इंटरनेटशिवाय रंजक राहण्याची कला Gen Z विसरत आहे का?; नव्या पिढीबद्दलची चर्चा पुन्हा ऐरणीवर
Gen Z इंटरनेटशिवाय कंटाळवाणी होत आहे का? कल्पना करा, वर्ष २००९ आहे. संध्याकाळची वेळ. संपूर्ण कुटुंब जेवणाच्या टेबलाभोवती बसलेले आहे. मोबाईल फोन दूर ठेवले गेले आहेत. इंटरनेटची सततची साथ नाही. अशा वेळी घरातील लहान मुलांची एकच जबाबदारी असायची – स्वतःला आणि इतरांना मनोरंजक बनवणे.
शाळेतील एखादी गंमतीशीर घटना सांगणे, मित्रांच्या नक्कल करणे, कुटुंबीयांसोबत खेळ तयार करणे किंवा कोणत्याही विषयावर गप्पा रंगवणे हे त्या काळातील सामान्य दृश्य होते. लोक एकमेकांशी बोलत होते, हसत होते आणि वेळ घालवत होते. थोडक्यात, लोक प्रत्यक्ष संवादातून आपले व्यक्तिमत्त्व घडवत होते.
आता २०२६ मध्ये येऊया. टेबल तेच आहे, लोकही तेच आहेत. मात्र परिस्थिती पूर्णपणे बदलली आहे. काही मिनिटांसाठी वाय-फाय बंद झाला की अनेक तरुण अस्वस्थ होतात. संभाषण थांबते, शांतता पसरते आणि अनेकांना पुढे काय बोलावे हेच सुचत नाही. यामुळे एक प्रश्न उपस्थित होतो – इंटरनेटच्या युगात वाढलेल्या Gen Z पिढीने ऑफलाइन रंजक राहण्याची कला गमावली आहे का?
Related News
मोठा दिलासा! 56 लाख शेतकऱ्यांसाठी 36,585 कोटींची कर्जमाफी; फडणवीस सरकारचा ऐतिहासिक निर्णय
उन्हाळ्यात मुलांची भूक का कमी होते? जाणून घ्या योग्य आहाराचे रहस्य
IPL Finalच्या रात्री घडली धक्कादायक घटना ! 1 कोचिंग क्लास संचालकाचा रहस्यमय खून
मानसशास्त्राचा खुलासा: कोणत्या लोकांना आयुष्यभर विसरता येत नाही?
14 वर्षीय बाल शेतकऱ्याचा चमत्कार! हळद लागवडीतून घडवली यशाची नवी कहाणी
लाडकी बहीण योजनेत 81 लाख महिला अपात्र; 14 हजार पुरुषांकडून पैशांची वसुली, फडणवीसांची मोठी घोषणा
Sugar-Free Chikoo Ice Cream : चवदार आणि पौष्टिक उन्हाळी ट्रीट
इराण युद्ध संकट: 7 कारणांमुळे ट्रम्प-नेतान्याहू संबंध धोक्यात, जगभरात खळबळ
उन्हाळ्यात भूक लागली की काय खाल? हे हेल्दी स्नॅक्स ठरतील सर्वोत्तम पर्याय
4 कॅब गाड्यांचा मालक ,30 हजारांची नोकरी सोडून इंजिनिअरची महिन्याला 2 लाखांची कमाई
5 धक्कादायक खुलासे! ‘सेक्रेड गेम्स’ला सिद्धार्थ जाधवचा ठाम नकार, मानधनावरून उघड केली मोठी गोष्ट
आमचूर पावडर (Dry Mango Powder) चा असा करा वापर; साध्या पदार्थांनाही मिळेल चटपटीत स्वाद
डिजिटल जगाचे अपत्य असलेली पिढी
Gen Z म्हणजे साधारणपणे १९९७ ते २०१२ दरम्यान जन्मलेली पिढी. ही अशी पहिली पिढी आहे जी इंटरनेट, स्मार्टफोन आणि सोशल मीडियासोबतच मोठी झाली. त्यांच्या आयुष्यातील जवळपास प्रत्येक टप्प्यावर डिजिटल तंत्रज्ञान उपस्थित राहिले आहे.
त्यामुळे माहिती शोधणे, मनोरंजन मिळवणे किंवा मित्रांशी संपर्क साधणे यासाठी त्यांना कधीही प्रतीक्षा करावी लागली नाही. कोणत्याही प्रश्नाचे उत्तर काही सेकंदांत मिळते, कोणतीही शांतता एका व्हिडिओने भरून निघते आणि कंटाळा आला की सोशल मीडिया तत्काळ सोबत असतो.
तज्ज्ञांच्या मते, याच गोष्टीमुळे प्रत्यक्ष संवादाची गरज हळूहळू कमी होत आहे.
संवादाऐवजी ‘कंटेंट’ शेअरिंग
पूर्वी लोक दीर्घकाळ गप्पा मारत असत. एखाद्या विषयावर चर्चा, विनोद किंवा निरर्थक वाटणाऱ्या गोष्टींवरही तासन्तास संभाषण चालायचे. आजच्या काळात मात्र अनेक संवादांची सुरुवात एका वाक्याने होते – “हा व्हिडिओ पाहिलास का?”
यानंतर समोरच्या व्यक्तीसमोर मोबाईल धरला जातो आणि संभाषणाऐवजी स्क्रीनवरील कंटेंट केंद्रस्थानी येतो. अशा परिस्थितीत प्रत्यक्ष संवाद कमी होतो आणि इंटरनेटवर सापडलेल्या गोष्टींची देवाणघेवाण अधिक होते.
तज्ज्ञांचे मत आहे की मनोरंजक गोष्टी शोधणे आणि स्वतः मनोरंजक असणे या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत. सोशल मीडियामुळे तरुणांकडे माहितीचा अथांग साठा आहे, पण त्यातून स्वतःचे विचार मांडण्याची क्षमता कमी होत असल्याची चिंता व्यक्त केली जात आहे.
Gen Z ची सर्वात मोठी ताकदही ठरू शकते कमकुवतपणा
हे मान्य करावे लागेल की Gen Z कंटेंट क्युरेशनमध्ये अत्यंत कुशल आहे. नवीन ट्रेंड्स, मीम्स, संगीत, फॅशन, सबकल्चर किंवा जागतिक घडामोडींबाबत ही पिढी अत्यंत जागरूक आहे.
इंटरनेटमुळे त्यांचे ज्ञानक्षेत्र विस्तारले आहे. जगभरातील विविध संस्कृती, कल्पना आणि विचारधारा त्यांच्यापर्यंत सहज पोहोचतात. त्यामुळे अनेक तरुण पूर्वीच्या पिढ्यांपेक्षा अधिक जागतिक दृष्टिकोन बाळगतात.
मात्र प्रश्न असा आहे की हे सर्व ज्ञान प्रत्यक्ष संवादात कितपत उतरते? माहिती असणे आणि ती प्रभावीपणे मांडणे यात फरक आहे. अनेकदा सोशल मीडियावरील सततच्या अवलंबित्वामुळे व्यक्ती स्वतःच्या अनुभवांपेक्षा इतरांनी तयार केलेल्या कंटेंटवर जास्त अवलंबून राहते.
मिलेनियल्स आणि Gen Z मधील फरक
मिलेनियल्स पिढीने इंटरनेटपूर्व आणि इंटरनेटनंतरचे दोन्ही जग अनुभवले. त्यांनी डायल-अप इंटरनेटचा काळ पाहिला आणि स्मार्टफोन युगातही प्रवेश केला.
त्यामुळे त्यांना कंटाळा, प्रतीक्षा आणि मर्यादित मनोरंजनाची सवय होती. मित्रांच्या घरी रात्रभर गप्पा मारणे, बोर्ड गेम्स खेळणे किंवा साध्या गोष्टींमध्ये मजा शोधणे हे त्यांच्या जीवनाचा भाग होते.
याउलट Gen Z ला जवळपास प्रत्येक क्षणी डिजिटल पर्याय उपलब्ध होता. त्यामुळे ऑफलाइन वेळ घालवण्याची आणि कंटाळ्याचा सामना करण्याची गरज तुलनेने कमी पडली.
अनेक मानसशास्त्रज्ञांच्या मते, व्यक्तिमत्त्वाचा विकास अनेकदा अशाच कंटाळवाण्या किंवा अस्वस्थ वाटणाऱ्या क्षणांतून होतो. कारण अशा वेळी व्यक्ती स्वतःचे विचार विकसित करते, कल्पनाशक्ती वापरते आणि सामाजिक कौशल्ये वाढवते.
शांतता सहन करण्याची क्षमता कमी होत आहे?
या चर्चेतील आणखी एक महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे शांतता. पूर्वी संभाषणात काही क्षण शांतता असणे सामान्य मानले जात होते. आज मात्र काही सेकंदांचे मौनही अनेकांना अस्वस्थ करते.
परिणामी, लोक लगेच फोन काढतात, नोटिफिकेशन्स तपासतात किंवा सोशल मीडिया स्क्रोल करतात. त्यामुळे स्वतःसोबत वेळ घालवण्याची आणि विचार करण्याची सवय कमी होत चालल्याचे निरीक्षण अनेक अभ्यासांमध्ये नोंदवले गेले आहे.
सर्व Gen Z बद्दल असे म्हणणे योग्य ठरेल का?
निश्चितच नाही.
सर्वच Gen Z तरुण इंटरनेटवर अवलंबून आहेत असे म्हणणे चुकीचे ठरेल. अनेक तरुण उत्कृष्ट वक्ते, लेखक, कलाकार, उद्योजक आणि विचारवंत म्हणून समोर येत आहेत. काही जण कोणत्याही तांत्रिक साधनांशिवाय तासन्तास प्रभावी संवाद साधू शकतात.
खरं तर इंटरनेटमुळेच अनेक तरुणांना नवीन कल्पना, ज्ञान आणि सर्जनशीलतेच्या संधी मिळाल्या आहेत. त्यामुळे ही चर्चा संपूर्ण पिढीवर टीका करण्यासाठी नसून बदलत्या सामाजिक सवयींकडे लक्ष वेधण्यासाठी आहे.
उपस्थित राहण्याची हरवणारी कला
तज्ज्ञांच्या मते, खऱ्या अर्थाने मनोरंजक व्यक्ती होण्यासाठी अत्यंत बुद्धिमान किंवा विनोदी असण्याची गरज नसते. त्यासाठी आवश्यक असते ती ‘उपस्थिती’.
एखाद्या क्षणात पूर्णपणे सहभागी होणे, समोरच्या व्यक्तीचे लक्षपूर्वक ऐकणे, स्वतःचे अनुभव शेअर करणे आणि कोणत्याही स्क्रीनशिवाय संवाद साधणे ही कौशल्ये आज अधिक महत्त्वाची ठरत आहेत.
इंटरनेट माहिती देऊ शकते, मनोरंजन करू शकते आणि जगाशी जोडू शकते. मात्र प्रत्यक्ष मानवी संवाद, भावनिक नातेसंबंध आणि व्यक्तिमत्त्वाची खोली ही गोष्ट कोणतेही अॅप डाउनलोड करून मिळत नाही.
Gen Z पिढी इंटरनेटमुळे अधिक माहितीपूर्ण, जागतिक आणि तांत्रिकदृष्ट्या सक्षम बनली आहे. मात्र त्याचवेळी ऑफलाइन संवाद, शांततेचा स्वीकार आणि स्क्रीनशिवाय रंजक राहण्याची क्षमता याबाबत नवे प्रश्न निर्माण होत आहेत.
शेवटी, खऱ्या अर्थाने मनोरंजक असणे म्हणजे सतत काहीतरी दाखवणे नव्हे, तर स्वतःच्या विचारांनी, अनुभवांनी आणि उपस्थितीने लोकांशी जोडले जाणे होय. आणि ही कला कोणत्याही वाय-फाय नेटवर्कवर अवलंबून नसते.
Read Also : https://ajinkyabharat.com/which-people-do-not-forget-the-revelations-of-psychology-throughout-their-life/
