मध्यपूर्वेत सुरू असलेल्या तणावपूर्ण परिस्थितीत अखेर अमेरिका आणि इराण यांच्यात ४० दिवस चाललेल्या संघर्षानंतर युद्धविरामाची घोषणा करण्यात आली आणि जगभरात काहीसा दिलासा मिळाला. मात्र हा दिलासा फार काळ टिकला नाही. अवघ्या २४ तासांतच इस्रायलने लेबनॉनवर पुन्हा हल्ले चढवले आणि या घडामोडींमुळे आंतरराष्ट्रीय राजकारणात मोठी खळबळ उडाली आहे. या सर्व प्रकरणात पाकिस्तानने केलेला दावा आणि त्यानंतर झालेली फजिती यामुळे परिस्थिती आणखी रंगतदार बनली आहे.
युद्धविरामानंतरही हल्ले सुरूच
अमेरिका आणि इराण यांच्यात झालेल्या युद्धविराम करारानुसार पुढील दोन आठवडे कोणतेही हल्ले होणार नाहीत, असे स्पष्ट करण्यात आले होते. या निर्णयामुळे जागतिक स्तरावर तणाव कमी होईल, अशी अपेक्षा व्यक्त करण्यात आली होती. मात्र या घोषणेनंतर लगेचच इस्रायलने लेबनॉनमध्ये जोरदार लष्करी कारवाया सुरू ठेवल्या.
लेबनॉनमध्ये झालेल्या या हल्ल्यांमध्ये शेकडो लोकांचा मृत्यू झाला असून ७०० हून अधिक जण जखमी झाल्याची माहिती स्थानिक आरोग्य मंत्रालयाने दिली आहे. त्यामुळे युद्धविरामाच्या घोषणेवरच प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे.
Related News
लेबनॉनचा करारात समावेश नव्हता – अमेरिकेचे स्पष्टीकरण
या प्रकरणातील सर्वात महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे लेबनॉनचा या युद्धविराम करारात समावेश होता की नाही. अमेरिकेने सुरुवातीपासूनच स्पष्ट केले होते की हा करार केवळ इराण आणि त्याच्या थेट संघर्षाशी संबंधित आहे. लेबनॉनमधील परिस्थिती स्वतंत्र मानली जाईल.अमेरिकेचे उपराष्ट्रपती जे. डी. व्हान्स यांनी हंगेरीतील बुडापेस्ट येथे पत्रकारांशी बोलताना सांगितले की, “लेबनॉनचा करारात समावेश असल्याचा काही गैरसमज झाला असावा. प्रत्यक्षात तसा कोणताही भाग नव्हता.”
ट्रम्प यांची ठाम भूमिका
अमेरिकेचे माजी राष्ट्राध्यक्ष Donald Trump यांनीही या मुद्द्यावर स्पष्ट भूमिका घेतली. त्यांनी ‘PBS NewsHour’ला दिलेल्या मुलाखतीत सांगितले की, “लेबनॉनचा करारात समावेश नव्हता आणि हा वेगळा संघर्ष आहे. हे सर्वांना माहीत आहे.”
ट्रम्प यांच्या या वक्तव्यामुळे पाकिस्तानच्या दाव्याला मोठा धक्का बसला. विशेष म्हणजे त्यांनी अप्रत्यक्षपणे पाकिस्तानच्या नेतृत्वावरच प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले.
शहबाज शरीफ यांचा दावा ठरला फोल
पाकिस्तानचे पंतप्रधान Shehbaz Sharif यांनी मात्र युद्धविरामात लेबनॉनचा समावेश असल्याचा दावा केला होता. त्यांनी या निर्णयाचे स्वागत करत अमेरिका, इराण आणि त्यांच्या मित्र राष्ट्रांचे आभार मानले होते. तसेच पुढील चर्चेसाठी इस्लामाबाद येथे बैठकीचे आमंत्रणही दिले होते.मात्र अमेरिका आणि इस्रायलने हा दावा स्पष्टपणे फेटाळून लावल्यामुळे शरीफ यांची मोठी फजिती झाली आहे. आंतरराष्ट्रीय स्तरावर पाकिस्तानची विश्वासार्हता यामुळे पुन्हा एकदा प्रश्नात आली आहे.
इस्रायलचाही स्पष्ट नकार
इस्रायलचे पंतप्रधान Benjamin Netanyahu यांनीही या मुद्द्यावर ठाम भूमिका घेतली. त्यांनी स्पष्ट केले की, इराणसोबतचा युद्धविराम हा लेबनॉनमधील लष्करी कारवायांना लागू होत नाही.यामुळे पाकिस्तानचा दावा पूर्णपणे खोटा ठरला आणि इस्रायलनेही त्यावर शिक्कामोर्तब केले.
हिजबुल्लाहमुळे वाढलेले तणाव
लेबनॉनमध्ये सक्रिय असलेला हिजबुल्लाह हा इराण समर्थित गट आहे. इस्रायल आणि हिजबुल्लाह यांच्यातील संघर्ष दीर्घकाळापासून सुरू आहे. त्यामुळेच अमेरिका-इराण युद्धविरामाचा या संघर्षावर परिणाम होणार नाही, असे आधीच स्पष्ट करण्यात आले होते.
याच कारणामुळे लेबनॉनचा या करारात समावेश करण्यात आला नव्हता. मात्र पाकिस्तानने चुकीचा अर्थ लावल्यामुळे त्यांची अडचण झाली.
होर्मुज सामुद्रधुनी पुन्हा बंद
या सर्व घडामोडींमध्ये आणखी एक महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे होर्मुज सामुद्रधुनी. ही सामुद्रधुनी आंतरराष्ट्रीय तेल वाहतुकीसाठी अत्यंत महत्त्वाची आहे.युद्धविरामानंतर इराणने ही सामुद्रधुनी खुली करण्यास सहमती दर्शवली होती. मात्र इस्रायलच्या लेबनॉनवरील हल्ल्यांनंतर इराणने पुन्हा ही सामुद्रधुनी बंद केली आहे.यामुळे जागतिक अर्थव्यवस्थेवर मोठा परिणाम होण्याची शक्यता आहे. तेलाच्या किमती वाढण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.
जागतिक पातळीवर चिंता वाढली
या सर्व घटनांमुळे अमेरिका, इराण आणि इस्रायल यांच्यातील संबंध अधिकच ताणले गेले आहेत. युद्धविराम किती काळ टिकेल याबाबत शंका निर्माण झाली आहे.विशेषतः लेबनॉनमधील परिस्थिती पाहता मध्यपूर्वेतील संघर्ष आणखी तीव्र होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.
अमेरिका-इराण युद्धविरामाने सुरुवातीला दिलासा मिळाला असला तरी त्यानंतरच्या घटनांनी पुन्हा तणाव निर्माण केला आहे. पाकिस्तानचा चुकीचा दावा आणि त्यानंतर झालेली फजिती ही या संपूर्ण प्रकरणातील ठळक बाब ठरली आहे.डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या स्पष्ट भूमिकेमुळे आणि इस्रायलच्या नकारामुळे पाकिस्तानची विश्वासार्हता डळमळीत झाली आहे. त्याचवेळी लेबनॉनमधील संघर्ष आणि होर्मुज सामुद्रधुनी बंद होण्यामुळे जागतिक स्तरावर गंभीर परिणाम होण्याची शक्यता आहे.
आता पुढील काही दिवसांत या संघर्षाची दिशा काय असेल, याकडे संपूर्ण जगाचे लक्ष लागले आहे.
