अमेरिका आणि इराण यांच्यातील तणावपूर्ण युद्धस्थितीनंतर आता शांतता प्रस्थापित करण्याच्या दिशेने महत्त्वाचे प्रयत्न सुरू झाले आहेत. दोन्ही देशांमध्ये झालेली पहिली शांतता चर्चा निष्फळ ठरल्यानंतर, आता दुसऱ्या फेरीच्या चर्चेचे नियोजन करण्यात येत आहे. या चर्चेसाठी यावेळी इस्लामाबादऐवजी स्वित्झर्लंडमधील जिनिव्हा या तटस्थ शहराला प्राधान्य दिले जाण्याची शक्यता आहे.
या चर्चेकडे केवळ मध्यपूर्व नव्हे तर संपूर्ण जगाचे लक्ष लागले आहे, कारण दीर्घकाळ सुरू असलेला तणाव कमी करण्यासाठी ही चर्चा निर्णायक ठरू शकते.
दोन आठवड्यांचा युद्धविराम आणि वाढता तणाव
अमेरिकेकडून घोषित करण्यात आलेला दोन आठवड्यांचा तात्पुरता युद्धविराम आता संपुष्टात येत आहे. या कालावधीत दोन्ही देशांमध्ये संवाद साधण्याचा प्रयत्न झाला, मात्र पहिली अधिकृत शांतता चर्चा यशस्वी होऊ शकली नाही.
Related News
समुद्रात चीनचा मोठा ‘गेम’, होर्मुज खाडीत अमेरिकेच्या नाकेबंदीत मोठी खळबळ; जगभरात तणाव शिगेला
होर्मुज खाडीवरून तणाव शिगेला, जागतिक अर्थव्यवस्थेला धक्का बसण्याची शक्यता
मोठी बातमी: इराणचा धक्कादायक निर्णय, होर्मुज खाडी पुन्हा बंद; भारतासह जगाची चिंता वाढली
अमेरिका–इराण युद्ध थांबलं, पण प्रश्न वाढले: मध्यस्थी पाकिस्तानात का?
अमेरिका-इराण युद्धात धक्कादायक वळण: ट्रम्प यांची अचानक घोषणा!
इराणचा मोठा निर्णय! होर्मुझ मार्ग उघडला; कतारची 2 जहाजे मार्गस्थ
Middle East War: इस्रायलच्या अचूक हल्ल्यात IRGCचा ‘इंटेलिजन्स मास्टरमाइंड’ खात्मा; इराणला मोठा धक्का
मोठी बातमी! इराणचा भारताला थेट फोन; होर्मुज खाडीत तणाव टोकाला, जागतिक अर्थव्यवस्थेवर परिणाम
48 तास शत्रूच्या भूमीत लपून राहिला पायलट; CSEL डिव्हाइस ठरलं लाइफसेव्हर
US Pilot Rescue: 100 कमांडो, 12 लढाऊ विमानं आणि तुफानी गोळीबार—इराणमध्ये अमेरिकेचं हॉलिवूड स्टाईल रेस्क्यू ऑपरेशन!
युद्धविराम संपत आल्यामुळे पुन्हा संघर्ष वाढण्याची शक्यता निर्माण झाली होती. त्यामुळेच आंतरराष्ट्रीय मध्यस्थ देशांच्या पुढाकाराने पुन्हा एकदा चर्चेचा मार्ग खुला करण्यात आला आहे.
दुसऱ्या चर्चेसाठी स्वित्झर्लंडची निवड का महत्त्वाची?
दुसऱ्या फेरीच्या चर्चेसाठी सर्वात महत्त्वाचा बदल म्हणजे स्थळाची निवड. पहिली चर्चा इस्लामाबादमध्ये झाली होती, मात्र ती अपेक्षित निष्कर्षापर्यंत पोहोचली नाही.
आता चर्चा स्वित्झर्लंडमधील जिनिव्हा शहरात होण्याची शक्यता आहे. Geneva हे शहर आंतरराष्ट्रीय राजनैतिक चर्चांसाठी जगभर प्रसिद्ध आहे. येथे अनेक जागतिक शांतता परिषद, संयुक्त राष्ट्रसंघाशी संबंधित बैठका आणि गुप्त राजनैतिक वाटाघाटी झाल्या आहेत.
जिनिव्हाची निवड करण्यामागे काही प्रमुख कारणे अशी आहेत:
- तटस्थ देश म्हणून स्वित्झर्लंडची आंतरराष्ट्रीय ओळख
- उच्च दर्जाची सुरक्षा व्यवस्था
- गोपनीयता राखण्याची सुविधा
- आंतरराष्ट्रीय राजनैतिक संस्थांची उपस्थिती
या सर्व कारणांमुळे जिनिव्हा हे शांतता चर्चेसाठी आदर्श ठिकाण मानले जाते.
अमेरिका आणि इराणमधील मुख्य मतभेद काय?
पहिल्या चर्चेत अनेक मुद्द्यांवर दोन्ही देशांमध्ये मोठे मतभेद समोर आले. विशेषतः अणुकार्यक्रम आणि आर्थिक निर्बंध हे दोन मुख्य मुद्दे चर्चेच्या अपयशाचे कारण ठरले.
United States ने इराणसमोर कठोर अटी ठेवल्या होत्या, ज्यामध्ये:
- पुढील 20 वर्षे युरेनियम संवर्धन पूर्णपणे थांबवणे
- नष्ट झालेल्या अणुकेंद्रांची पूर्ण तपासणी आणि निष्क्रियता
- मोठ्या प्रमाणातील संवर्धित युरेनियमचा तपशील देणे
दुसरीकडे, Iran ने देखील कठोर भूमिका घेतली होती. इराणची प्रमुख मागणी अशी होती:
- अमेरिकेने सर्व आर्थिक निर्बंध हटवावेत
- युद्धामुळे झालेल्या नुकसानाची भरपाई द्यावी
- दबावाखाली चर्चा न करता समान पातळीवर संवाद साधावा
या परस्परविरोधी भूमिकांमुळे पहिली चर्चा निष्फळ ठरली.
इस्लामाबादमधील पहिली चर्चा का अपयशी ठरली?
पहिली शांतता चर्चा पाकिस्तानची राजधानी इस्लामाबाद येथे झाली होती. त्या चर्चेत मध्यस्थ देशांच्या उपस्थितीत संवाद झाला, मात्र अंतिम तोडगा निघू शकला नाही.
तज्ज्ञांच्या मते, चर्चेतील अपयशाची प्रमुख कारणे:
- दोन्ही देशांमधील खोल अविश्वास
- अणुकार्यक्रमावर कठोर भूमिका
- आर्थिक निर्बंधांवरील मतभेद
- चर्चेदरम्यान निर्माण झालेला राजकीय दबाव
याशिवाय, चर्चेदरम्यान सुरू असलेले लष्करी तणावाचे वातावरणही अपयशाला कारणीभूत ठरले.
नवीन चर्चेत कोणाची मध्यस्थी?
दुसऱ्या फेरीच्या चर्चेतही काही महत्त्वाचे देश मध्यस्थ म्हणून सहभागी होणार आहेत. यामध्ये पाकिस्तान, तुर्की, इजिप्त, ओमान आणि कतार यांचा समावेश आहे.
हे सर्व देश पूर्वीही मध्यस्थी प्रक्रियेत सहभागी होते आणि दोन्ही देशांच्या मागण्या व भूमिकांची त्यांना सखोल माहिती आहे. त्यामुळे चर्चेची दिशा सकारात्मक ठेवण्यात त्यांची भूमिका महत्त्वाची ठरू शकते.
होर्मुझ सामुद्रधुनीतील तणाव आणि त्याचा परिणाम
पहिल्या चर्चेदरम्यानच होर्मुझ सामुद्रधुनीतील तणावामुळे परिस्थिती अधिक गंभीर झाली होती. इराणच्या मते, चर्चेच्या काळातच लष्करी दबाव वाढवणे हे विश्वासघातासारखे आहे.यामुळेच चर्चेच्या प्रक्रियेवर परिणाम झाला आणि दोन्ही देशांमधील अविश्वास आणखी वाढला. जागतिक तेल वाहतुकीसाठी महत्त्वाची असलेली ही सामुद्रधुनी सतत तणावाचे केंद्र बनत आहे.
दुसऱ्या चर्चेकडून जगाला काय अपेक्षा?
जगभरातील राजनैतिक विश्लेषकांचे मत आहे की, ही दुसरी चर्चा अत्यंत निर्णायक ठरू शकते. जर या चर्चेत दोन्ही देशांनी थोडी लवचिक भूमिका घेतली, तर दीर्घकालीन शांततेचा मार्ग खुला होऊ शकतो.तथापि, जर पुन्हा एकदा अटी-शर्तींवरच चर्चा अडकली, तर मध्यपूर्वेत संघर्ष अधिक तीव्र होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.
अमेरिका आणि इराण यांच्यातील तणाव कमी करण्यासाठी सुरू असलेली ही दुसरी शांतता चर्चा अत्यंत महत्त्वाची मानली जात आहे. इस्लामाबादमधील अपयशानंतर आता जिनिव्हा हे तटस्थ ठिकाण निवडले जाण्याची शक्यता चर्चेला नवे वळण देऊ शकते.
जगभरातील राजकीय परिस्थिती लक्षात घेता, या चर्चेचा परिणाम केवळ दोन देशांपुरता मर्यादित न राहता आंतरराष्ट्रीय सुरक्षा आणि अर्थव्यवस्थेवरही मोठा प्रभाव टाकू शकतो.
read also : https://ajinkyabharat.com/vaibhav-suryavanshi-possibility-of-historic-debut-in-team-india/
