अमेरिकेची 1 कठोर अट! F-35 साठी तुर्की रशियाशी गद्दारी करणार? जाणून घ्या 7 मोठी कारणे
F-35, S-400 आणि तुर्कीचा पेच : जगातील सर्वात आधुनिक आणि अत्याधुनिक लढाऊ विमानांपैकी एक मानल्या जाणाऱ्या F-35 Lightning II या स्टेल्थ फायटर जेटवरून पुन्हा एकदा जागतिक राजकारण तापले आहे. नाटोचा सदस्य असलेल्या तुर्कीने पुन्हा अमेरिकेच्या F-35 कार्यक्रमात सहभागी होण्याची इच्छा व्यक्त केली आहे. मात्र, त्यासाठी अमेरिकेने एक स्पष्ट आणि कठोर अट घातली आहे. तुर्कीकडे रशियाकडून विकत घेतलेली S-400 एअर डिफेन्स सिस्टिम असेपर्यंत F-35 फायटर जेट्स दिले जाणार नाहीत, अशी भूमिका अमेरिकेने कायम ठेवली आहे.
याच पार्श्वभूमीवर तुर्कीने S-400 प्रणाली तिसऱ्या देशाला विकण्याची किंवा ती रशियाकडे परत करण्याची शक्यता तपासण्यास सुरुवात केल्याची माहिती समोर आली आहे. त्यामुळे तुर्कीच्या परराष्ट्र धोरणावर आणि रशियाशी असलेल्या संबंधांवर नव्याने चर्चा सुरू झाली आहे.
तुर्कीची अमेरिकेकडे पुन्हा धाव
2019 मध्ये तुर्कीने रशियाकडून S-400 एअर डिफेन्स सिस्टिमची खरेदी केली होती. हा व्यवहार होताच अमेरिकेने तीव्र नाराजी व्यक्त केली आणि तुर्कीला F-35 कार्यक्रमातून बाहेर काढले. अमेरिकेच्या मते, S-400 आणि F-35 यांचा एकत्र वापर राष्ट्रीय सुरक्षेसाठी मोठा धोका ठरू शकतो.
Related News
5 आखाती देशांवर इराणचा भीषण क्षेपणास्त्र हल्ला; अमेरिकेच्या प्रत्युत्तराने युद्धाचा महाभडका
15 भारतीय पर्यटकांचा दुर्दैवी मृत्यू! व्हिएतनामच्या फु क्वोक बेटाजवळ स्पीडबोट उलटली; मोठी दुर्घटना
3 क्रिकेट उपमांनी मोदींची दमदार खेळी! ऑस्ट्रेलियात भारत-ऑस्ट्रेलिया संबंधांवर प्रभावी भाष्य
महाभयंकर संकट! ‘गॉडझिला एल निनो’मुळे महासागरांचे तापमान विक्रमी; जगावर 7 मोठे धोके
3 वर्षांनंतर मोठा दिलासा! 250 फूट दरीत टेस्ला पाडणाऱ्या भारतीय डॉक्टरची धक्कादायक प्रकरणातून निर्दोष सुटका
अमेरिकेतील 4.5 कोटींचं घर पाहून थक्क व्हाल! १ एकर बंगला, स्विमिंग पूल; भारताशी तुलना करणारे १० मोठे फरक
ट्रम्पांचा धक्कादायक यू-टर्न! युद्धविराम संपला; 5 मोठे परिणाम, जगभर चिंता वाढली
7 मोठे संकेत: ट्रम्प यांनी इराणसोबतचा करार संपल्याचे जाहीर केले, जगाची चिंता वाढली
3 देशांनी ब्रह्मोससाठी रांग लावली; मोठ्या मुस्लिम देशासोबत 200 मिलियन डॉलरचा दमदार करार
लॉरेन्स बिश्नोई गँगवर अमेरिकेचा निर्णायक प्रहार, ‘ऑपरेशन हार्ड बॉल’मध्ये 24 जण अटकेत
अलीकडे तुर्कीने रशियाकडे S-400 तिसऱ्या देशात हस्तांतरित करण्यासाठी परवानगी मागितल्याची माहिती समोर आली आहे. तसेच राष्ट्राध्यक्ष रेसेप तय्यिप एर्दोगन यांनी ही प्रणाली रशियालाच परत देण्याचाही प्रस्ताव मांडल्याचे वृत्त आहे. मात्र, या प्रस्तावावर कोणताही अंतिम निर्णय झालेला नाही.
अमेरिकेची एकच अट
अमेरिकेने तुर्कीला स्पष्ट शब्दांत सांगितले आहे की, जोपर्यंत S-400 प्रणाली तुर्कीच्या ताब्यात आहे, तोपर्यंत F-35 फायटर जेट्स देण्यात येणार नाहीत. तुर्कीने अमेरिकेला S-400 च्या वापरावर देखरेख ठेवण्याचाही पर्याय सुचवला होता. मात्र, अमेरिकेने तो प्रस्तावही फेटाळून लावला.
यामागील प्रमुख कारण म्हणजे F-35 ची अत्यंत गोपनीय स्टेल्थ टेक्नोलॉजी. अमेरिकेला भीती आहे की S-400 प्रणालीद्वारे F-35 च्या रडार सिग्नेचर, उड्डाण पद्धती आणि इलेक्ट्रॉनिक माहितीचा अभ्यास केला जाऊ शकतो. त्यामुळे भविष्यात रशियाला या विमानाविरोधात प्रभावी संरक्षण विकसित करणे सोपे होऊ शकते.
F-35 इतके खास का?
F-35 Lightning II हे अमेरिकन संरक्षण कंपनी Lockheed Martin ने विकसित केलेले पाचव्या पिढीचे स्टेल्थ फायटर जेट आहे. हे केवळ लढाऊ विमान नसून आधुनिक संगणकीय प्रणाली, कृत्रिम बुद्धिमत्ता आधारित डेटा प्रोसेसिंग आणि अत्याधुनिक सेन्सरने सज्ज असे उडते कमांड सेंटर मानले जाते.
या विमानाची सर्वात मोठी ताकद म्हणजे त्याची स्टेल्थ क्षमता. विशेष डिझाइन आणि रडार शोषून घेणाऱ्या मटेरियलमुळे शत्रूच्या रडारवर हे विमान अत्यंत कमी प्रमाणात दिसते. त्यामुळे शत्रूच्या हद्दीत खोलवर जाऊन अचूक हल्ले करणे शक्य होते.
हवेत उडणारा सुपर कॉम्प्युटर
F-35 ला अनेक संरक्षण तज्ज्ञ “हवेत उडणारा सुपर कॉम्प्युटर” असेही संबोधतात. यामध्ये बसवण्यात आलेले सेन्सर, कॅमेरे आणि रडार विविध स्रोतांमधून माहिती गोळा करून ती एका स्क्रीनवर पायलटसमोर सादर करतात. यालाच Sensor Fusion म्हटले जाते.
याशिवाय Distributed Aperture System (DAS) मुळे पायलटला विमानाभोवती 360 अंशांचा दृष्टीकोन मिळतो. Multifunction Advanced Data Link (MADL) मुळे इतर F-35 विमानांसोबत सुरक्षित आणि वेगवान माहितीची देवाणघेवाण करता येते. त्यामुळे युद्धभूमीवर जलद निर्णय घेणे शक्य होते.
S-400 आणि F-35 एकत्र का नको?
रशियाची S-400 एअर डिफेन्स सिस्टिम ही जगातील सर्वात प्रभावी हवाई संरक्षण प्रणालींपैकी एक मानली जाते. ही प्रणाली शेकडो किलोमीटर अंतरावरील लक्ष्य शोधून त्यांच्यावर क्षेपणास्त्राद्वारे हल्ला करू शकते.
जर F-35 आणि S-400 एकाच देशात कार्यरत असतील, तर S-400 ला F-35 च्या स्टेल्थ क्षमतेबाबत महत्त्वाची माहिती मिळू शकते. ही माहिती रशियापर्यंत पोहोचल्यास F-35 चे सर्वात मोठे सामरिक वैशिष्ट्य धोक्यात येऊ शकते. त्यामुळेच अमेरिका कोणतीही तडजोड करण्यास तयार नाही.
नाटोमध्ये वाढलेली चिंता
तुर्की हा नाटोचा महत्त्वाचा सदस्य आहे. मात्र, रशियाकडून S-400 खरेदी केल्यानंतर नाटोमधील अनेक देशांनी चिंता व्यक्त केली होती. अमेरिका आणि इतर मित्रदेशांना वाटते की रशियन लष्करी तंत्रज्ञान आणि नाटोच्या अत्याधुनिक प्रणाली एकाच वेळी वापरणे सुरक्षा दृष्टीने धोकादायक आहे.
जर तुर्कीने S-400 प्रणाली हटवली, तर भविष्यात पुन्हा F-35 कार्यक्रमात त्याचा समावेश होण्याची शक्यता वाढू शकते. मात्र, यासाठी रशियाची संमती आवश्यक ठरू शकते.
पुढे काय?
सध्या तुर्कीसमोर मोठे धोरणात्मक आव्हान आहे. एका बाजूला नाटो आणि अमेरिका यांच्याशी संबंध सुधारण्याची गरज आहे, तर दुसऱ्या बाजूला रशियासोबतचे संरक्षण सहकार्य टिकवून ठेवण्याचाही प्रश्न आहे.
तुर्की S-400 विकणार की रशियाला परत करणार, याबाबत अद्याप कोणताही अंतिम निर्णय झालेला नाही. मात्र, F-35 कार्यक्रमात पुनरागमन करण्यासाठी अमेरिकेची अट बदलण्याची शक्यता अत्यंत कमी मानली जात आहे. त्यामुळे पुढील काही महिन्यांत तुर्की कोणता निर्णय घेते, याकडे संपूर्ण जगाचे लक्ष लागले आहे.
