घरी मृत्यू झाल्यानंतर कोणते अवयव दान होऊ शकतात आणि कोणते नाही? जाणून घ्या
अवयवदानाबाबत आजही समाजात अनेक गैरसमज आहेत. रुग्णालयात मेंदूमृत्यू झाल्यानंतर अनेक महत्त्वाचे अवयव दान करता येतात; मात्र घरी नैसर्गिक किंवा सामान्य मृत्यू झाल्यास परिस्थिती वेगळी असते. अशावेळी कोणते अवयव किंवा ऊती दान करता येऊ शकतात? जाणून घेऊया.
अवयवदान हे एखाद्या व्यक्तीच्या मृत्यूनंतर दुसऱ्या गरजू रुग्णाला जीवनदान देणारे महत्त्वाचे कार्य आहे. भारतात अवयवदानाबाबत जनजागृती वाढत असली, तरी मृत्यूनंतर नेमके कोणते अवयव दान करता येतात, याबाबत अनेकांच्या मनात संभ्रम असतो. विशेषतः घरात एखाद्या व्यक्तीचा नैसर्गिक मृत्यू झाल्यानंतर कुटुंबीयांना अवयवदान शक्य आहे का, हा प्रश्न पडतो.
तज्ज्ञांच्या मते, मेंदूमृत्यू (Brain Death) आणि नैसर्गिक किंवा सामान्य मृत्यू या दोन परिस्थितींमध्ये अवयवदानाची शक्यता वेगवेगळी असते. त्यामुळे मृत्यू झाल्यानंतर स्वतःहून कोणताही निर्णय न घेता तातडीने डॉक्टर किंवा अधिकृत अवयवदान संस्थेशी संपर्क करणे महत्त्वाचे आहे.
Related News
IND vs SL: पंतला अतिआक्रमक फलंदाजी नडली; मनगटाला गंभीर दुखापत, मैदान सोडावं लागलं!
ज्येष्ठ अभिनेत्री आशा सिंह जयसवाल यांचं निधन; ‘महाभारत’मधील कृपीची भूमिका गाजली
कल्याणमध्ये डॉक्टरवर रुग्णाच्या मुलाचा हल्ला; केबिनबाहेर काढलं, तरी पुन्हा आत येऊन मारहाण
भाजपचा अंतर्गत वाद चव्हाट्यावर! शेकडो पदाधिकाऱ्यांचा शिवसेनेत प्रवेश; कल्याण-डोंबिवलीत मोठा धक्का
साखरेचे भाव 70 रुपयांवर! सरकारचा मास्टरप्लॅन; आता खाण्याची आणि व्यावसायिक साखर वेगळी होणार?
Khavdya Dongar Case : संभाजीनगरच्या ‘खवड्या डोंगरा’चं रहस्य काय? नावामागची कहाणी ऐकून बसेल धक्का!
मैसूर पाकला ‘मैसूर’ नाव कसं मिळालं? राजवाड्यात जन्मलेल्या या मिठाईची रंजक कहाणी
‘Mirzapur’नंतर अभिनेत्रीच्या चारित्र्यावर प्रश्न; म्हणाली, ‘लोकांना वाटलं ते मला विकत घेऊ शकतात’
अखेर मुहूर्त ठरला? राष्ट्रवादीच्या विलिनीकरणावर 29 ऑगस्टला मोठी बैठक; शरद पवार काय निर्णय घेणार?
कमी खाता, तरी वजन वाढतंय? या 5 सवयी ठरू शकतात मुख्य कारण!
बांगलादेशात हिंदू कुटुंबातील चौघांचा संशयास्पद मृत्यू; बंद घर उघडताच पोलिसांच्या पायाखालची जमीन सरकली
“तुझ्या पप्पांना सोडून देते रे…” कुणालच्या आईची आर्त विनवणी; खवड्या डोंगर प्रकरणाला नवा ट्विस्ट!
मेंदूमृत्यू म्हणजे काय?
मेंदूमृत्यू म्हणजे मेंदूच्या सर्व कार्यांचा कायमस्वरूपी आणि अपरिवर्तनीयपणे बंद होणे. अशा रुग्णाला डॉक्टरांच्या वैद्यकीय निकषांनुसार मेंदूमृत घोषित केले जाते. रुग्णालयात कृत्रिम श्वसन आणि इतर वैद्यकीय उपायांमुळे हृदय काही काळ धडधडत राहू शकते.
अशा परिस्थितीत, संबंधित वैद्यकीय प्रक्रिया आणि कायदेशीर नियमांचे पालन करून काही महत्त्वाचे अवयव प्रत्यारोपणासाठी दान करता येऊ शकतात. यामध्ये हृदय, फुफ्फुसे, यकृत, मूत्रपिंडे, स्वादुपिंड आणि लहान आतडे यांसारख्या अवयवांचा समावेश होऊ शकतो.
अवयव काढण्याची प्रक्रिया केवळ प्रशिक्षित वैद्यकीय पथकाकडून केली जाते. त्यानंतर योग्य तपासण्या करून अवयव गरजू रुग्णांपर्यंत पोहोचवले जातात.
घरी सामान्य मृत्यू झाल्यानंतर अवयवदान शक्य आहे का?
घरी नैसर्गिक किंवा सामान्य मृत्यू झाल्यानंतर हृदय, फुफ्फुसे, यकृत, मूत्रपिंड यांसारख्या प्रमुख अवयवांचे प्रत्यारोपणासाठी दान सहसा शक्य नसते. याचे मुख्य कारण म्हणजे मृत्यूनंतर रक्ताभिसरण आणि ऑक्सिजनचा पुरवठा थांबतो.
अवयव प्रत्यारोपणासाठी त्यांना योग्य स्थितीत ठेवणे आणि ठरावीक वेळेत वैद्यकीय पद्धतीने काढणे आवश्यक असते. त्यामुळे रुग्णालयाबाहेर झालेल्या सामान्य मृत्यूमध्ये महत्त्वाचे अवयव प्रत्यारोपणासाठी वापरण्याची शक्यता मोठ्या प्रमाणात कमी होते.
मात्र याचा अर्थ असा नाही की घरी मृत्यू झाल्यानंतर कोणत्याही प्रकारचे दान करता येत नाही.
कॉर्निया दान करता येते
घरी नैसर्गिक मृत्यू झाल्यानंतर कॉर्निया म्हणजेच नेत्रपटल दान काही विशिष्ट परिस्थितींमध्ये शक्य होऊ शकते. त्यामुळे मृत्यूनंतर दृष्टी गमावलेल्या व्यक्तींना मदत मिळू शकते.
मृत्यूनंतर कॉर्निया दान करायचे असल्यास शक्य तितक्या लवकर संबंधित नेत्रपेढी (Eye Bank) किंवा अधिकृत केंद्राशी संपर्क साधणे महत्त्वाचे आहे. वेळेत माहिती मिळाल्यास प्रशिक्षित वैद्यकीय तज्ज्ञ आवश्यक प्रक्रिया करून कॉर्निया सुरक्षितपणे घेऊ शकतात.
म्हणूनच घरातील व्यक्तीच्या मृत्यूनंतर अवयवदानाची इच्छा असल्यास केवळ मोठे अवयवच नव्हे, तर नेत्रदानाची शक्यताही लक्षात ठेवणे आवश्यक आहे.
काही ऊतींचे दानही शक्य
काही विशिष्ट परिस्थितींमध्ये मृत्यूनंतर काही ऊती (Tissues) दान करण्याची शक्यता असते. यामध्ये त्वचा, हाडे, टेंडन तसेच हृदयाच्या झडपांसारख्या ऊतींचा समावेश होऊ शकतो.
मात्र प्रत्येक मृत व्यक्तीच्या बाबतीत या ऊती दान करता येतीलच असे नाही. मृत व्यक्तीची वैद्यकीय स्थिती, मृत्यूचे कारण, वय, संसर्गजन्य आजारांची शक्यता आणि संबंधित ऊतींची गुणवत्ता यांसारख्या बाबींची तपासणी केली जाते.
त्यामुळे ऊती दानासाठी पात्रता डॉक्टर आणि संबंधित अधिकृत ऊतीपेढी ठरवते.
मृत्यूनंतर कुटुंबीयांनी काय करावे?
एखाद्या व्यक्तीने हयात असताना अवयवदान किंवा नेत्रदानाची इच्छा व्यक्त केली असेल, तर मृत्यूनंतर कुटुंबीयांनी शक्य तितक्या लवकर डॉक्टर, जवळचे रुग्णालय, नेत्रपेढी किंवा अधिकृत अवयवदान केंद्राशी संपर्क साधावा.
या प्रक्रियेत वेळ अत्यंत महत्त्वाचा असतो. त्यामुळे मृत्यू झाल्यानंतर विलंब न करता तज्ज्ञांशी संपर्क करणे गरजेचे आहे. संबंधित वैद्यकीय पथक मृत व्यक्तीची तपासणी करून कोणते अवयव किंवा ऊती दान करता येतील, याचा निर्णय घेते.
अवयवदानाबाबत गैरसमज टाळा
अवयवदानाबाबत अनेक गैरसमज समाजात आहेत. मृत व्यक्तीच्या शरीराची विटंबना होते किंवा प्रत्येक मृत्यूनंतर सर्व अवयव दान करता येतात, असे समज चुकीचे आहेत. प्रत्यक्षात अवयव आणि ऊती काढण्याची प्रक्रिया प्रशिक्षित वैद्यकीय तज्ज्ञांकडून नियमांनुसार केली जाते.
तसेच मृत्यूनंतर कोणते अवयव वापरता येतील, हे परिस्थितीनुसार डॉक्टर ठरवतात. त्यामुळे सोशल मीडियावरील अपुऱ्या किंवा चुकीच्या माहितीकडे दुर्लक्ष करून अधिकृत वैद्यकीय संस्थांकडून माहिती घेणे महत्त्वाचे आहे.
अवयवदानातून मिळू शकते जीवनाची नवी संधी
एका व्यक्तीच्या मृत्यूनंतर तिचे अवयव आणि ऊती गरजू रुग्णांसाठी उपयोगी ठरू शकतात. मेंदूमृत्यूच्या परिस्थितीत अनेक महत्त्वाचे अवयव प्रत्यारोपणासाठी उपलब्ध होऊ शकतात, तर सामान्य मृत्यूनंतर कॉर्निया आणि काही ऊती दान करण्याची शक्यता असते.
म्हणून घरात एखाद्या व्यक्तीचा मृत्यू झाल्यास स्वतःहून अवयव काढण्याचा किंवा कोणताही वैद्यकीय निर्णय घेण्याचा प्रयत्न करू नये. तातडीने डॉक्टर किंवा अधिकृत अवयवदान केंद्राशी संपर्क साधावा. वैद्यकीय तपासणीनंतरच दानाची शक्यता आणि पुढील प्रक्रिया निश्चित केली जाते.
अवयवदान हा केवळ मृत्यूनंतरचा निर्णय नसून समाजासाठी दिलेली एक अमूल्य देणगी आहे. योग्य माहिती, वेळेवर संपर्क आणि वैद्यकीय मार्गदर्शन यांच्या माध्यमातून एखाद्याच्या मृत्यूनंतरही दुसऱ्या व्यक्तीला जीवन, दृष्टी किंवा आरोग्याची नवी संधी मिळू शकते.
Read Also : https://ajinkyabharat.com/guinness-world-record/
