डाळीत हिंग का घालतात? फक्त चवीसाठी नाही तर यामागे आहे आरोग्याचं मोठं विज्ञान, 90 टक्के लोकांना माहीतच नसेल!
भारतीय जेवणात डाळभात हे केवळ अन्न नाही, तर भावनांचा विषय आहे. महाराष्ट्रात तर कोणतंही सणासुदीचं जेवण असो वा साधा रोजचा आहार — डाळभाताशिवाय ताट अपूर्णच मानलं जातं. तुर, मूग, उडीद, चना, मसूर अशा विविध प्रकारच्या डाळी आपण रोजच्या आहारात वापरतो. परंतु या सर्व डाळींमध्ये एक समान घटक हमखास टाकला जातो — हिंग.
बहुतेक लोकांना वाटतं की हिंग फक्त डाळीला चव आणण्यासाठी वापरला जातो. मात्र सत्य हे आहे की, हिंग हा आपल्या पचनसंस्थेसाठी एक नैसर्गिक औषध आहे. डाळीत हिंग घालण्यामागे एक अत्यंत महत्त्वाचं वैज्ञानिक आणि आरोग्यदायी कारण दडलेलं आहे. विशेष म्हणजे हे कारण 90 टक्क्यांहून अधिक लोकांना अजूनही माहीतच नाही!
हिंग म्हणजे काय? तो कसा तयार होतो?
हिंग हा एक नैसर्गिक मसाला असून तो फेरुला (Ferula) नावाच्या वनस्पतीच्या मुळांपासून मिळतो. ही वनस्पती प्रामुख्याने इराण, अफगाणिस्तान आणि तुर्कमेनिस्तानच्या कोरड्या प्रदेशात आढळते. भारतात हिंग मोठ्या प्रमाणात आयात केला जातो.
Related News
Are You Suffering From Thyroid Problems ? हे 7 चमत्कारी व्यायाम बदलतील तुमचे आयुष्य
6 डाळी ज्या देतात सर्वाधिक प्रथिने : आरोग्यासाठी शक्तिशाली आणि स्वस्त सुपरफूड्स
Are Silicone Lids Safe? अन्न साठवणुकीबाबतचे 7 धक्कादायक सत्य
Harvard Doctor Says : बाटलीबंद पाणी पेक्षा नळाचे पाणी अधिक सुरक्षित!
अकोला निमा वूमन्स फोरमचे “पंचकर्म इन जनरल प्रॅक्टिस” चर्चासत्र संपन्न
पॉवरफुल फिटनेस मंत्र : Hrithik Roshan च्या पोस्ट-वर्कआउट जेवणातील 6 आरोग्यदायी सवयी
Do You Eat Pumpkin Seeds Every Day? हे 5 गंभीर तोटे जाणून घेतलेच पाहिजेत
हिवाळ्यातही तहान नाही? 5 सोप्या उपायांनी राहा हायड्रेटेड
बाजारातील चमकदार रताळ्यांना फसू नका! 2 मिनिटांत ओळखा खरे आणि नकली रताळे
हिंग तयार करण्याची प्रक्रिया खूपच रंजक आहे.
या वनस्पतीच्या मुळाला काप दिला जातो, त्यातून एक दुधाळ राळ (रस) बाहेर पडतो. हा रस हळूहळू गडद होत जातो आणि काही आठवड्यांत सुकून तो खडबडीत, तपकिरी किंवा पिवळसर स्वरूपात बदलतो. हाच खरा कच्चा हिंग असतो. नंतर त्यावर प्रक्रिया करून आपल्याला बाजारात मिळणारा हिंग तयार केला जातो.
डाळीमध्ये हिंग टाकण्यामागचं वैज्ञानिक सत्य
डाळींमध्ये मुख्यतः पुढील घटक असतात:
सेल्युलोज
हेमिसेल्युलोज
पेक्टिन
प्रथिने
जटिल कार्बोहायड्रेट्स
यापैकी सेल्युलोज हा असा घटक आहे जो मानवी पचनसंस्थेमध्ये थेट पचत नाही, कारण आपल्या शरीरात त्याला पचवणारे सेल्युलेज नावाचे एन्झाइमच नसते. त्यामुळे काही डाळी पूर्णपणे पचत नाहीत आणि त्या थेट आतड्यांत पोहोचतात.
तेथे गेल्यावर त्या डाळी गॅस निर्माण करणाऱ्या जिवाणूंनी आंबवल्या जातात, परिणामी:
पोट फुगणं
वायू (गॅस)
ढेकरा
पोटात जडपणा
पोटदुखी
अशा समस्या निर्माण होतात.
हिंग हा यावर उपाय कसा ठरतो?
हिंगमध्ये काही विशेष वाष्पशील सल्फर संयुगे (Sulphur Compounds) असतात. ही संयुगे:
आतड्यांतील सूक्ष्मजीवांची प्रक्रिया संतुलित करतात
वायू निर्माण करणाऱ्या बॅक्टेरियांची वाढ कमी करतात
पचनक्रिया जलद करतात
आतड्यांच्या स्नायूंना आराम देतात (Anti-spasmodic effect)
त्यामुळे:
गॅस होत नाही
पोट फुगत नाही
डाळ हलकी वाटते
पोटात जडपणा कमी होतो
म्हणजेच डाळीत हिंग घालणं म्हणजे चव वाढवणं + पचन सुधारणं = दुहेरी फायदा!
हिंगाचे इतर आरोग्यदायी फायदे
1. सर्दी-खोकल्यावर उपयुक्त
हिंग उष्ण प्रकृतीचा असल्याने कफ पातळ करून खोकला कमी करतो.
2. पोटदुखीवर रामबाण
लहान मुलांच्या पोटदुखीत हिंग पाण्यात मिसळून नाभीवर लावतात.
3. मासिक पाळीतील वेदनांवर आराम
हिंग स्नायूंना आराम देतो, त्यामुळे स्त्रियांच्या वेदना कमी होतात.
4. रक्तदाब नियंत्रणात ठेवण्यास मदत
हिंग रक्ताभिसरण सुधारतो.
5. काळ्या जादूच्या समजुतींपासूनही वापर!
ग्रामीण भागात आजही हिंग नकारात्मक ऊर्जा दूर ठेवतो अशी श्रद्धा आहे.
डाळीचे प्रकार आणि हिंगाचा उपयोग
| डाळेचा प्रकार | हिंग का आवश्यक? |
|---|---|
| तुरडाळ | जास्त गॅस करणारी |
| मूगडाळ | हलकी पण वात वाढवते |
| उडीद डाळ | पचायला जड |
| चणाडाळ | पोटफुगी वाढवते |
| मसूर | गॅस होण्याची शक्यता |
यामुळे कोणतीही डाळ असो, हिंग आवश्यकच!
हिंग नसेल तर काय होऊ शकतं?
जर डाळीत हिंग नसेल तर:
जेवणानंतर पोट फुगते
ढेकरा येतात
गॅस होतो
आळस येतो
अन्न नीट पचत नाही
म्हणूनच जुन्या आजी-नकारांनी डाळीत हिंग घालण्याची परंपरा सुरू केली होती, जी आज विज्ञानानेही सिद्ध केली आहे.
हिंग कसा वापरावा? योग्य प्रमाण काय?
फोडणीत तेल तापल्यावर चिमूटभर हिंग टाकावा
जास्त हिंग टाकल्यास चव बिघडते
एका भांड्याच्या डाळीसाठी अर्धी चिमूट पुरेशी
भाज्यांमध्येही हिंग वापरता येतो
हिंग आणि आयुर्वेद
आयुर्वेदानुसार हिंग:
वातदोष कमी करतो
कफनाशक आहे
अग्निदीपक (भूक वाढवणारा) आहे
पचनतंत्र मजबूत करतो
म्हणूनच आयुर्वेदात हिंगाला औषधी दर्जा दिला आहे.
बाजारातील बनावट हिंग ओळखायचा कसा?
आजकाल बाजारात कृत्रिम हिंग मोठ्या प्रमाणात विकला जातो, ज्यात रसायनं मिसळलेली असतात.
अस्सल हिंगाचा वास तीव्र पण नैसर्गिक असतो
पाण्यात टाकल्यावर रंग हळूहळू बदलतो
बनावट हिंग फार पटकन विरघळतो
जास्त पिवळट रंग म्हणजे रसायनांचा वापर
डाळ + हिंग = आरोग्याचं सुवर्णसमीकरण
डाळ ही प्रथिनांची खाण आहे, तर हिंग त्याला पचनासाठी सोपं करतो. म्हणूनच:
खेळाडू
लहान मुले
ज्येष्ठ नागरिक
गॅसचा त्रास असलेले लोक
यांच्यासाठी हिंग घातलेली डाळ अत्यंत फायद्याची मानली जाते.
डाळीत हिंग फक्त चवीसाठी नसून:
पचन सुधारण्यासाठी
गॅस टाळण्यासाठी
पोटाच्या त्रासापासून संरक्षणासाठी
आरोग्य टिकवण्यासाठी
आयुर्वेदिक औषध म्हणून
आजही आपल्या स्वयंपाकघरात हिंग हे अदृश्य डॉक्टरच आहे असं म्हटलं तरी वावगं ठरणार नाही.
