RBI क्रिप्टोवर बंदीच्या भूमिकेवर कायम; भारतात 3.9 कोटी गुंतवणूकदार, तरीही नियमांवर अनिश्चितता
भारतात क्रिप्टोकरन्सीमध्ये गुंतवणूक करणाऱ्यांची संख्या सातत्याने वाढत असली, तरी रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) या डिजिटल मालमत्तेबाबत आपली कठोर भूमिका कायम ठेवत आहे. देशात सुमारे 3.9 कोटी नागरिक क्रिप्टोकरन्सीमध्ये गुंतवणूक करत असल्याचा अंदाज व्यक्त केला जात असला, तरी केंद्रीय बँक क्रिप्टोकरन्सीवर पूर्ण बंदी घालण्याच्या भूमिकेवर ठाम असल्याचे पुन्हा स्पष्ट झाले आहे. दुसरीकडे, आयकर विभागानेही क्रिप्टो व्यवहारांबाबत तपासणी अधिक कडक केल्याने गुंतवणूकदारांमध्ये संभ्रम आणि चिंता वाढली आहे.
भारतात क्रिप्टोकरन्सीचे व्यवहार सुरू असले तरी या क्षेत्रासाठी स्वतंत्र आणि सर्वसमावेशक नियामक चौकट अद्याप अस्तित्वात नाही. यामुळे गुंतवणूकदार, एक्स्चेंज आणि नियामक संस्थांमध्ये अनेक प्रश्न कायम आहेत. एका बाजूला डिजिटल मालमत्तेची लोकप्रियता वाढत आहे, तर दुसऱ्या बाजूला त्यावरील नियमन अधिक कठोर करण्याची मागणीही जोर धरत आहे.
आरबीआयची भूमिका कायम
रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया यापूर्वीही अनेक वेळा क्रिप्टोकरन्सीबाबत चिंता व्यक्त करत आली आहे. केंद्रीय बँकेचे मत आहे की, क्रिप्टोकरन्सीमुळे आर्थिक स्थैर्य, चलनव्यवस्था आणि वित्तीय प्रणालीवर परिणाम होण्याची शक्यता असते. तसेच अशा डिजिटल मालमत्तांचा वापर मनी लॉन्डरिंग, करचुकवेगिरी आणि बेकायदेशीर आर्थिक व्यवहारांसाठी होऊ शकतो, अशीही भीती आरबीआयने अनेकदा व्यक्त केली आहे.
Related News
गॅस सिलिंडर वापरणाऱ्यांसाठी मोठी बातमी! लवकरच येणार 10 किलोचा नवीन LPG सिलिंडर
2019 च्या पहाटेच्या शपथविधीवर मोठा दावा; ‘सर्व माहिती शरद पवारांना होती’
भजी मऊ पडतात? मग ‘या’ 5 किचन ट्रिक्स वापरा आणि मिळवा कुरकुरीत चव
24 वर्षांनंतर समोर आली ‘देवदास’च्या कलाकारांच्या फीची रक्कम; माधुरीने ऐश्वर्यालाही टाकलं मागे
इराणमध्ये रशियाचे TU-214PU विमान दाखल; मध्य पूर्वेतील तणावात नव्या चर्चांना उधाण
राम मंदिर चोरी प्रकरणातील 5 मोठे दावे; भास्कर जाधवांचा आक्रमक इशारा, श्रीरामांचा बॅनर घेऊन गावागावात सभा
कढी वारंवार फाटते? मग स्वयंपाक करताना ‘या’ 5 चुका अजिबात करू नका
5 मोठे सवाल! ‘विश्वगुरू’ दाव्यावर अनुराधा पौडवाल यांचा थेट हल्ला; मोदी सरकार आणि राम मंदिर देणग्यांवरही परखड टीका
एअर फ्रायरमध्ये बनवा ‘हे’ 6 टेस्टी कबाब; कमी तेलात मिळेल रेस्टॉरंटसारखी चव
Weight Loss Tips: दालचिनीचं पाणी पिण्याचे ‘हे’ 5 जबरदस्त फायदे जाणून घ्या
उरलेला भात फेकू नका! ‘या’ 5 झटपट आणि चविष्ट रेसिपी नक्की करून पाहा
चालत्या ट्रेनमधील ‘हनिमून’ वादानंतर आता सलून कोचमध्ये पूजा; रेल्वेने दिलं मोठं स्पष्टीकरण
याच पार्श्वभूमीवर बँकांनी किंवा वित्तीय संस्थांनी अशा मालमत्तांशी संबंधित जोखीम कमी ठेवावी, अशी भूमिका केंद्रीय बँक सातत्याने मांडत आहे.
भारतात 3.9 कोटी क्रिप्टो गुंतवणूकदार
जागतिक स्तरावर बिटकॉइन आणि इतर क्रिप्टोकरन्सींच्या वाढत्या लोकप्रियतेचा परिणाम भारतातही दिसून येत आहे. विशेषतः Gen Z आणि तरुण गुंतवणूकदारांमध्ये क्रिप्टोकरन्सीबद्दल मोठे आकर्षण निर्माण झाले आहे.
उच्च परताव्याच्या अपेक्षेमुळे अनेकांनी या बाजारात प्रवेश केला आहे. काही वर्षांत बिटकॉइनने सोन्यासारख्या पारंपरिक गुंतवणूक पर्यायांपेक्षाही अधिक परतावा दिल्याने मोठ्या संख्येने गुंतवणूकदार या क्षेत्राकडे वळले आहेत.
उपलब्ध अंदाजानुसार, भारतात सुमारे 3.9 कोटी लोक क्रिप्टोकरन्सीमध्ये गुंतवणूक करत आहेत. मात्र, या मोठ्या गुंतवणूकदार वर्गासाठी स्पष्ट कायदे आणि नियामक धोरण अद्याप निश्चित झालेले नाही.
आयकर विभागाची वाढती नजर
क्रिप्टो व्यवहारांबाबत आयकर विभागानेही आपली भूमिका कठोर केली आहे. अनेक गुंतवणूकदार आपल्या आयकर रिटर्न (ITR) मध्ये क्रिप्टो व्यवहारांची संपूर्ण माहिती देत नसल्याचे समोर आले आहे.
उपलब्ध आकडेवारीनुसार, आर्थिक वर्ष 2023 मध्ये सुमारे 6.45 लाख लोकांनी क्रिप्टो व्यवहार केले, मात्र त्यापैकी 250 पेक्षाही कमी करदात्यांनी आयकर रिटर्नमध्ये अशा व्यवहारांची नोंद केल्याचे दिसून आले. या तफावतीमुळे आयकर विभागाने तपासणी अधिक तीव्र केली आहे.
कर विभागाच्या मते, क्रिप्टो व्यवहारांमधून मिळणारा नफा लपवणे तुलनेने सोपे असू शकते. त्यामुळे करचुकवेगिरी रोखण्यासाठी व्यवहारांची अचूक माहिती देणे आवश्यक आहे.
क्रिप्टोवर कराचे नियम
भारत सरकारने क्रिप्टो व्यवहारांवर आधीच कर लागू केला आहे. सध्या क्रिप्टो मालमत्तेच्या विक्रीतून मिळणाऱ्या नफ्यावर 30 टक्के कर लागू आहे. तसेच प्रत्येक व्यवहारावर 1 टक्का TDS आकारला जातो.
या कर व्यवस्थेमुळे व्यवहारांमध्ये काही प्रमाणात घट झाली असली तरी क्रिप्टोमध्ये गुंतवणूक करणाऱ्यांची संख्या पूर्णपणे कमी झालेली नाही. अनेक गुंतवणूकदार अजूनही दीर्घकालीन नफ्याच्या अपेक्षेने या क्षेत्रात सक्रिय आहेत.
बिटकॉइनकडे गुंतवणूकदारांचा वाढता कल
क्रिप्टो बाजारातील सर्वाधिक लोकप्रिय डिजिटल मालमत्ता म्हणजे बिटकॉइन. गेल्या काही वर्षांत बिटकॉइनच्या किमतीत मोठ्या प्रमाणावर चढ-उतार झाले असले तरी त्याने अनेक गुंतवणूकदारांना आकर्षित केले आहे.
सध्या एका बिटकॉइनची किंमत सुमारे 64,000 अमेरिकी डॉलर असल्याचे सांगितले जाते. यापूर्वी ऑक्टोबर 2025 मध्ये बिटकॉइनने सुमारे 1.26 लाख अमेरिकी डॉलरचा उच्चांक गाठल्याची नोंद आहे. या तेजीमुळे अनेक नव्या गुंतवणूकदारांनी क्रिप्टो बाजारात प्रवेश केला.
बिटकॉइनचा प्रवास
- 2009 मध्ये बिटकॉइनची सुरुवात झाली.
- फेब्रुवारी 2011 मध्ये त्याची किंमत प्रथमच 1 डॉलरच्या पुढे गेली.
- 2013 मध्ये बिटकॉइनने 1,000 डॉलरचा टप्पा ओलांडला.
- त्यानंतर काही वर्षे मोठे चढ-उतार पाहायला मिळाले.
- 2017 ते 2019 या काळात बिटकॉइनच्या किमतीत मोठी वाढ झाली.
- पुढील काही वर्षांतही बाजारात मोठी अस्थिरता कायम राहिली.
गुंतवणूकदारांसाठी काय महत्त्वाचे?
क्रिप्टोकरन्सी हा अत्यंत अस्थिर आणि जोखमीचा गुंतवणूक पर्याय मानला जातो. त्यामध्ये मोठा नफा मिळण्याची शक्यता असली तरी तितक्याच वेगाने नुकसानही होऊ शकते. याशिवाय भारतात या क्षेत्रासाठी स्पष्ट नियामक चौकट अद्याप विकसित होत असल्याने गुंतवणूकदारांनी अधिक सावधगिरी बाळगणे आवश्यक आहे.
तज्ज्ञांच्या मते, कोणतीही गुंतवणूक करण्यापूर्वी संबंधित जोखीम समजून घेणे, अधिकृत कर नियमांचे पालन करणे आणि आयकर रिटर्नमध्ये सर्व व्यवहारांची अचूक माहिती देणे अत्यंत गरजेचे आहे. दरम्यान, क्रिप्टोकरन्सीबाबत भविष्यात सरकार आणि आरबीआय कोणती भूमिका घेतात, याकडे संपूर्ण वित्तीय क्षेत्राचे लक्ष लागले आहे.
