अरुण तिवारींच्या मृत्यूने हादरलं गिर्यारोहण विश्व
आमच्या बाबांना एव्हरेस्टच्या कुशीतच विसावू द्या! गिर्यारोहक अरुण तिवारींच्या मृत्यूनंतर कुटुंबाचा मोठा निर्णय
हैदराबाद : माऊंट एव्हरेस्ट हे जगातील सर्वोच्च शिखर सर करण्याचं स्वप्न अनेक जण पाहतात; मात्र हे स्वप्न पूर्ण करताना जीव गमावण्याचा धोका कायम असतो. हैदराबादचे ५३ वर्षीय गिर्यारोहक अरुण कुमार तिवारी यांच्यासोबतही असंच काहीसं घडलं. एव्हरेस्ट शिखर सर केल्यानंतर परतीच्या प्रवासात त्यांचा मृत्यू झाला आणि आता त्यांच्या कुटुंबीयांनी एक अत्यंत भावनिक, धाडसी आणि हृदयद्रावक निर्णय घेतला आहे.
कुटुंबाने तिवारी यांचं पार्थिव भारतात परत न आणता हिमालयातच ठेवण्याचा निर्णय घेतला आहे. “आमच्या बाबांना एव्हरेस्टच्या कुशीतच शांत विसावू द्या,” अशी भावना कुटुंबीयांनी व्यक्त केली. या निर्णयामागे आर्थिक कारणं, अत्यंत धोकादायक परिस्थिती आणि हिमालयाप्रती असलेलं तिवारींचं प्रेम ही अनेक कारणं आहेत.
शिखर सर केलं, पण परतीचा प्रवास ठरला अखेरचा
अरुण कुमार तिवारी हे अनुभवी गिर्यारोहक होते. अनेक वर्षांपासून त्यांचं एव्हरेस्ट सर करण्याचं स्वप्न होतं. यासाठी त्यांनी विशेष प्रशिक्षण घेतलं होतं. अखेर त्यांनी नेपाळमार्गे एव्हरेस्ट मोहिमेत सहभाग घेतला.अंतिम टप्प्यात म्हणजे ‘कॅम्प ४’ वरून शिखराकडे चढाई सुरू झाल्यानंतर तिवारी यांना तीव्र थकवा जाणवू लागला होता. त्यांच्या वैयक्तिक शेर्पाने त्यांना वारंवार मागे फिरण्याचा सल्ला दिला. मात्र तिवारींची जिद्द अफाट होती.
“जेव्हा शिखर डोळ्यासमोर दिसत आहे, तेव्हा आता माघार घेणं शक्य नाही,” असं त्यांनी शेर्पाला सांगितल्याची माहिती मोहिमेचे आयोजक निवेश कार्की यांनी दिली.तिवारी अखेर एव्हरेस्टच्या शिखरावर पोहोचले. त्यांनी आपलं आयुष्यभराचं स्वप्न पूर्ण केलं; पण नियतीला काही वेगळंच मंजूर होतं.
‘हिलरी स्टेप’जवळ मृत्यू
शिखर सर केल्यानंतर खाली उतरताना ‘हिलरी स्टेप’जवळ तिवारी यांची प्रकृती अचानक बिघडली. त्यांना रक्ताच्या उलट्या होऊ लागल्या. ऑक्सिजनची पातळी झपाट्याने कमी होत होती.शेर्पांनी त्यांना अतिरिक्त ऑक्सिजन देऊन शुद्धीवर आणण्याचा प्रयत्न केला; पण अत्यंत विरळ हवा आणि प्राणघातक परिस्थितीमुळे त्यांचा जागीच मृत्यू झाला.हिलरी स्टेप’ हे एव्हरेस्टवरील अत्यंत धोकादायक ठिकाण मानलं जातं. हे ठिकाण सुमारे ८,७९० मीटर उंचीवर आहे आणि शिखरापासून अवघ्या ६० मीटर अंतरावर आहे.
काय आहे ‘डेथ झोन’?
८,००० मीटरपेक्षा जास्त उंचीच्या भागाला ‘डेथ झोन’ म्हटलं जातं. या उंचीवर वातावरणातील ऑक्सिजन अत्यंत कमी असतो. मानवी शरीराची क्षमता इथे झपाट्याने कमी होते.शरीरातील अवयव हळूहळू काम करणं बंद करतात. अनेक गिर्यारोहकांना भ्रम होणे, श्वास घेण्यास त्रास, मेंदूवर परिणाम, फुफ्फुसांमध्ये पाणी साचणे अशा गंभीर समस्या निर्माण होतात.याच भागात अनेक गिर्यारोहकांचे मृतदेह आजही पडून आहेत. अत्यंत कठीण हवामान आणि जीवघेण्या परिस्थितीमुळे ते खाली आणणं जवळपास अशक्य मानलं जातं.
बॉडी आणण्यासाठी तब्बल ९० लाखांचा खर्च
तिवारी यांच्या मृत्यूनंतर त्यांच्या पार्थिवाला भारतात आणण्यासाठी मोहिमेचे आयोजक ‘पायोनियर अॅडव्हेंचर’ यांनी मोठा खर्च सांगितला.सुरुवातीला हा खर्च १.१४ लाख डॉलर म्हणजेच सुमारे १.१ कोटी रुपये इतका होता. नंतर तो कमी करून ९४ हजार डॉलर म्हणजेच जवळपास ९० लाख रुपये करण्यात आला.हा खर्च इतका जास्त का?कारण ‘डेथ झोन’मधून मृतदेह खाली आणणं हे एखाद्या वेगळ्या युद्धासारखं असतं. यात ८ ते १० शेर्पांना अनेक दिवस जीव धोक्यात घालून काम करावं लागतं.
आणखी जीव धोक्यात घालण्यास कुटुंबाचा नकार
तिवारी यांच्या कुटुंबीयांनी अत्यंत जड अंतःकरणाने पार्थिव न आणण्याचा निर्णय घेतला. त्यामागे केवळ आर्थिक कारण नव्हतं, तर आणखी काही जीव धोक्यात घालण्याची इच्छा नसल्याचं त्यांनी स्पष्ट केलं.कार्की यांच्या माहितीनुसार, दुर्घटनेनंतर पाच दिवस उलटल्याने त्या परिसरात मोठ्या प्रमाणावर बर्फ साचला आहे. त्यामुळे पार्थिव शोधणं जवळपास अशक्य झालं आहे.त्या भागात पुन्हा शेर्पांना पाठवणं म्हणजे आणखी काही जीव धोक्यात घालण्यासारखं आहे,” असं त्यांनी सांगितलं.
एव्हरेस्टवर पडलेले मृतदेह
एव्हरेस्टवर आजही अनेक गिर्यारोहकांचे मृतदेह पडून आहेत. काही मृतदेह तर मार्गदर्शक म्हणूनही ओळखले जातात. बर्फात गोठलेली शरीरं वर्षानुवर्षं तशीच राहतात.
यामागचं कारण म्हणजे:
- अत्यंत कमी ऑक्सिजन
- हिमस्खलनाचा धोका
- उणे तापमान
- अरुंद मार्ग
- बचाव मोहिमेचा प्रचंड खर्च
- शेर्पांच्या जीवाला असलेला धोका
अनेक वेळा गिर्यारोहकांचा मृतदेह खाली आणण्यापेक्षा तो तिथेच ठेवणं हा अधिक सुरक्षित पर्याय मानला जातो.
शेर्पांचं धाडस आणि संघर्ष
एव्हरेस्ट मोहिमांमध्ये शेर्पांची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची असते. गिर्यारोहकांना मार्गदर्शन करण्यापासून ते जीव वाचवण्यापर्यंत अनेक जबाबदाऱ्या ते पार पाडतात.
मृतदेह खाली आणताना शेर्पांना:
- गोठलेलं शरीर बाहेर काढावं लागतं
- दोऱ्यांनी बांधावं लागतं
- हिमस्खलनाच्या भागातून खाली आणावं लागतं
- सतत ऑक्सिजन वापरावा लागतो
या संपूर्ण प्रक्रियेत त्यांच्या जीवाला मोठा धोका असतो.
अरुण तिवारींची जिद्द प्रेरणादायी
अरुण तिवारी यांनी अखेरच्या क्षणापर्यंत हार मानली नाही. अत्यंत कठीण परिस्थितीतही त्यांनी एव्हरेस्ट शिखर सर केलं.त्यांची ही जिद्द आणि स्वप्न पूर्ण करण्याची इच्छाशक्ती अनेक गिर्यारोहकांसाठी प्रेरणादायी ठरत आहे.सोशल मीडियावरही अनेकांनी त्यांना श्रद्धांजली वाहिली आहे. “स्वप्नासाठी जगले आणि स्वप्न पूर्ण करतानाच गेले,” अशा भावना व्यक्त केल्या जात आहेत.
हिमालयाशी कायमचं नातं
तिवारी यांच्या कुटुंबीयांनी व्यक्त केलेली भावना अनेकांच्या डोळ्यात पाणी आणणारी आहे.“बाबांना हिमालय खूप आवडायचा. त्यांना पर्वतांमध्येच शांत झोपू द्या,” असं कुटुंबीयांनी सांगितलं.एखाद्या व्यक्तीच्या स्वप्नाशी आणि आवडीशी इतकं खोल नातं जोडलेलं असू शकतं, याची ही घटना जाणीव करून देते.
एव्हरेस्ट मोहिमेचं कठोर वास्तव पुन्हा समोर
गेल्या काही वर्षांत एव्हरेस्ट मोहिमांमध्ये सहभागी होणाऱ्यांची संख्या वाढली आहे. मात्र याचसोबत मृत्यूंचं प्रमाणही वाढत आहे.उंची, हवामान, ऑक्सिजनची कमतरता, थकवा आणि मानवी मर्यादा या सगळ्यांमुळे एव्हरेस्ट मोहिम अत्यंत धोकादायक मानली जाते.तरीही जगभरातील साहसी गिर्यारोहक हे स्वप्न पूर्ण करण्यासाठी स्वतःचा जीव धोक्यात घालतात.अरुण कुमार तिवारी यांची कहाणी ही एका जिद्दी माणसाची, अपार धैर्याची आणि पर्वतांवरील प्रेमाची कहाणी आहे; पण त्याचबरोबर ती एव्हरेस्टच्या भीषण वास्तवाचीही आठवण करून देते.
