भाग्यश्री यांच्या कुटुंबातील वारसाहक्काचा वाद; दत्तक मुलाला संपत्तीत किती अधिकार? कायदा काय सांगतो?
अभिनेत्री भाग्यश्री पटवर्धन-दासानी यांच्यामुळे सांगलीतील पटवर्धन कुटुंबातील जुना कौटुंबिक आणि वारसाहक्काचा विषय पुन्हा चर्चेत आला आहे. गणेशोत्सवादरम्यान भाग्यश्री यांनी सांगलीतील ऐतिहासिक श्री गणपती पंचायतन मंदिरात आरती केल्यानंतर कुटुंबातील उत्तराधिकारी पद आणि पारंपरिक मानावरून मतभेद समोर आल्याची चर्चा सुरू झाली. त्यानंतर भाग्यश्री यांचे वडील विजयसिंह राजे पटवर्धन यांनी दत्तक पुत्र आदित्यराजे पटवर्धन हे संस्थानचे उत्तराधिकारी असल्याचे जाहीर केले.
या पार्श्वभूमीवर दत्तक घेतलेल्या मुलाला कुटुंबाच्या संपत्तीमध्ये किती कायदेशीर अधिकार मिळतात? दत्तक मुलाला पोटच्या मुलाप्रमाणेच वारसाहक्क मिळतो का? तसेच मुलगी असल्यामुळे भाग्यश्री यांचा वारसाहक्क संपतो का? असे अनेक प्रश्न उपस्थित झाले आहेत.
नेमका वाद काय आहे?
गणेश चतुर्थीच्या दिवशी भाग्यश्री यांनी सांगलीतील गणपती पंचायतन संस्थानमध्ये गणपतीची आरती केली. त्यानंतर पटवर्धन कुटुंबातील उत्तराधिकारी आणि मंदिरातील पारंपरिक मानाच्या मुद्द्यावरून चर्चा सुरू झाली. विजयसिंह राजे पटवर्धन यांनी आदित्यराजे पटवर्धन यांना दत्तक घेतले असून तेच संस्थानचे उत्तराधिकारी म्हणून काम पाहतील, अशी भूमिका जाहीर केली आहे.
Related News
शेवगा फाट्यावर तामगाव पोलिसांची मोठी कारवाई; चिल्ड्रन बँकेच्या नोटांनी फसवणूक करणारे 4 आरोपी अटकेत
‘कर्नाटकात जे होऊ शकतं, ते महाराष्ट्रात का नाही?’ रोहित पवारांचा सरकारला सवाल
Lalbaugcha Raja 2026 : लालबागच्या राजाच्या दर्शनासाठी तुफान गर्दी; मुखदर्शनाची रांग 10 किलोमीटरपार
Fresh Fruits : फळे खरेदी करताना सावधान! ‘या’ गोष्टी तपासल्याशिवाय फळे घेऊ नका
‘नवरा विकला की काय?’ कमेंटवर Janhavi Killekar भडकली; ट्रोलर्सना सुनावलं
मुंबई कोस्टल रोडवर BMW चा भीषण अपघात; तिघांचा मृत्यू, 1 गंभीर
पेट्रोल पंपावर UPI पेमेंटला ब्रेक? 2 हजारांवरील व्यवहारांवर डीलर्सचा विरोध
‘Hanuman Ansh’ची टीम थेट ‘वर्षा’वर; मुख्यमंत्री फडणवीसांनी केले कौतुक, आगामी प्रकल्पांसाठी दिल्या शुभेच्छा
अमेरिका-इराण तणाव पुन्हा वाढला; इराणच्या 7 अटींनी खळबळ, ट्रम्प यांच्या निर्णयाकडे जगाचे लक्ष
Bangladesh सोबतचा गंगा जल करार संपणार; भारताच्या पुढील निर्णयाकडे जगाचे लक्ष
उपलब्ध माहितीनुसार, आदित्यराजे हे जयदीप अभ्यंकर यांचे पुत्र असून २०२३-२४ दरम्यान त्यांना दत्तक घेण्यात आले. त्यामुळे आदित्यराजे यांना संस्थानच्या उत्तराधिकारीपदाचा अधिकार मिळाल्यानंतर त्याचा परिणाम कुटुंबाच्या मालमत्ता आणि वारसाहक्कावर काय होतो, याची चर्चा सुरू झाली आहे.
मात्र, उत्तराधिकारी म्हणून घोषित होणे आणि प्रत्येक मालमत्तेवर कायदेशीर मालकी मिळणे या दोन स्वतंत्र बाबी आहेत. कोणत्या मालमत्तेवर कोणाचा अधिकार आहे, हे ठरवण्यासाठी त्या मालमत्तेचे स्वरूप, मालकीची कागदपत्रे, मृत्युपत्र, दत्तक प्रक्रिया आणि इतर कायदेशीर वारस यांचा स्वतंत्र विचार करावा लागतो.
दत्तक मुलाबाबत कायदा काय सांगतो?
हिंदू कुटुंबांमधील दत्तक प्रक्रियेसाठी हिंदू अडॉप्शन्स अँड मेंटेनन्स अॅक्ट, १९५६ (HAMA) हा महत्त्वाचा कायदा आहे. या कायद्यातील कलम १२ नुसार, वैधरीत्या दत्तक घेतलेल्या मुलाला दत्तक घेतल्याच्या तारखेपासून दत्तक आई-वडिलांचे मूल मानले जाते.
याचा अर्थ दत्तक प्रक्रिया कायदेशीरदृष्ट्या वैध असल्यास दत्तक मुलाला कुटुंबातील मुलाचा कायदेशीर दर्जा प्राप्त होतो. त्यामुळे वारसाहक्काच्या लागू नियमांनुसार दत्तक मुलाला जैविक मुलाप्रमाणेच वारस म्हणून विचारात घेतले जाऊ शकते.
मात्र, दत्तक घेतल्याने त्या मुलाला कुटुंबातील प्रत्येक मालमत्तेचा आपोआप एकमेव मालक बनवले जाते, असा कायद्याचा अर्थ नाही. संपत्तीचा प्रकार आणि संबंधित मालमत्तेवरील आधीपासूनचे अधिकार यानुसार परिस्थिती बदलू शकते.
स्वतःच्या कमाईची संपत्ती असेल तर काय?
एखाद्या व्यक्तीने स्वतःच्या कमाईतून किंवा स्वतःच्या नावावर स्वतंत्रपणे मालमत्ता खरेदी केली असल्यास, त्या मालमत्तेबाबत त्या व्यक्तीचे अधिकार वेगळे असतात. संबंधित व्यक्ती जिवंत असताना मालमत्तेचा मालक कोण आहे, हे महत्त्वाचे ठरते.
तसेच, एखाद्या व्यक्तीने वैध मृत्युपत्र केले असल्यास, मृत्यूनंतर स्वतःच्या मालमत्तेचे वाटप कसे करायचे, याबाबत मृत्युपत्रातील तरतुदी महत्त्वाच्या ठरतात. त्यामुळे केवळ एखादी व्यक्ती दत्तक आहे किंवा जैविक मुलगी आहे, या एका आधारावर मालमत्तेचा अंतिम हिस्सा ठरवता येत नाही.
दुसरीकडे, एखाद्या व्यक्तीचा मृत्यू मृत्युपत्र न करता झाल्यास, लागू असलेल्या हिंदू वारसा कायद्याच्या नियमांनुसार मालमत्तेचा वारसा ठरतो. अशा परिस्थितीत वैध दत्तक मुलाला मुलाचा कायदेशीर दर्जा असल्यामुळे तो पात्र वारसांमध्ये येऊ शकतो.
भाग्यश्री यांना वारसाहक्क आहे का?
भाग्यश्री या मुलगी असल्यामुळे त्यांचा वारसाहक्क आपोआप संपतो, असे नाही. हिंदू वारसाहक्काच्या कायद्यानुसार पात्र मुलींनाही वारस म्हणून कायदेशीर अधिकार मिळू शकतात. मात्र, त्यांचा नेमका हिस्सा कोणत्या मालमत्तेत आणि किती असेल, हे संबंधित मालमत्तेचे स्वरूप, मालकी, इतर वारस आणि मृत्युपत्र किंवा इतर कायदेशीर दस्तऐवज यावर अवलंबून असते.
त्यामुळे एखाद्या व्यक्तीला संस्थानचा उत्तराधिकारी म्हणून घोषित करण्यात आले असले, तरी त्यावरून कुटुंबातील सर्व वैयक्तिक किंवा कौटुंबिक संपत्तीवर त्याचा एकट्याचा मालकी हक्क निर्माण होतो, असा निष्कर्ष काढता येत नाही.
संस्थानची मालमत्ता आणि वैयक्तिक मालमत्ता वेगळी
या संपूर्ण प्रकरणात आणखी एक महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे संस्थानशी संबंधित मालमत्ता आणि कुटुंबाची वैयक्तिक मालमत्ता यांच्यातील फरक.
श्री गणपती पंचायतन संस्थानशी संबंधित जमीन, मंदिर, धार्मिक परंपरा, व्यवस्थापनाचे अधिकार किंवा इतर मालमत्ता यांचे कायदेशीर स्वरूप काय आहे, हे स्वतंत्रपणे तपासावे लागेल. त्याचप्रमाणे पटवर्धन कुटुंबातील वैयक्तिक किंवा वडिलोपार्जित मालमत्तेचे हक्क वेगळ्या नियमांनुसार ठरू शकतात.
त्यामुळे ‘दत्तक मुलगा उत्तराधिकारी झाला म्हणजे संपूर्ण संपत्ती त्याचीच’ किंवा ‘मुलगी असल्याने भाग्यश्री यांचा वारसाहक्क नाही’ असे दोन्ही निष्कर्ष सरसकट काढणे कायदेशीरदृष्ट्या योग्य ठरणार नाही.
कोणती कागदपत्रे महत्त्वाची ठरणार?
या प्रकरणातील प्रत्यक्ष कायदेशीर हक्क निश्चित करण्यासाठी दत्तक प्रक्रिया कायदेशीररीत्या पूर्ण झाली आहे का, दत्तकपत्र किंवा संबंधित नोंदी काय सांगतात, मालमत्ता कोणाच्या नावावर आहे, ती स्वतःची कमाईची आहे की वडिलोपार्जित आहे, मृत्युपत्र आहे का, तसेच संस्थानच्या मालमत्तेबाबत कोणते नियम आणि दस्तऐवज लागू आहेत, हे पाहणे आवश्यक आहे.
याशिवाय, संबंधित मालमत्तेवर आधीपासून कोणाचे हक्क आहेत आणि कोणते न्यायालयीन किंवा प्रशासकीय आदेश अस्तित्वात आहेत, याचाही विचार करावा लागेल.
पटवर्धन कुटुंबातील हा विषय सध्या उत्तराधिकारीपद आणि वारसाहक्काच्या चर्चेमुळे चर्चेत आला असला, तरी दत्तक मुलाला कायदेशीर मुलाचा दर्जा मिळतो, हे एक महत्त्वाचे तत्त्व आहे; मात्र त्यामुळे प्रत्येक मालमत्तेवर आपोआप एकट्याचा हक्क निर्माण होत नाही. त्याचप्रमाणे मुलगी असल्यामुळे भाग्यश्री यांचा वारसाहक्क आपोआप संपत नाही.
या प्रकरणात आदित्यराजे पटवर्धन यांचे उत्तराधिकारीपद, दत्तक प्रक्रिया, संस्थानची मालमत्ता आणि पटवर्धन कुटुंबाची वैयक्तिक मालमत्ता या सर्व बाबी स्वतंत्रपणे तपासल्यावरच संबंधित व्यक्तींचे नेमके कायदेशीर अधिकार स्पष्ट होऊ शकतील.\
Read Also : https://ajinkyabharat.com/janhavi-killekar/
