Monsoon 2026: पावसाच्या वाटेत ‘सुपर एल निनो’ची एन्ट्री! शेतकरी ते सर्वसामान्यांची चिंता वाढली
मुंबई : कडक उन्हामुळे त्रस्त झालेल्या नागरिकांसाठी आणि आकाशाकडे डोळे लावून बसलेल्या बळीराजासाठी मान्सून म्हणजे आशेचा किरण असतो. मात्र, यंदाचा Monsoon 2026 हा केवळ पावसाचा हंगाम नसून अनिश्चितता, हवामान बदल आणि ‘एल निनो’च्या संकटाचा काळ ठरण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे. जागतिक हवामान संस्थांनी दिलेल्या ताज्या अंदाजामुळे भारतातील शेतकरी, जलव्यवस्थापन विभाग आणि सामान्य नागरिकांची चिंता वाढली आहे.
अमेरिकेतील नॅशनल ओशन अँड ॲटमॉस्फेरिक ॲडमिनिस्ट्रेशन (NOAA) ने प्रसिद्ध केलेल्या अहवालानुसार, मे ते जुलै 2026 या काळात एल निनो सक्रिय होण्याची शक्यता तब्बल 82 टक्क्यांवर पोहोचली आहे. विशेष म्हणजे गेल्या महिन्यात ही शक्यता 61 टक्के होती. म्हणजेच केवळ एका महिन्यात एल निनोचा धोका झपाट्याने वाढला आहे.
Related News
अकोला महापालिकेचा ढिसाळ कारभार; पावसाळ्याच्या तोंडावर अकोलेकरांची चिंता वाढली! शंभरावर जीर्ण इमारतींमुळे दुर्घटनेची भीती
अखेर प्रतीक्षा संपली! मान्सूनचे अंदमानात दमदार आगमन; 26 मेपर्यंत केरळ, तर 6 जूनपर्यंत कोकणात धडकण्याची शक्यता
ताशी 70 किमी वेगाने धडकणार संकट; IMD चा भीषण इशारा, अनेक राज्यांत मुसळधार पावसाचा अलर्ट
शेतकऱ्यांसाठी आनंदाची बातमी! महाराष्ट्रात कांदा खरेदीला आजपासून सुरुवात
साखर निर्यातीवर केंद्राची मोठी बंदी; महागाई रोखण्यासाठी सरकारचा निर्णायक मास्टरस्ट्रोक
कर्जमाफीची तारीख जवळ! ‘Agristack’ KYC नाही केली तर अडकू शकतो लाभ;
धगधगत्या उन्हाचा फटका; जामनेरमध्ये नवविवाहितेचा संसार सुरू होण्यापूर्वीच संपला
Edible Oil Revolution 2026: 7 वर्षांत भारत होणार आत्मनिर्भर? केंद्राचा ₹10,103 कोटींचा मोठा प्लॅन
अवघ्या 1 तासाच्या पावसाने साताऱ्यात हाहाकार! 40 घरे उद्ध्वस्त, बोट बुडाली
26°C वर मिळू शकते 20% पर्यंत वीज बचत; तज्ज्ञांनी सांगितला Powerful फॉर्म्युला AC सोबत Fan चालवावा की नाही?
इंधन बचतीसाठी मोठा संदेश! PM मोदींच्या आवाहनानंतर हायकोर्टाचे न्यायमूर्ती 2 किमी सायकलवरून कोर्टात
पॅसिफिक महासागराचं तापमान वाढलं
तज्ज्ञांच्या मते, पॅसिफिक महासागरातील पाण्याचं तापमान सामान्य पातळीपेक्षा 0.4 अंश सेल्सिअसने वाढलं आहे. हे तापमान 0.5 अंशांवर गेलं की अधिकृतपणे एल निनोची स्थिती घोषित केली जाते. हवामान बदलामुळे समुद्राचं तापमान वाढत असून त्याचा थेट परिणाम जागतिक वातावरणीय चक्रावर होत आहे.
याचा सर्वात मोठा परिणाम भारतीय मान्सूनवर दिसून येतो. कारण भारतीय पावसाळा हा महासागरातील तापमान, वाऱ्यांचा वेग आणि वातावरणीय दाब यावर मोठ्या प्रमाणात अवलंबून असतो.
काय आहे एल निनो?
सोप्या भाषेत सांगायचं झालं तर, पॅसिफिक महासागरातील पाणी असामान्यपणे गरम होण्याच्या प्रक्रियेला ‘एल निनो’ म्हणतात. ही प्रक्रिया सुरू झाल्यानंतर वातावरणातील वाऱ्यांच्या दिशा बदलतात आणि त्याचा परिणाम आशियाई देशांच्या पावसावर होतो.
भारतात एल निनोचा प्रभाव गंभीर मानला जातो. गेल्या 45 वर्षांचा इतिहास पाहिला तर 1980 नंतरच्या अनेक एल निनो वर्षांमध्ये भारतात सरासरीपेक्षा कमी पाऊस झाला आहे. काही वेळा दुष्काळसदृश परिस्थिती निर्माण झाली होती. त्यामुळे यंदाचं चित्रही चिंताजनक मानलं जात आहे.
IMD चा इशारा काय सांगतो?
भारतीय हवामान विभागाचे प्रमुख मृत्युंजय महापात्रा यांनीही एल निनोच्या वाढत्या धोक्यावर चिंता व्यक्त केली आहे. हवामान विभागाने यावर्षी देशात सरासरीच्या 92 टक्के पाऊस पडेल असा अंदाज व्यक्त केला आहे. 2007 नंतरचा हा सर्वात कमी मान्सून अंदाज असल्याचं मानलं जात आहे.
जर एल निनोचा प्रभाव जून ते सप्टेंबर या मान्सूनच्या महत्त्वाच्या काळात कायम राहिला, तर पावसाचं प्रमाण आणखी कमी होऊ शकतं. त्यामुळे शेती, पिण्याचं पाणी, वीज निर्मिती आणि धरणसाठ्यावर मोठा परिणाम होण्याची शक्यता आहे.
शेती क्षेत्रासाठी मोठा धोका
विदर्भ, मराठवाडा, मध्य महाराष्ट्र आणि देशातील कोरडवाहू भागांमध्ये मान्सूनचं महत्त्व खूप मोठं आहे. जर पाऊस उशिरा आला किंवा कमी झाला तर खरीप हंगामाचं संपूर्ण गणित बिघडू शकतं.
सोयाबीन, कापूस, तूर, मका यांसारख्या पिकांना सुरुवातीच्या पावसाची गरज असते. मात्र, एल निनोमुळे पाऊस अनियमित झाला तर बियाण्यांचं नुकसान, दुबार पेरणी आणि उत्पादन घटण्याची शक्यता वाढते.
तज्ज्ञांच्या मते, शेतकऱ्यांनी यंदा कमी पाण्यावर येणाऱ्या पिकांचा विचार करणे, जलसंधारणावर भर देणे आणि हवामान अंदाजानुसार नियोजन करणे आवश्यक ठरेल.
शहरांनाही फटका बसणार?
एल निनोचा परिणाम फक्त शेतीपुरता मर्यादित राहत नाही. शहरांमध्येही उष्णतेच्या लाटा, पाणीटंचाई आणि विजेच्या मागणीत वाढ होण्याची शक्यता असते. कमी पाऊस झाल्यास धरणांमधील पाणीसाठा घटू शकतो आणि त्याचा थेट परिणाम महानगरांच्या पाणीपुरवठ्यावर होऊ शकतो.
मुंबई, पुणे, नागपूर, औरंगाबाद यांसारख्या शहरांमध्ये आधीच उन्हाचा तीव्र फटका जाणवत आहे. जर मान्सून कमकुवत ठरला तर उन्हाळा अधिक लांबण्याची शक्यता हवामान तज्ज्ञांनी व्यक्त केली आहे.
‘सुपर एल निनो’ची भीती
युरोपियन हवामान संस्थांनी आणखी एक धक्कादायक अंदाज व्यक्त केला आहे. नोव्हेंबर ते जानेवारी या काळात एल निनो ‘सुपर एल निनो’मध्ये रूपांतरित होण्याची शक्यता 37 टक्के आहे.
‘सुपर एल निनो’ म्हणजे अत्यंत शक्तिशाली हवामान बदलाची स्थिती. अशा परिस्थितीत जगभरात अतिवृष्टी, दुष्काळ, उष्णतेच्या लाटा आणि हवामानातील मोठे बदल दिसून येतात. भारतात याचा परिणाम पुढील रब्बी हंगामावरही होऊ शकतो.
पुढील काही आठवडे महत्त्वाचे
भारतीय हवामान विभाग पुढील आठवड्यात मान्सूनचा सुधारित अंदाज जाहीर करणार आहे. त्यामुळे देशभरातील शेतकरी, व्यापारी, प्रशासन आणि नागरिकांचं लक्ष आता या अहवालाकडे लागलं आहे.
दरम्यान, हवामान बदलामुळे भविष्यात अशा संकटांची वारंवारता वाढू शकते, असा इशाराही तज्ज्ञांनी दिला आहे. त्यामुळे जलसंधारण, हवामानस्नेही शेती आणि आपत्ती व्यवस्थापनावर भर देण्याची गरज निर्माण झाली आहे.
