फळांच्या सालींपासून बियांपर्यंत; घरातच वापरा फळांच्या उरलेल्या भागांचा ‘स्मार्ट’ उपयोग
फळांच्या उरलेल्या भागांचा असा करा भन्नाट वापर : आपण बहुतेक वेळा फळे खाल्ल्यानंतर त्यांच्या साली, बिया किंवा रिंद (फळाचा आतील भाग) थेट कचरापेटीत टाकून देतो. कलिंगडाची साल, खरबूजाच्या बिया, संत्र्याची साल किंवा लिंबाचे कवच – हे सगळे अनेकदा ‘कचरा’ म्हणूनच पाहिले जाते. मात्र भारतीय स्वयंपाकघराची परंपरा सांगते की प्रत्येक घटकाचा जास्तीत जास्त उपयोग करणे शक्य असते. आजच्या काळात वाढत्या अन्न वाया जाण्याच्या समस्येमुळे फळांच्या उरलेल्या भागांचा योग्य वापर करणे ही केवळ बचतीची सवय नाही, तर पर्यावरणासाठीही एक महत्त्वाचे पाऊल आहे.
विशेष म्हणजे फळांचे उरलेले भाग हे फक्त खतासाठी किंवा साफसफाईसाठीच नव्हे, तर चविष्ट पदार्थ तयार करण्यासाठीही उपयोगी ठरू शकतात. योग्य पद्धतीने वापर केल्यास याच साली, बिया आणि तुकड्यांपासून पौष्टिक स्नॅक्स, चटण्या, शरबत, मसाले आणि अगदी घरगुती व्हिनेगरसुद्धा तयार करता येते. चला तर मग जाणून घेऊया फळांच्या स्क्रॅप्सचा सात भन्नाट उपयोग.
1. कलिंगडाच्या सालीची चविष्ट भाजी
कलिंगड खाताना आपण बहुतेक वेळा लाल गर खाऊन त्याची जाड साल फेकून देतो. पण लाल गर आणि बाहेरील हिरव्या सालीच्या मधला पांढरा भाग पूर्णपणे खाण्यायोग्य असतो. हा भाग चिरून भारतीय पद्धतीने भाजी तयार करता येते.
Related News
चालकाचे नियंत्रण सुटताच ST बसचा भीषण अपघात; 7 महिन्यांच्या चिमुकल्यासह 3 जणांचा दुर्दैवी मृत्यू
‘कॉकरोच जनता पार्टी’ला मोठा धक्का! अवघ्या 4 दिवसांत व्हायरल झालेल्या पक्षाचं X अकाऊंट बंद
उन्हाळ्यात हलके आणि हेल्दी खायचे? 20 मिनिटांत तयार करा ‘या’ स्वादिष्ट खिचड्या
आयकर विभागाचा मोठा निर्णय! ITR-1 आणि ITR-4 Utility Live, असे भरा ऑनलाइन रिटर्न
उष्माघाताचा वाढता धोका! आयुष मंत्रालयाने सांगितले उन्हाळ्यात काय खावे आणि काय टाळावे
दाऊदचा आजार, अंडरवर्ल्डची दहशत आणि मुंबई… प्रदीप शर्मांच्या मुलाखतीतून मोठे खुलासे
पहाटे 3.45 वाजता ठाण्यात भीषण आग, 2 अधिकाऱ्यांचा दुर्दैवी मृत्यू; गावदेवी मार्केटचा झाला कोळसा
दोन आजी-माजी खासदारांची ‘कॉकरोच जनता पार्टी’त एन्ट्री? सोशल मीडियावर धुमाकूळ
40 महिन्यांपासून एकाच जागी ‘लाडके’ अधिकारी? नवी मुंबईतील बदल्यांवर गंभीर आरोप, AI प्रणालीची जोरदार मागणी
18 वर्षांनंतर राज ठाकरे यांना मोठा दिलासा! रेल्वे भरती आंदोलन प्रकरणात कोर्टाचा ऐतिहासिक निर्णय, मनसेमध्ये जल्लोष
Heatwave Disaster: मानवी चुकांमुळे बांद्यात तापमानाचा स्फोट, जगातील सर्वाधिक उष्ण शहर ठरलं
आर. माधवनचा संताप अनावर! परवानगीशिवाय व्हिडीओ वापरणाऱ्या कंपनीला Legal Notice
सर्वप्रथम बाहेरील हिरवा भाग सोलून टाका आणि आतील पांढरा भाग छोटे चौकोनी तुकडे करून घ्या. त्यानंतर कढईत मोहरी, हिरवी मिरची, हळद, थोडे मीठ आणि आमचूर टाकून फोडणी द्या. त्यात हे तुकडे घालून मंद आचेवर शिजवा. या भाजीची चव दुधी भोपळ्यासारखी लागते आणि मसाले उत्तम प्रकारे शोषून घेते. शिवाय उन्हाळ्यात हलका आणि पौष्टिक पर्याय म्हणून ही भाजी लोकप्रिय ठरू शकते.
2. खरबूज किंवा कॅन्टलूपच्या बियांपासून कुरकुरीत स्नॅक
खरबूज खाल्ल्यानंतर त्याच्या बिया आपण सहजपणे फेकून देतो. पण या बियांमध्ये पोषणमूल्य मोठ्या प्रमाणात असते. योग्य पद्धतीने भाजल्यास त्या एक चविष्ट ‘मुखवास स्टाईल’ स्नॅक बनू शकतात.
बिया स्वच्छ धुऊन पूर्णपणे वाळवा. त्यानंतर थोडे तूप, काळे मीठ, चाट मसाला आणि भाजलेल्या जिऱ्याची पूड घालून त्या भाजून घ्या. या बियांची चव किंचित नट्ससारखी, खारट आणि अतिशय स्वादिष्ट लागते. तुम्ही त्या डब्यात साठवून ठेवू शकता आणि मखान्यासारख्या खाऊ शकता. एवढेच नाही, तर पोहे, चाट किंवा सलाडवर टॉपिंग म्हणूनही या बिया उत्तम पर्याय ठरतात.
3. संत्रे आणि लिंबाच्या सालींपासून सुगंधी पावडर
संत्रे, मोसंबी आणि लिंबाच्या सालींमध्ये नैसर्गिक तेल आणि तीव्र सुगंध असतो. त्यामुळे या साली फेकून देण्याऐवजी त्यांची पावडर तयार करणे फायदेशीर ठरू शकते.
साली सूर्यप्रकाशात किंवा कमी तापमानाच्या ओव्हनमध्ये पूर्णपणे कोरड्या होईपर्यंत वाळवा. त्यानंतर मिक्सरमध्ये त्यांची बारीक पूड करा. ही पावडर केक, चहा, डेझर्ट्स किंवा मॅरिनेडमध्ये फ्लेवर वाढवण्यासाठी वापरता येते. काही लोक साफसफाईसाठीही या सालींचा उपयोग करतात, कारण त्यामध्ये नैसर्गिक ताजेपणा असतो.
4. सायट्रस सालींपासून घरगुती ‘डायजेस्टिव्ह’ कँडी
जेवणानंतर काहीतरी हलके, चविष्ट आणि पचनास मदत करणारे खाण्याची इच्छा अनेकांना असते. अशावेळी संत्रे किंवा लिंबाच्या उरलेल्या सालींपासून घरच्या घरी कँडी तयार करता येते.
साली आधी थोड्या वेळ उकळून घ्या, जेणेकरून त्यातील कडूपणा कमी होईल. त्यानंतर साखरेच्या पाकात त्या शिजवा आणि वरून हलकी साखर व काळे मीठ भुरभुरा. या कँडीला किंचित आंबट, गोड आणि चटकदार चव येते. घरच्या घरी तयार झालेली ही नैसर्गिक ‘डायजेस्टिव्ह बाईट’ बाजारातील कँडीपेक्षा आरोग्यदायी पर्याय ठरू शकते.
5. फळांच्या तुकड्यांपासून घरगुती व्हिनेगर
घरच्या घरी व्हिनेगर तयार करणे ऐकायला अवघड वाटत असले तरी ते अत्यंत सोपे आहे. सफरचंद, नाशपाती, अननस किंवा बेरी फळांचे उरलेले भाग वापरून स्वादिष्ट व्हिनेगर तयार करता येतो.
यासाठी एका स्वच्छ काचेच्या बरणीत फळांचे तुकडे, पाणी आणि थोडी साखर घाला. काही दिवस हे मिश्रण झाकून ठेवा. नैसर्गिक साखरेमुळे हळूहळू फर्मेंटेशन होऊन त्यापासून आंबटसर व्हिनेगर तयार होतो. हा व्हिनेगर सलाड ड्रेसिंग, मॅरिनेड किंवा घरगुती साफसफाईसाठी वापरता येतो.
6. संत्र्याच्या सालीची झणझणीत चटणी
संत्र्याच्या सालींमध्ये एक खास कडवट-गोड स्वाद असतो. योग्य मसाल्यांसोबत वापरल्यास त्यापासून एक अप्रतिम चटणी तयार होऊ शकते.
साली आधी उकळून घ्या, जेणेकरून कडूपणा कमी होईल. त्यानंतर त्यात गूळ, चिंच, लाल तिखट आणि भाजलेल्या जिऱ्याची पूड घालून वाटून घ्या. ही चटणी गोड, आंबट आणि तिखट अशा तिन्ही चवींचा अनोखा संगम देते. साध्या वरण-भातालाही ही चटणी वेगळी चव देऊ शकते.
7. फळांच्या उरलेल्या भागांपासून उन्हाळी शरबत
अननसाचे तुकडे, कलिंगडाचा पांढरा भाग किंवा सायट्रस फळांच्या साली वापरून घरच्या घरी शरबत तयार करता येते. हे शरबत उन्हाळ्यात ताजेतवाने वाटण्यासाठी उत्तम पर्याय ठरते.
फळांचे उरलेले तुकडे साखर, पुदिना, काळे मीठ आणि थोडा लिंबाचा रस घालून उकळा. त्यानंतर मिश्रण गाळून थंड करा. हे सिरप थंड पाणी किंवा सोडामध्ये मिसळून प्यायल्यास घरगुती आणि नैसर्गिक चवीचे शरबत तयार होते.
वाढत्या फूड वेस्टची समस्या
अन्न वाया जाणे ही आज जगभरातील मोठी समस्या आहे. घराघरात दररोज फळांच्या साली, बिया आणि उरलेले भाग मोठ्या प्रमाणावर कचर्यात जातात. अनेक वेळा लोकांना हे भाग वापरण्याचे पर्याय माहीत नसतात किंवा ते खाण्यायोग्य असतात याची कल्पनाही नसते.
परंतु थोडी सर्जनशीलता आणि योग्य माहिती वापरल्यास हेच ‘वेस्ट’ पदार्थ घरच्या स्वयंपाकात उपयोगी पडू शकतात. यामुळे घरखर्चात बचत होते, कचरा कमी होतो आणि पौष्टिक पर्यायही मिळतात.
आजच्या काळात ‘झिरो वेस्ट किचन’ ही संकल्पना लोकप्रिय होत आहे. फळांच्या उरलेल्या भागांचा योग्य वापर करणे हे त्या दिशेने टाकलेले एक छोटे पण प्रभावी पाऊल आहे. त्यामुळे पुढच्या वेळी फळे खाल्ल्यानंतर त्यांची साल किंवा बिया फेकण्याआधी दोनदा विचार करा. कदाचित त्याच स्क्रॅप्सपासून तुमच्या स्वयंपाकघरात एखादी नवी आणि स्वादिष्ट रेसिपी तयार होऊ शकते.
