आजच्या डिजिटल युगात स्मार्टफोन आणि इंटरनेट हे प्रत्येकाच्या आयुष्याचा महत्त्वाचा भाग बनले आहेत. बँकिंगपासून ते सरकारी कागदपत्रांपर्यंत जवळपास सर्व सेवा आता मोबाईल नंबरशी जोडलेल्या आहेत. मात्र, याच गोष्टीचा फायदा घेत सायबर गुन्हेगार नवीन प्रकारच्या फसवणुकीस सुरुवात करत आहेत. विशेष म्हणजे, अनेकदा लोकांच्या नकळत त्यांच्या नावावर बनावट SIM कार्ड सुरू केले जात आहे. या Fake SIM चा वापर करून सायबर फ्रॉड, आर्थिक फसवणूक, धमक्या किंवा इतर बेकायदेशीर कामे केली जात आहेत.
अशा परिस्थितीत मोठी अडचण म्हणजे पोलिस तपासात संबंधित SIM ज्याच्या नावावर असतो, त्याच्यापर्यंत प्रथम पोहोचले जाते. त्यामुळे निष्पाप व्यक्तीलाही चौकशी, पोलीस स्टेशनच्या फेऱ्या आणि कायदेशीर त्रास सहन करावा लागू शकतो. हीच गंभीर समस्या लक्षात घेऊन भारत सरकारने “संचार साथी” हे विशेष पोर्टल सुरू केले आहे. या पोर्टलच्या मदतीने नागरिकांना त्यांच्या नावावर किती मोबाईल नंबर सुरू आहेत, याची माहिती काही सेकंदांत मिळू शकते.
Fake SIM Fraud ने वाढवली चिंता
सायबर गुन्हेगार अनेकदा लोकांचे आधार कार्ड, ओळखपत्र किंवा वैयक्तिक माहिती चुकीच्या मार्गाने मिळवतात. त्यानंतर त्या कागदपत्रांच्या आधारे नवीन SIM कार्ड घेतले जाते. संबंधित व्यक्तीला याची माहितीही नसते. काही प्रकरणांमध्ये बँक फ्रॉड, UPI स्कॅम, धमकीचे कॉल, ऑनलाइन फसवणूक आणि OTP चोरीसारख्या घटनांमध्ये अशा SIM कार्डचा वापर करण्यात आला आहे.
Related News
PM Narendra Modi : 7 मोठी आवाहनं! ऑनलाइन क्लासेस, WFH, सोनं खरेदी टाळा; मोदींच्या वक्तव्याने देशभर खळबळ
VIDEO: इम्रान हाश्मीची गाणी, बाथरूममधून Video Call; एका Rapido Ride ने तरुणीला दिला मानसिक धक्का
CIBIL Score Scam Alert: ‘5 मिनिटांत लोन’च्या जाळ्यात अडकू नका! RBI चा मोठा इशारा, 7 धक्कादायक गोष्टी जाणून घ्या
लेफ्टनंट जनरल राजा सुब्रमणी यांच्यावर देशाच्या सुरक्षेची मोठी जबाबदारी
MIM नगरसेवकाचे धक्कादायक कारनामे उघड! 42 दिवस निदा खानला दिला आसरा, मुलींचे अश्लील व्हिडीओ काढून ब्लॅकमेल केल्याचा गंभीर आरोप
तुमचे बँक खाते OTP न येता रिकामे होईल, नव्या AI गिफ्ट कार्ड स्कॅमपासून सतर्क राहा
“EPFO चा धडाकेबाज 1 डिजिटल बदल! E-PRAAPTI पोर्टलमुळे जुने PF खाते शोधणे झाले सुपरफास्ट”
“धक्कादायक फॉरेक्स ट्रेडिंग घोटाळा: 51 वर्षीय व्यक्तीला 1 कोटींचा मोठा गंडा – खळबळजनक डिजिटल फ्रॉड केस 2026”
“5 स्टेप्समध्ये सोपी आणि झटपट आधार कार्ड आडनाव बदल प्रक्रिया – नव्या नवरींसाठी 2026 Ultimate Guide
विशेष म्हणजे, मोबाईल नंबर हा आता बँक खाते, PAN कार्ड, आधार कार्ड आणि सोशल मीडिया अकाउंटशी जोडलेला असल्याने एक चुकीचा नंबर तुमचे आर्थिक नुकसानही करू शकतो. त्यामुळे आपल्या नावावर किती SIM कार्ड सुरू आहेत, हे वेळोवेळी तपासणे अत्यंत गरजेचे बनले आहे.
सरकारचे ‘संचार साथी’ पोर्टल काय आहे?
भारत सरकारच्या दूरसंचार विभागाने नागरिकांच्या सुरक्षेसाठी “Sanchar Saathi” पोर्टल सुरू केले आहे. या पोर्टलद्वारे वापरकर्ते त्यांच्या नावावर नोंदणीकृत मोबाईल नंबरची माहिती मिळवू शकतात. तसेच, एखादा अनोळखी नंबर आढळल्यास तो रिपोर्ट करून ब्लॉक करण्याची सुविधाही उपलब्ध आहे.
ही प्रक्रिया पूर्णपणे ऑनलाइन असून घरबसल्या मोबाईल किंवा संगणकावरून करता येते. विशेष म्हणजे यासाठी कोणतेही शुल्क आकारले जात नाही.
तुमच्या नावावर किती SIM आहेत? असे करा तपास
तुमच्या नावावर कोणते मोबाईल नंबर सुरू आहेत हे तपासण्यासाठी खालील प्रक्रिया फॉलो करा:
- सर्वप्रथम मोबाईल किंवा संगणकावर ब्राउझर उघडा.
- त्यानंतर संचार साथी पोर्टलला भेट द्या.
- वेबसाइटवर “Know Your Mobile Connections” किंवा “Connected Mobile Numbers” हा पर्याय निवडा.
- तुमचा मोबाईल नंबर किंवा आधारशी संबंधित माहिती भरा.
- स्क्रीनवर दिसणारा कॅप्चा टाका.
- नंतर तुमच्या नंबरवर OTP येईल.
- OTP टाकल्यानंतर तुमच्या नावावर नोंदणीकृत सर्व मोबाईल नंबरची यादी स्क्रीनवर दिसेल.
जर या यादीत एखादा अनोळखी किंवा तुम्ही कधीही न वापरलेला नंबर दिसला, तर त्वरित कारवाई करणे आवश्यक आहे.
अनोळखी SIM कसा कराल ब्लॉक?
जर तुमच्या नावावर चुकीचा किंवा बनावट नंबर सुरू असल्याचे आढळले, तर त्याच पोर्टलवरून तक्रार दाखल करता येते.
यासाठी:
- संबंधित नंबर निवडा.
- “Report Fraud” किंवा “Block Connection” पर्यायावर क्लिक करा.
- आवश्यक माहिती भरा.
- काही प्रकरणांमध्ये आधार कार्ड किंवा ओळखपत्र अपलोड करावे लागू शकते.
- तक्रार सबमिट केल्यानंतर संबंधित विभागाकडून तपास सुरू केला जातो.
सरकारच्या CEIR (Central Equipment Identity Register) प्रणालीच्या मदतीने अनेक वेळा काही तासांतच नंबर ब्लॉक केला जातो.
CEIR प्रणाली कशी मदत करते?
CEIR म्हणजे Central Equipment Identity Register. ही प्रणाली चोरीला गेलेले मोबाईल, बनावट SIM आणि संशयास्पद मोबाईल उपकरणांवर नियंत्रण ठेवण्यासाठी वापरली जाते. एखादा मोबाईल हरवला किंवा चुकीच्या वापरासाठी वापरला जात असल्यास CEIR च्या मदतीने तो ब्लॉक केला जाऊ शकतो.
सायबर फ्रॉड वाढत असताना ही प्रणाली नागरिकांसाठी अत्यंत उपयुक्त ठरत आहे.
Fake SIM मुळे काय धोके संभवतात?
तुमच्या नावावर सुरू असलेले बनावट SIM अनेक गंभीर समस्यांना कारणीभूत ठरू शकते.
1. पोलिस चौकशी
सायबर गुन्ह्यात वापरलेले SIM तुमच्या नावावर असल्यास पोलिस आधी तुमच्याशी संपर्क साधू शकतात.
2. आर्थिक नुकसान
UPI, नेट बँकिंग किंवा OTP आधारित व्यवहारांमध्ये गैरवापर होऊ शकतो.
3. ओळख चोरी
तुमची वैयक्तिक माहिती चुकीच्या कामांसाठी वापरली जाऊ शकते.
4. सोशल मीडिया फ्रॉड
Fake अकाउंट तयार करून तुमच्या नावाने फसवणूक केली जाऊ शकते.
स्वतःला सुरक्षित ठेवण्यासाठी ‘या’ गोष्टी करा
सायबर तज्ज्ञांच्या मते, काही साध्या सवयी अंगीकारल्यास Fake SIM Fraud पासून स्वतःचा बचाव करता येऊ शकतो.
- दर 3 ते 6 महिन्यांनी SIM तपासणी करा.
- आधार कार्ड किंवा वैयक्तिक कागदपत्रे अनोळखी व्यक्तींना देऊ नका.
- SIM घेताना स्वतः उपस्थित रहा.
- अनोळखी लिंक किंवा OTP कोणालाही सांगू नका.
- मोबाईल हरवल्यास लगेच ब्लॉक करा.
- संशयास्पद नंबर दिसल्यास त्वरित तक्रार करा.
डिजिटल सुरक्षेसाठी सतर्कता आवश्यक
तंत्रज्ञान जितके वेगाने पुढे जात आहे, तितक्याच वेगाने सायबर गुन्हेही वाढत आहेत. त्यामुळे फक्त स्मार्टफोन वापरणे पुरेसे नाही, तर डिजिटल सुरक्षेबाबत जागरूक राहणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे.
तुमच्या नावावर सुरू असलेले एक बनावट SIM भविष्यात मोठ्या अडचणी निर्माण करू शकते. त्यामुळे वेळ न दवडता आजच संचार साथी पोर्टलवर जाऊन तुमच्या नावावरील सर्व मोबाईल नंबर तपासा. एखादा संशयास्पद नंबर आढळल्यास तो त्वरित ब्लॉक करा आणि आवश्यक असल्यास पोलिसांकडे तक्रार दाखल करा.
सायबर फ्रॉडपासून सुरक्षित राहण्यासाठी जागरूकता आणि वेळेवर केलेली तपासणी हाच सर्वात प्रभावी उपाय ठरू शकतो.
