Nagpur SBL Explosion मध्ये काय घडलं? (H2)

नागपूर जिल्ह्याजवळील राऊळगाव परिसरात घडलेली Nagpur SBL Explosion ही घटना महाराष्ट्रातील औद्योगिक सुरक्षेवर मोठं प्रश्नचिन्ह उभं करणारी ठरली आहे. रविवारी सकाळी सुमारे 7 वाजण्याच्या सुमारास कंपनीची पहिली शिफ्ट सुरू झाली होती. कामगार नेहमीप्रमाणे आपल्या युनिटमध्ये काम सुरू करत होते. मात्र, अवघ्या अर्ध्या तासातच पॅकिंग विभागातून एक प्रचंड आवाज झाला आणि काही क्षणांतच परिस्थिती भयावह बनली.

स्फोट इतका तीव्र होता की त्याचा आवाज जवळपास 5 किलोमीटर अंतरापर्यंत ऐकू गेला. स्फोटानंतर काही सेकंदांतच आग पसरली आणि संपूर्ण युनिटचे तुकडे तुकडे झाले. जिथे काही क्षणांपूर्वी काम सुरू होतं, तिथेच काही सेकंदांत विध्वंसाचं चित्र दिसू लागलं. धुराचे मोठे लोट, आगीच्या ज्वाळा आणि किंकाळ्या यामुळे संपूर्ण परिसर हादरून गेला.

कंपनीच्या प्राथमिक निवेदनानुसार त्या वेळी उत्पादन प्रक्रिया सुरू नव्हती. मात्र, प्रत्यक्षदर्शींनी दिलेल्या माहितीनुसार डिटोनेटर हाताळताना स्फोट झाल्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे. ही विसंगतीच पुढील चौकशीसाठी महत्त्वाची ठरणार आहे.

मृतांमध्ये महिलांचा मोठा समावेश 

या दुर्घटनेतील सर्वात वेदनादायक आणि धक्कादायक बाब म्हणजे मृतांमध्ये महिलांची संख्या मोठ्या प्रमाणात आहे. स्फोटाच्या वेळी त्या युनिटमध्ये एकूण 36 कामगार उपस्थित होते, त्यापैकी तब्बल 30 महिला होत्या.

ही आकडेवारी ग्रामीण भागातील महिलांच्या रोजगाराच्या वास्तवाचं चित्र स्पष्ट करते. बहुतांश महिला या ठेकेदारी पद्धतीवर काम करत होत्या. त्यामुळे त्यांची अधिकृत नोंद अनेकदा कंपनीच्या नोंदवहीत नसते. यामुळे अपघातानंतर नुकसानभरपाई, विमा आणि इतर कायदेशीर प्रक्रियांमध्ये अडचणी निर्माण होण्याची शक्यता असते.

या महिला आसपासच्या खेड्यांमधून रोजंदारीवर कामासाठी येत होत्या. घरचा आर्थिक भार सांभाळण्यासाठी त्यांनी ही जोखमीची नोकरी स्वीकारली होती. मात्र, त्यांना पुरेशी सुरक्षा, प्रशिक्षण किंवा संरक्षण मिळालं का, हा मोठा प्रश्न आता उपस्थित झाला आहे.

“सरकारनं पैसे दिले तरी जीव परत येणार नाही” 

घटनास्थळी पोहोचलेल्या कुटुंबीयांचा आक्रोश शब्दांत व्यक्त करणे कठीण आहे. जिथे काही तासांपूर्वी आपले प्रियजन कामासाठी गेले होते, तिथेच त्यांचे मृतदेह पाहण्याची वेळ कुटुंबियांवर आली.

20 वर्षीय मोहिनी बांगर हिचं वक्तव्य संपूर्ण घटनेचं भावनिक चित्र उभं करतं:

“माझी आई रोज कामाला जायची… आज कायमची गेली. पैसे देऊन आई परत येणार आहे का?”

अनेक कुटुंबांनी आपले आधारस्तंभ गमावले आहेत. कुणाची आई, कुणाची पत्नी, तर कुणाची मुलगी या स्फोटात मृत्युमुखी पडली. काही कुटुंबांमध्ये अजूनही सदस्य बेपत्ता आहेत, ज्यामुळे त्यांची वेदना आणखी वाढली आहे.हा आक्रोश केवळ वैयक्तिक दुःख नाही, तर व्यवस्थेवरचा तीव्र संतापही दर्शवतो.

कामगारांचा आरोप: “सुरक्षा नव्हतीच” 

Nagpur SBL Explosion नंतर कामगारांनी केलेले आरोप अत्यंत गंभीर आहेत. त्यांनी स्पष्टपणे सांगितले की कंपनीत मूलभूत सुरक्षा उपायांचाही अभाव होता.

• सेफ्टी शूज, हेल्मेट किंवा प्रोटेक्टिव्ह गिअर दिले जात नव्हते

• अनुभव नसलेल्या कामगारांना थेट मशीनवर काम दिलं जात होतं

• 8 तासांच्या शिफ्टमध्ये 12 तासांचं काम करून घेतलं जात होतं

• उत्पादनाचा टार्गेट पूर्ण न केल्यास नोकरी गमावण्याची भीती

कामगार वंदना मानकर सांगतात:“घाईत काम करताना चुका होतात आणि मग असे स्फोट होतात.”या आरोपांमुळे कंपनीच्या व्यवस्थापनावर आणि नियामक यंत्रणांवर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे.

प्रत्यक्षदर्शींचा थरारक अनुभव

या दुर्घटनेचे प्रत्यक्षदर्शी असलेल्या कामगारांनी सांगितलेली माहिती अत्यंत भयावह आहे.

कामगार मंगज आत्राम सांगतात:

• “मोठा आवाज आला आणि आम्ही बाहेर आलो”

• “आग आणि स्फोट सुरू होते”

• “लोक जीव वाचवण्यासाठी धावत होते”

त्यांनी सांगितले की स्फोटानंतर जवळपास 2 तासांपर्यंत रुग्णवाहिका घटनास्थळी पोहोचली नव्हती. या काळात स्थानिक लोक आणि सहकारी कामगारांनीच जखमींना वाहनांमधून रुग्णालयात पोहोचवले.ही बाब आपत्कालीन व्यवस्थेच्या कार्यक्षमतेवरही प्रश्न निर्माण करते.

प्रशासन आणि तपास 

या घटनेनंतर तात्काळ तपास सुरू करण्यात आला आहे.
Petroleum and Explosives Safety Organisation (PESO) आणि इतर औद्योगिक सुरक्षा यंत्रणा स्फोटाच्या कारणांचा शोध घेत आहेत.

देवेंद्र फडणवीस यांनी या घटनेवर प्रतिक्रिया देताना:

• घटनेला “अत्यंत दुर्दैवी” म्हटलं

• सखोल चौकशीचे आदेश दिले

• मृतांच्या कुटुंबियांना ₹5 लाख मदत जाहीर केली

तसेच NDRF आणि SDRF पथके घटनास्थळी कार्यरत आहेत आणि बचावकार्य सुरू आहे.

Nagpur SBL Explosion आणि कामगार सुरक्षेचे प्रश्न 

ही घटना केवळ एक अपघात नसून अनेक मूलभूत प्रश्न निर्माण करते:

1. औद्योगिक सुरक्षा नियम पाळले जात होते का?

2. ठेकेदारी कामगारांची अधिकृत नोंद का नव्हती?

3. महिला कामगारांसाठी विशेष सुरक्षा उपाय का नव्हते?

4. आपत्कालीन प्रतिसाद इतका उशिरा का झाला?

हे प्रश्न केवळ या घटनेपुरते मर्यादित नसून संपूर्ण औद्योगिक व्यवस्थेसाठी महत्त्वाचे आहेत.

याआधीही घडल्या दुर्घटना 

ही पहिली वेळ नाही. जून 2024 मध्येही नागपूर परिसरात स्फोटक कंपनीत झालेल्या स्फोटात 8 जणांचा मृत्यू झाला होता.यावरून स्पष्ट होतं की:
धोका माहिती असूनही पुरेशी प्रतिबंधात्मक उपाययोजना केली जात नाही.

कंपनीची भूमिका

कंपनीने आपल्या निवेदनात सांगितले की:

• स्फोट पॅकिंग युनिटमध्ये झाला

• उत्पादन प्रक्रिया सुरू नव्हती

• तपासात पूर्ण सहकार्य करू

• जखमींचा सर्व खर्च कंपनी उचलेल

मात्र, कामगारांच्या आरोपांमुळे या दाव्यांवर शंका उपस्थित होत आहे.

पैसे की सुरक्षितता?

Nagpur SBL Explosion ही घटना एक कठोर वास्तव समोर आणते.सरकारने मृतांच्या कुटुंबियांना 5 लाख रुपयांची मदत जाहीर केली आहे. मात्र, कुटुंबीय आणि कामगार यांचं स्पष्ट मत आहे:“आम्हाला पैसे नको, सुरक्षितता हवी होती.”ही घटना सांगते की अपघातानंतरची मदत महत्त्वाची असली तरी अपघात होऊच नये यासाठी ठोस उपाययोजना करणे अधिक गरजेचे आहे.जर सुरक्षा नियम काटेकोरपणे पाळले गेले असते, तर कदाचित 17 जणांचे जीव वाचले असते. त्यामुळे आता गरज आहे ती केवळ चौकशीची नाही, तर व्यवस्थेत मूलभूत बदल करण्याची.

read also :  https://ajinkyabharat.com/gcc-iran-attack-warning-shocking-gesture-strong-appeal-to-muslim-countries-to-stop-attacks-on-iran/