अंतराळाबद्दल आपण बरेच काही जाणतो, असा समज अनेकांचा आहे. पण कधी कधी विश्व आपल्याला असा धक्का देते की, शास्त्रज्ञांनाही नव्याने विचार करावा लागतो. सध्या खगोलशास्त्राच्या दुनियेत चर्चेत असलेला TOI-5205b हा ग्रह याचाच एक जिवंत पुरावा आहे. पृथ्वीपासून सुमारे 280 प्रकाशवर्ष दूर असलेला हा ‘फॉरबिडन प्लॅनेट’ म्हणजेच निषिद्ध ग्रह वैज्ञानिकांना अक्षरशः चक्रावून सोडत आहे.
हा ग्रह इतका वेगळा का आहे? कारण तो आपल्या अपेक्षांनुसार अजिबात बसत नाही. TOI-5205 या छोट्या ताऱ्याभोवती फिरणारा हा प्रचंड वायू-दैत्य ग्रह आकाराने Jupiter इतका मोठा आहे. साधारणतः अशा लहान ताऱ्यांभोवती एवढे मोठे ग्रह निर्माण होणे शक्य नसते, असे विज्ञान सांगते. पण TOI-5205b ने हा नियमच मोडून काढला आहे.
काय आहे ‘निषिद्ध ग्रह’ची गूढता?
सामान्यतः ग्रहांची निर्मिती ताऱ्याभोवती असलेल्या धूळ आणि वायूंच्या डिस्कमधून होते. या प्रक्रियेला planetary formation म्हणतात. या प्रक्रियेनुसार, लहान ताऱ्यांभोवती मोठे वायू-दैत्य ग्रह तयार होण्यासाठी पुरेसा कच्चा माल (खडकाळ घटक) उपलब्ध नसतो.
Related News
चांद्र मोहिमेत ‘सेल्फी’चा नवा अध्याय! अंतराळवीरांसोबत iPhone; नासाने 50 वर्षांचा नियम मोडला
17 फेब्रुवारी 2026 रोजी भर दिवसा अंधार? सूर्यग्रहणाबाबतची 7 धक्कादायक सत्ये जाणून घ्या
भयंकर अंधाराचा अनुभव! 2026 मधील पहिल्या सूर्यग्रहणाबाबत जाणून घ्या 7 महत्त्वाच्या गोष्टी
अथांग ब्रह्मांडात सापडली दुसरी पृथ्वी: HD 137010 B ग्रहावर जीवनाची 50% शक्यता!
1 उंदरामुळे ठरणार मानवजातीचे भविष्य; Chinaचा अंतराळातील ऐतिहासिक प्रजनन प्रयोग यशस्वी
“एलियन्सचा जवानांशी संवादाचा Sensational दावा: ‘द एज ऑफ डिस्क्लोजर’ माहितीपटातील 7 धक्कादायक खुलासे”
चीनची चंद्रावर मानव मोहिम 2030: जागतिक स्पेसमध्ये चीनची ताकद
China’s Strong Determination : 2030 मध्ये चंद्रावर उतरतील चिनी अंतराळवीर
पण TOI-5205b च्या बाबतीत नेमकं उलट घडलं आहे. या ग्रहाच्या निर्मितीसाठी आवश्यक असलेले घटक त्या ताऱ्याभोवती असायला नको होते—तरीही हा ग्रह तयार झाला! त्यामुळे शास्त्रज्ञांनी याला ‘Forbidden Planet’ म्हणजेच निषिद्ध ग्रह असे नाव दिले.
नवीन संशोधनात काय उघड झालं?
अलीकडील अभ्यासात या ग्रहाच्या वातावरणाचा बारकाईने अभ्यास करण्यात आला. यात एक आश्चर्यकारक गोष्ट समोर आली—या ग्रहाच्या वातावरणात कार्बन आणि ऑक्सिजनसारख्या जड घटकांचे प्रमाण खूपच कमी आहे.
हे विशेष का आहे? कारण आपल्या Jupiter सारख्या वायू-दैत्य ग्रहांमध्ये अशा घटकांचे प्रमाण जास्त असते. त्यामुळे TOI-5205b हा ग्रह वेगळ्याच पद्धतीने तयार झाला असावा, असा अंदाज व्यक्त केला जात आहे.
ग्रहाच्या आतील भागात दडलेलं रहस्य
शास्त्रज्ञांच्या मते, या ग्रहाच्या आतील भागात जड घटक मोठ्या प्रमाणात असू शकतात—जे बाह्य वातावरणात दिसत नाहीत. म्हणजेच, ग्रह तयार होताना हे जड घटक आतल्या भागात खोलवर गेले आणि बाहेरच्या थरांशी मिसळले नाहीत.
ही प्रक्रिया अत्यंत वेगळी आणि अनोखी आहे. यामुळे ग्रहांच्या अंतर्गत रचनेबद्दलचे आपले आकलन बदलू शकते.
विज्ञानासाठी मोठं आव्हान
TOI-5205b चा शोध 2023 मध्ये लागला आणि तेव्हापासून तो वैज्ञानिकांसाठी एक कोडंच बनला आहे. हा ग्रह केवळ एक अपवाद नाही, तर तो आपल्याला सांगतो की, अंतराळातील नियम आपण समजतो त्यापेक्षा खूपच वेगळे असू शकतात.
यामुळे भविष्यात ग्रहांच्या निर्मितीबद्दलचे सिद्धांत बदलण्याची शक्यता आहे. शास्त्रज्ञ सध्या अशाच आणखी ग्रहांचा अभ्यास करत आहेत, जेणेकरून या गूढ प्रक्रियेचा उलगडा होऊ शकेल.
का महत्त्वाचा आहे हा शोध?
- ग्रहांच्या निर्मितीच्या पारंपरिक सिद्धांतांना आव्हान
- लहान ताऱ्यांभोवती मोठे ग्रह कसे तयार होतात याचा पुनर्विचार
- अंतराळातील विविधता आणि अनिश्चितता अधोरेखित
- भविष्यातील संशोधनासाठी नवे मार्ग खुले
शेवटी…
अंतराळ म्हणजे केवळ तारे आणि ग्रह नव्हे, तर ते एक अनंत रहस्यांचा खजिना आहे. TOI-5205b सारखे ग्रह आपल्याला आठवण करून देतात की, विज्ञान हे सतत बदलत राहणारे क्षेत्र आहे—जिथे प्रत्येक नवीन शोध एक नवीन प्रश्न निर्माण करतो.
read also : https://ajinkyabharat.com/gt-vs-rr-last-match/
