यांच्यातील संरक्षण सहकार्य 114 राफेल फायटर जेट्सच्या प्रस्तावित करारामुळे अधिक मजबूत होणार आहे. हा करार दोन्ही देशांतील धोरणात्मक भागीदारीला नवे परिमाण देईल. राफेल विमानांची निर्मिती फ्रान्समधील प्रमुख एरोस्पेस कंपनी Dassault Aviation करते. ही कंपनी आधुनिक मल्टीरोल फायटर जेट्स, लढाऊ विमाने आणि संरक्षण तंत्रज्ञानासाठी जगभर प्रसिद्ध आहे. या सहकार्यामुळे भारताला अत्याधुनिक तंत्रज्ञान, शस्त्र प्रणाली आणि दीर्घकालीन देखभाल सहाय्य मिळणार आहे. तसेच भारतात उत्पादन वाढल्याने स्वदेशी संरक्षण उद्योगालाही मोठा फायदा होईल. हा करार भारताच्या हवाई सामर्थ्याला आणि फ्रान्ससोबतच्या धोरणात्मक संबंधांना अधिक बळकट करेल.
भारतात उत्पादन आणि स्वदेशीकरण
या प्रकल्पात ‘Make in India’ अंतर्गत मोठा सहभाग अपेक्षित आहे.
- पहिल्या टप्प्यात 18 तयार फायटर विमानं फ्रान्समधून येतील
- उर्वरित 96 विमानं भारतात असेंबल केली जातील
- नागपूर येथील
Dassault Reliance Aerospace Limited (DRAL) येथे अंतिम असेंब्ली लाइन तयार केली जाईल
स्वदेशीकरणाची पातळी:
- सुरुवातीला 30% भारतीय भाग
- पुढे 50% पेक्षा जास्त स्थानिक उत्पादन
राफेल फायटर मुळे भारताला काय फायदा?
या करारामुळे भारतीय हवाई दलाला:
- हवाई लढाई क्षमता वाढ
- चीन-पाकिस्तान समतोल राखण्यास मदत
- आधुनिक 4.5+ generation तंत्रज्ञान
- दीर्घ पल्ल्याची स्ट्राइक क्षमता
- नेटवर्क-आधारित युद्ध क्षमतेत वाढ
भविष्यातील योजना आणि डिलिव्हरी
हा प्रकल्प दीर्घकालीन आहे.
- डिलिव्हरी 2030 पासून सुरू होण्याची शक्यता
- टप्प्याटप्प्याने विमानांचा पुरवठा
- भारताच्या एअर डिफेन्स स्ट्रक्चरमध्ये मोठा बदल
114 राफेल फायटर जेट्सचा प्रस्ताव हा केवळ एक संरक्षण खरेदी व्यवहार नसून भारताच्या भविष्यातील हवाई शक्तीचा महत्त्वाचा रोडमॅप आहे. भारतीय हवाई दलाला भेडसावणारी स्क्वाड्रन कमतरता, जुनी होत चाललेली MiG-21, Jaguar, Mirage 2000 सारखी विमाने आणि वाढता चीन-पाकिस्तानचा हवाई दबाव या पार्श्वभूमीवर हा करार निर्णायक ठरतो. अत्याधुनिक राफेल विमानांमुळे भारताची स्ट्राइक क्षमता, एअर डिफेन्स आणि तंत्रज्ञानात्मक सामर्थ्य मोठ्या प्रमाणात वाढणार आहे. तसेच ‘Make in India’ अंतर्गत स्वदेशी उत्पादनालाही चालना मिळेल. त्यामुळे हा व्यवहार भारताच्या दीर्घकालीन संरक्षण रणनीतीसाठी अत्यंत महत्त्वपूर्ण मानला जातो.
भारतीय हवाई दलाच्या आधुनिकीकरणाच्या प्रवासात हा निर्णय निर्णायक टप्पा मानला जातो.
