पर्यावरण वाचवा सांगणारा माणूस गेला… पद्मभूषण Madhav गाडगीळ यांचं निधन, निसर्गाचा एक सजग पहारेकरी हरपला
निसर्ग आणि पर्यावरण संरक्षणासाठी आयुष्य समर्पित करणारे ज्येष्ठ पर्यावरण शास्त्रज्ञ पद्मभूषण डॉ. Madhav गाडगीळ हे भारतीय पर्यावरण चळवळीतील एक महत्त्वाचं नाव होतं. “केवळ कायदे करून पर्यावरण वाचणार नाही, तर त्यात स्थानिक लोकांचा सहभाग अत्यावश्यक आहे,” हा त्यांचा ठाम विचार होता. जैवविविधता, परिसंस्था संवर्धन आणि निसर्ग-मानव सहअस्तित्व यावर त्यांनी सखोल संशोधन केलं. पश्चिम घाटाच्या संरक्षणासाठी प्रसिद्ध असलेला ‘गाडगीळ समितीचा अहवाल’ हा त्यांच्या कार्यातील मैलाचा दगड मानला जातो. पद्मश्री आणि पद्मभूषण या सर्वोच्च नागरी सन्मानांनी गौरवले गेले असतानाही त्यांनी साधेपणात आयुष्य घालवलं. त्यांच्या निधनाने पर्यावरण क्षेत्रातील एक सजग, निर्भीड आणि अभ्यासू मार्गदर्शक हरपल्याची भावना सर्वत्र व्यक्त होत आहे.
“केवळ कायदे करून पर्यावरण वाचणार नाही, तर स्थानिक लोकांचा सहभाग हा पर्यावरण संरक्षणाचा आत्मा आहे,” असं ठामपणे सांगणारा, पर्यावरणाच्या रक्षणासाठी आयुष्यभर झटणारा एक संवेदनशील विचारवंत काळाच्या पडद्याआड गेला. निसर्गप्रेमी, ज्येष्ठ पर्यावरण शास्त्रज्ञ, पद्मभूषण डॉ. Madhav गाडगीळ यांचं वयाच्या 83व्या वर्षी पुण्यात अल्पशा आजाराने निधन झालं.
त्यांच्या निधनाने केवळ एक वैज्ञानिक नव्हे, तर पर्यावरणाचा निर्भीड आवाज, निसर्गाचा जागता पहारेकरी आणि धोरणकर्त्यांना आरसा दाखवणारा विचारवंत हरपल्याची भावना सर्व स्तरांतून व्यक्त होत आहे.
Related News
राजकारणात खळबळ! Aam Aadmi Party ला मोठा धक्का – Raghav Chadha यांचा पक्षत्याग
राजकारणात खळबळ! Aam Aadmi Party ला मोठा धक्का – Raghav Chadha यांचा पक्षत्याग
मोठा राजकीय धक्का! AAP चे 7 खासदार BJP मध्ये; राज्यसभेत समीकरणे पूर्णपणे बदलली
“मोठा राजकीय टोला!” 5 मुद्द्यांत Sanjay Raut यांचा महायुतीवर हल्ला
आयुष्यातील दुःखावर मात करण्यासाठी चाणक्यांनी सांगितलेल्या 5 शक्तिशाली सवयी, तुमचं आयुष्य बदलतील!
“मोठा वाद! NCERT चा धक्कादायक निर्णय – मराठा साम्राज्याचा नकाशा वगळल्याने संतापाची लाट, 5 मोठे परिणाम”
“अविश्वसनीय इशारा! ‘शॉट्स फायर होतील’ – 4 धक्कादायक गोष्टी उघड”
“Love Story ते Murder: 15 दिवसांत नवऱ्याने पत्नीची हत्या – धक्कादायक कबुली”
“वादग्रस्त पण वास्तववादी? 7 ठोस कारणांनी सुषमा जयवंतने मराठी वाद पेटवला”
कोणाला पैसे उसने द्यावेत आणि कोणाला नाही? कर्ज देण्यापूर्वी हे महत्त्वाचे नियम नक्की जाणून घ्या
“एप्रिलच्या उकाड्यात कूलरचा जबरदस्त उपयोग! 5 स्मार्ट वेळा ज्या तुमचं घर AC सारखं थंड करतील
अल्पशा आजाराने अखेरचा श्वास
मिळालेल्या माहितीनुसार, डॉ. Madhav गाडगीळ यांच्यावर डॉ. शिरीष प्रयाग यांच्या रुग्णालयात उपचार सुरू होते. उपचारादरम्यान रात्री 11 वाजता त्यांनी अखेरचा श्वास घेतला. त्यांचं पार्थिव ‘ए-१८, स्प्रिंग फ्लॉवर अपार्टमेंट, पंचवटी, पाषाण’ येथील निवासस्थानी अंतिम दर्शनासाठी ठेवण्यात आलं असून, गुरुवारी सायंकाळी 4 वाजता त्यांच्यावर अंत्यसंस्कार करण्यात येणार आहेत.
पर्यावरण क्षेत्रातील एक युग संपलं
Madhav गाडगीळ यांच्या निधनानंतर पर्यावरण संवर्धनासाठी सातत्याने आवाज उठवणारा एक विद्वान मार्गदर्शक हरपल्याची भावना पर्यावरणप्रेमी, अभ्यासक आणि सामाजिक कार्यकर्त्यांमध्ये व्यक्त होत आहे. त्यांचं संपूर्ण आयुष्य निसर्ग, जैवविविधता, परिसंस्था आणि माणूस-निसर्ग संबंध यांचा अभ्यास करण्यात गेलं.
‘गाडगीळ समिती’ – पश्चिम घाटासाठी ऐतिहासिक अहवाल
डॉ. Madhav गाडगीळ यांचं नाव घेतलं की सर्वप्रथम आठवतो तो पश्चिम घाट संरक्षणासाठीचा ‘गाडगीळ समितीचा अहवाल’. हा अहवाल केवळ शासकीय दस्तऐवज नव्हता, तर तो निसर्ग आणि विकास यांच्यात समतोल साधण्याचा प्रयत्न होता.
Madhav गाडगीळ समितीने पश्चिम घाटातील संवेदनशील परिसंस्थांना इको-सेंसिटिव्ह झोन म्हणून जपण्याची शिफारस केली होती. अतिविकास, खाणकाम, अनियंत्रित बांधकाम यामुळे होणाऱ्या निसर्गहानीबाबत त्यांनी वेळोवेळी इशारा दिला होता.
विकासाला विरोध नाही, पण विनाशाला ठाम नकार
डॉ.Madhav गाडगीळ यांचं मत नेहमी स्पष्ट होतं. ते विकासाच्या विरोधात नव्हते, मात्र नियोजनशून्य, पर्यावरण नष्ट करणाऱ्या विकासाला त्यांचा ठाम विरोध होता. “निसर्ग हा शोषणासाठी नसून सहअस्तित्वासाठी आहे,” हा विचार त्यांनी सातत्याने मांडला.
त्यांच्या मते, जंगलं, नद्या, डोंगर हे केवळ संसाधन नसून जिवंत परिसंस्था आहेत, ज्या नष्ट झाल्या तर मानवाचं अस्तित्वही धोक्यात येईल.
स्थानिक लोकांचा सहभाग – गाडगीळ विचारधारेचा केंद्रबिंदू
“केवळ कायदे करून पर्यावरण वाचणार नाही,” असं ते नेहमी म्हणत. त्यांच्या मते, पर्यावरण संरक्षण यशस्वी व्हायचं असेल तर स्थानिक लोकांचा सक्रिय सहभाग, त्यांचं ज्ञान आणि त्यांची जीवनशैली यांचा सन्मान व्हायला हवा. डॉ. माधव गाडगीळ यांनी पर्यावरण संवर्धनाची हीच भूमिका आपल्या संपूर्ण कारकिर्दीत सातत्याने मांडली आणि ती केवळ भाषणांपुरती मर्यादित न ठेवता प्रत्यक्ष धोरणात्मक पातळीवरही प्रभावीपणे मांडली. विकासाच्या नावाखाली होणाऱ्या नियोजनशून्य प्रकल्पांना त्यांनी वेळोवेळी ठाम विरोध केला.
जंगलतोड, खाणकाम, मोठी धरणं, औद्योगिक प्रकल्प यांमुळे निसर्गावर होणाऱ्या दुष्परिणामांकडे त्यांनी सरकारचं लक्ष वेधलं. विशेषतः पश्चिम घाटाच्या संरक्षणाबाबत मांडलेल्या गाडगीळ समितीच्या शिफारशी अनेक सत्ताधाऱ्यांना अस्वस्थ करणाऱ्या ठरल्या. पर्यावरण रक्षणात स्थानिक लोकांचा सहभाग असावा, त्यांचं पारंपरिक ज्ञान मान्य केलं जावं, असा आग्रह धरल्यामुळे ते अनेकदा राजकीय दबावालाही सामोरे गेले. मात्र कोणत्याही दबावाला न जुमानता त्यांनी आपली भूमिका बदलली नाही. पर्यावरण हा केवळ अभ्यासाचा विषय नसून तो मानवी अस्तित्वाशी निगडित प्रश्न आहे, ही जाणीव त्यांनी समाजाला करून दिली. त्यांच्या निर्भीड आणि स्पष्ट भूमिकेमुळे ते कधी वादग्रस्त ठरले, तरी पर्यावरण रक्षणासाठी दिलेला त्यांचा लढा आजही प्रेरणादायी ठरत आहे.
पुरस्कारांनी सन्मानित, पण साधेपणात जीवन
डॉ. Madhav गाडगीळ यांना त्यांच्या कार्याची दखल घेऊन भारत सरकारने
पद्मश्री
पद्मभूषण
या प्रतिष्ठित पुरस्कारांनी सन्मानित केलं होतं.
असं असलं तरी त्यांचं जीवन अत्यंत साधं, प्रामाणिक आणि विचारप्रधान होतं.
प्रसिद्धीपेक्षा त्यांना निसर्गाची काळजी अधिक महत्त्वाची वाटत होती.
पर्यावरणप्रेमींमध्ये शोककळा
त्यांच्या निधनानंतर देशभरातून शोकसंदेश येत आहेत. पर्यावरण कार्यकर्ते, अभ्यासक, विद्यार्थी आणि सामाजिक संस्थांनी “पर्यावरणाचा आवाज हरपला” अशी भावना व्यक्त केली आहे.
आज जेव्हा हवामान बदल, प्रदूषण, जंगलतोड, पाण्याची टंचाई हे प्रश्न अधिक तीव्र होत आहेत, तेव्हा Madhav गाडगीळ यांच्यासारख्या विचारवंताची उणीव अधिक प्रकर्षाने जाणवते.
विचार अमर आहेत
डॉ. माधव गाडगीळ यांचं शरीर आपल्यातून गेलं असलं, तरी त्यांचे विचार, लेखन, अहवाल आणि पर्यावरणासाठीची भूमिका कायम प्रेरणादायी राहील. निसर्गाला वाचवण्याची लढाई अजून संपलेली नाही, आणि त्या लढाईत माधव गाडगीळ यांचा विचारदीप मार्ग दाखवत राहील.
read also:https://ajinkyabharat.com/2026-mumbai-breathtaking/
