India-China : चीनच्या J-20 स्टेल्थ फायटर जेटमुळे भारताची चिंता वाढली? संरक्षण तज्ज्ञांचा दावा; भारताने कोणती पावले उचलण्याची गरज?
भारत आणि चीन यांच्यातील सीमावाद, वाढती लष्करी स्पर्धा आणि आधुनिक शस्त्रास्त्रांच्या शर्यतीच्या पार्श्वभूमीवर चीनच्या पाचव्या पिढीतील J-20 स्टेल्थ फायटर जेट्सबाबत एक महत्त्वाची माहिती समोर आली आहे. संरक्षणविषयक विश्लेषक अँड्रियास प्रेख्त यांनी अमेरिकन संरक्षणविषयक प्रकाशन The War Zone मध्ये केलेल्या विश्लेषणानुसार, चीनकडे सध्या सुमारे 500 ऑपरेशनल J-20 स्टेल्थ फायटर जेट्स असू शकतात. हा आकडा अधिकृतरीत्या चीनने जाहीर केलेला नसला, तरी या अंदाजामुळे आशियातील सामरिक समीकरणांबाबत नव्याने चर्चा सुरू झाली आहे.
भारत सध्या हवाई दलाच्या आधुनिकीकरणावर भर देत असला, तरी पाचव्या पिढीच्या स्टेल्थ लढाऊ विमानांच्या बाबतीत अजूनही विकासाच्या टप्प्यात आहे. त्यामुळे चीनच्या वाढत्या स्टेल्थ क्षमतेकडे भारताने गांभीर्याने पाहण्याची गरज असल्याचे संरक्षण क्षेत्रातील अनेक तज्ज्ञांचे मत आहे.
J-20 स्टेल्थ फायटर जेट म्हणजे काय?
J-20 हे चीनने विकसित केलेले पाचव्या पिढीतील स्टेल्थ लढाऊ विमान आहे. हे विमान कमी रडार सिग्नेचर, अत्याधुनिक सेन्सर्स, लांब पल्ल्याची मारक क्षमता आणि आधुनिक एव्हिऑनिक्स प्रणालीने सज्ज आहे. स्टेल्थ तंत्रज्ञानामुळे अशा विमानांचा रडारवर सहज शोध लागणे कठीण होते.
Related News
Hasan Mushrif : ‘महायुतीत असं करून चालणार नाही’; अर्थ खात्यावरून हसन मुश्रीफ यांची स्पष्ट भूमिका
जयंत पाटील काय निर्णय घेणार? शिंदे गटाच्या बड्या नेत्याचं सूचक वक्तव्य; म्हणाले, ‘लवकरच कळेल’
सिंधू जल करारात भारताचा पाकिस्तानला मोठा दणका! आता भारतासोबत स्वतःचाही खर्च पाकिस्तानलाच
EPFO चा मोठा नियम! 40 व्या वर्षी नोकरी सोडली? तरीही 58 वर्षांपर्यंत PF वर मिळू शकते व्याज; जाणून घ्या EPFO चे नियम
15 वर्षांचा संसार संपला! आदिनाथ कोठारे-उर्मिला कानेटकर यांचा घटस्फोट, संयुक्त पोस्टमधून घोषणा
छत्रपती संभाजीनगर पाणीप्रश्नावर हायकोर्टाचा कडक पवित्रा; महापौरांना स्पष्ट शब्दांत सुनावलं
केतन अग्रवाल प्रकरणात नवा ट्विस्ट! सिया गोयल-चेतन चौधरीबाबत तपासात धक्कादायक दावे
मोठी दुर्घटना! भरधाव ट्रेनची शाळेच्या व्हॅनला धडक; 2 विद्यार्थ्यांचा जागीच मृत्यू
केस गळती, कोंडा आणि कोरडेपणावर घरगुती उपाय; मेथीच्या पाण्याने मिळवा केसांना नैसर्गिक चमक
पांढऱ्या केसांपासून मिळवा सुटका? आंब्याच्या कोयीपासून बनवा हा 1 नैसर्गिक हेअर मास्क
नाश्त्यासाठी काहीतरी हटके हवंय? दुधी भोपळ्यापासून बनवा हे 3 चविष्ट पदार्थ
अर्थखात्यावरून महायुतीत तणाव; एकनाथ शिंदेंचा अचानक दिल्ली दौरा रद्द, राजकीय चर्चांना उधाण
यामुळे शत्रूच्या हवाई संरक्षण व्यवस्थेला चकवा देत महत्त्वाच्या लक्ष्यांवर अचूक हल्ले करण्याची क्षमता या विमानांमध्ये असते. आधुनिक युद्धामध्ये स्टेल्थ फायटर जेट्सला अत्यंत महत्त्वाचे स्थान दिले जाते.
500 J-20 विमानांचा दावा कितपत महत्त्वाचा?
अँड्रियास प्रेख्त यांच्या विश्लेषणानुसार चीनने J-20 विमानांच्या उत्पादनाचा वेग मोठ्या प्रमाणात वाढवला आहे. त्यांनी मांडलेला सुमारे 500 ऑपरेशनल विमानांचा अंदाज स्वतंत्र विश्लेषणावर आधारित असून, त्याची अधिकृत पुष्टी उपलब्ध नाही.
तथापि, चीनने गेल्या काही वर्षांत संरक्षण उत्पादन क्षेत्रात मोठी गुंतवणूक केली आहे आणि स्वदेशी लढाऊ विमान निर्मितीतही उल्लेखनीय प्रगती केली आहे. त्यामुळे चीनची वाढती हवाई क्षमता हा भारतासह इतर देशांसाठी अभ्यासाचा विषय ठरत आहे.
भारताची सध्याची स्थिती
भारताकडे सध्या राफेल, सुखोई-30 एमकेआय, मिराज-2000, तेजस आणि इतर आधुनिक लढाऊ विमानांचा ताफा आहे. ही विमाने अत्यंत सक्षम मानली जात असली, तरी भारताकडे अद्याप सेवेत असलेले पाचव्या पिढीचे स्टेल्थ फायटर जेट उपलब्ध नाही.
भारतीय हवाई दलाची युद्धसज्जता, वैमानिकांचे प्रशिक्षण आणि ऑपरेशनल क्षमता याबाबत भारताला जागतिक स्तरावर चांगले स्थान मिळाले आहे. मात्र, भविष्यातील युद्धामध्ये स्टेल्थ तंत्रज्ञानाची भूमिका अधिक महत्त्वाची ठरण्याची शक्यता तज्ज्ञ व्यक्त करत आहेत.
AMCA प्रकल्पावर भारताची मोठी अपेक्षा
भारत सध्या Advanced Medium Combat Aircraft (AMCA) या स्वदेशी पाचव्या पिढीच्या स्टेल्थ फायटर जेटच्या विकासावर काम करत आहे. हा प्रकल्प पूर्ण झाल्यानंतर भारतीय हवाई दलाला अत्याधुनिक स्टेल्थ क्षमता मिळण्याची अपेक्षा आहे.
मात्र, या विमानाच्या विकास, चाचण्या आणि सेवेत दाखल होण्यासाठी अजून काही वर्षे लागू शकतात. त्यामुळे तोपर्यंत विद्यमान ताफ्याचे आधुनिकीकरण आणि नवीन तंत्रज्ञानाचा समावेश करण्यावर भर दिला जात आहे.
तिबेटमधील तैनातीची चर्चा
माध्यमांमध्ये यापूर्वी चीनने काही J-20 फायटर जेट्स तिबेट परिसरात तैनात केल्याचे वृत्त समोर आले होते. भारत-चीन सीमेजवळील या भागात आधुनिक लढाऊ विमानांची तैनाती झाल्यास सामरिकदृष्ट्या त्याचे महत्त्व वाढते.
मात्र, अशा तैनातीबाबत वेळोवेळी विविध अहवाल समोर येत असले तरी प्रत्येक दाव्याची स्वतंत्र पडताळणी आवश्यक असते.
स्टेल्थ विमानांचे युद्धातील महत्त्व
आधुनिक हवाई युद्धामध्ये स्टेल्थ फायटर जेट्सची भूमिका निर्णायक मानली जाते. कमी रडार सिग्नेचरमुळे शत्रूला विमानांचा शोध घेणे अवघड होते. याशिवाय ही विमाने हवाई वर्चस्व प्रस्थापित करणे, शत्रूच्या हवाई संरक्षण प्रणाली निष्प्रभ करणे आणि अचूक लक्ष्यांवर हल्ले करणे यासाठी प्रभावी ठरतात.
याच कारणामुळे अमेरिका, चीन आणि इतर प्रगत देश स्टेल्थ तंत्रज्ञानावर सातत्याने गुंतवणूक करत आहेत.
भारताने पुढे काय करावे?
संरक्षण तज्ज्ञांच्या मते, भारताने केवळ नवीन स्टेल्थ विमानांच्या विकासावरच नव्हे तर हवाई संरक्षण व्यवस्था, रडार नेटवर्क, क्षेपणास्त्र संरक्षण प्रणाली, स्वदेशी संरक्षण उत्पादन आणि आधुनिक तंत्रज्ञानावरही भर देणे आवश्यक आहे.
यासोबतच AMCA प्रकल्पाला गती देणे, विद्यमान लढाऊ विमानांचे आधुनिकीकरण करणे आणि संरक्षण संशोधनात अधिक गुंतवणूक करणे ही भविष्यातील गरज मानली जात आहे.
महत्त्वाची नोंद
चीनकडे सुमारे 500 J-20 स्टेल्थ फायटर जेट्स असल्याचा आकडा हा संरक्षण विश्लेषकाच्या सार्वजनिक आढाव्यावर आधारित अंदाज आहे. त्याची अधिकृत पुष्टी चीन सरकार किंवा स्वतंत्र अधिकृत स्रोतांकडून झालेली नाही. त्यामुळे अशा दाव्यांकडे तथ्याधारित आणि सावध दृष्टीकोनातून पाहणे आवश्यक आहे. मात्र, आधुनिक हवाई युद्धामध्ये स्टेल्थ तंत्रज्ञानाचे वाढते महत्त्व लक्षात घेता भारतासह अनेक देश आपली संरक्षण क्षमता अधिक सक्षम करण्यासाठी सातत्याने प्रयत्न करत आहेत.
