ससा आणि कासवाची गोष्ट आपण लहानपणापासून ऐकत आलो आहोत. मात्र आता महाराष्ट्रातील डहाणू किनाऱ्यावरून सुरू झालेल्या एका खऱ्या कासवाच्या प्रवासाने संपूर्ण संशोधनविश्वाचे लक्ष वेधून घेतले आहे. ‘धवललक्ष्मी’ नावाच्या ऑलिव्ह रिडले मादी कासवाने तब्बल चार हजार किलोमीटरहून अधिक समुद्रप्रवास करत सागरी संशोधनात एक नवा अध्याय लिहिला आहे. विशेष म्हणजे, सॅटेलाइट टॅगिंग करून समुद्रात सोडण्यात आलेले हे देशातील पहिले मादी ऑलिव्ह रिडले कासव ठरले आहे.
डहाणूच्या समुद्रकिनाऱ्यावर १० ऑगस्ट २०२५ रोजी ‘धवललक्ष्मी’ जखमी अवस्थेत आढळली होती. किनाऱ्यावर फिरणाऱ्या स्थानिक मच्छीमारांना हे कासव गंभीर जखमी अवस्थेत दिसले. त्यानंतर वनविभाग आणि सागरी जीवसंवर्धनाशी संबंधित स्वयंसेवी संस्थांच्या मदतीने तिला तातडीने उपचारासाठी डहाणू येथील सागरी कासव संक्रमण उपचार केंद्रात दाखल करण्यात आले.
काही महिन्यांच्या उपचारानंतर ‘धवललक्ष्मी’ पूर्णपणे बरी झाली. तिची प्रकृती स्थिर झाल्यानंतर संशोधकांनी एक महत्त्वाकांक्षी निर्णय घेतला. २० नोव्हेंबर २०२५ रोजी तिच्या पाठीवर अत्याधुनिक सॅटेलाइट टॅग बसवून तिला पुन्हा समुद्रात मुक्त करण्यात आले. याच क्षणापासून ‘धवललक्ष्मी’चा महासागरातील रोमांचकारी प्रवास सुरू झाला.
Related News
“5 सेकंदांचा थरार! महिलेच्या अंगावरून धावली मालगाडी; तिच्या धाडसाने सर्वजण स्तब्ध”
साताऱ्यात भीषण अपघात: 4 ठार, 2 गंभीर जखमी
Kalyan News : हायप्रोफाइल परिसरात कारचालकाचं घृणास्पद कृत्य; महिलांचा संताप, आंदोलनाचा इशारा
10 वीच्या निकालात अनाथ मुलीची दमदार झेप! रक्तरंजित भूतकाळावर मात करत IAS चे स्वप्न
CNG Rate Hike 2026: महाराष्ट्रात CNG दरवाढीचा जबरदस्त धक्का! एका रात्रीत 1.50 रुपयांनी वाढले भाव
पोलीस बंदोबस्तात वृक्षतोड? उपसरपंचाच्या इशाऱ्याने प्रशासन सतर्क
तामिळनाडूच्या राजकारणात राज्यपाल ठरणार गेमचेंजर
कल्याणमध्ये कचऱ्याचं साम्राज्य; नाल्यात उतरून क्रिकेट खेळत मनसेचं अनोखं आंदोलन
सॅटेलाइट ट्रॅकिंग प्रणालीमुळे संशोधकांना तिच्या प्रत्येक हालचालीची अचूक माहिती मिळू लागली. सुरुवातीला तिने डहाणूहून गुजरात किनारपट्टीच्या दिशेने प्रवास केला. त्यानंतर खोल समुद्रातून पश्चिमेकडे कूच करत ती थेट ओमानच्या किनाऱ्याजवळ पोहोचली. या संपूर्ण प्रवासादरम्यान तिने तब्बल अठराशे किलोमीटरहून अधिक अंतर पार केले.
विशेष म्हणजे, सॅटेलाइट डेटानुसार ‘धवललक्ष्मी’ एका टप्प्यावर समुद्राच्या तब्बल ३८० मीटर खोलवर गेली होती. इतक्या खोल समुद्रात जाण्याची घटना संशोधकांसाठी अत्यंत महत्त्वाची मानली जात आहे. यामुळे ऑलिव्ह रिडले कासवांच्या वर्तनशैलीबाबत नवीन माहिती मिळण्याची शक्यता आहे.
धवललक्ष्मी काही काळ ओमानजवळील ऑलिव्ह रिडले कासवांच्या संभाव्य प्रजनन क्षेत्रात थांबली होती. त्यामुळे संशोधकांमध्ये मोठी उत्सुकता निर्माण झाली. कदाचित ती प्रजनन प्रक्रियेसाठी त्या भागात पोहोचली असावी, असा अंदाज तज्ज्ञ व्यक्त करत आहेत. मात्र याबाबत अंतिम निष्कर्ष काढण्यासाठी अजून संशोधन सुरू आहे.
यानंतर धवललक्ष्मीने पुन्हा भारताच्या दिशेने आपला प्रवास सुरू केला. सध्या ती रत्नागिरी किनारपट्टीच्या दिशेने वेगाने सरकत असल्याचे सॅटेलाइट डेटामधून स्पष्ट झाले आहे. आतापर्यंत तिने साडेतीन ते चार हजार किलोमीटरहून अधिक अंतर पार केल्याचे मानले जात आहे.
या संपूर्ण मोहिमेमुळे सागरी जैवविविधतेबाबत महत्त्वपूर्ण माहिती समोर येण्याची शक्यता आहे. समुद्री कासवांचे स्थलांतर मार्ग, खाद्यसाखळी, प्रजनन क्षेत्रे, समुद्रातील बदलते तापमान आणि हवामान बदलाचा परिणाम यासारख्या अनेक मुद्द्यांवर संशोधकांना अभ्यास करता येणार आहे.
वनविभागातील अधिकाऱ्यांनी सांगितले की, भारतात समुद्री कासवांवर अशा प्रकारे सॅटेलाइट ट्रॅकिंग करण्याचे प्रयोग अत्यंत कमी प्रमाणात झाले आहेत. त्यामुळे ‘धवललक्ष्मी’चा प्रवास भविष्यातील संशोधनासाठी अत्यंत महत्त्वाचा ठरणार आहे.
उपवनसंरक्षक दिवाकर निरंजन यांनी सांगितले की, “धवललक्ष्मीचा प्रवास हा केवळ एका कासवाचा समुद्रप्रवास नाही, तर सागरी पर्यावरण संवर्धनासाठी एक मोठी वैज्ञानिक मोहीम आहे. या माध्यमातून समुद्री जीवसृष्टीबाबत अनेक गुपिते समोर येतील.”
पर्यावरण तज्ज्ञांच्या मते, समुद्री कासवे ही सागरी परिसंस्थेतील अत्यंत महत्त्वाची कडी आहेत. समुद्रातील जैवसाखळी संतुलित ठेवण्यात त्यांची मोठी भूमिका असते. मात्र प्लास्टिक प्रदूषण, तेलगळती, मासेमारी जाळे आणि हवामान बदलामुळे त्यांच्या अस्तित्वावर गंभीर संकट निर्माण झाले आहे.
अशा परिस्थितीत ‘धवललक्ष्मी’सारख्या कासवांचे संरक्षण आणि त्यांच्यावर होणारे संशोधन भविष्यातील पर्यावरण धोरणांसाठी दिशादर्शक ठरू शकते. विशेषतः महाराष्ट्र किनारपट्टीवरील सागरी संवर्धन मोहिमांना या संशोधनामुळे नवी दिशा मिळण्याची शक्यता आहे.
डहाणूच्या किनाऱ्यावर जखमी अवस्थेत सापडलेले एक कासव आज जागतिक संशोधनविश्वासाठी चर्चेचा विषय बनले आहे. ‘धवललक्ष्मी’चा हा अथांग समुद्रप्रवास केवळ वैज्ञानिकदृष्ट्या महत्त्वाचा नाही, तर निसर्गातील अद्भुत शक्ती आणि जीवसृष्टीच्या संघर्षाची प्रेरणादायी कहाणीही ठरत आहे.
read also : https://ajinkyabharat.com/gold-and-silver-become-expensive-due-to-rising-dollar-movements-in-global-market/
