मातीच्या भांड्यात बनवलेलं जेवण इतकं चविष्ट का लागते? जाणून घ्या त्यामागचं खास कारण
आजच्या आधुनिक स्वयंपाकघरात स्टील, अॅल्युमिनियम, नॉन-स्टिक आणि इंडक्शन फ्रेंडली भांड्यांचा वापर मोठ्या प्रमाणात केला जातो. स्वयंपाक पटकन व्हावा, साफसफाई सोपी असावी आणि कमी वेळात पदार्थ तयार व्हावेत यासाठी अनेक आधुनिक पर्याय उपलब्ध आहेत. मात्र, या सगळ्या आधुनिकतेमध्ये एक गोष्ट आजही अनेकांना आठवते, ती म्हणजे मातीच्या भांड्यात बनवलेल्या जेवणाची खास चव. गावाकडच्या घरात किंवा जुन्या पद्धतीने बनवलेले अन्न खाल्ल्यावर त्यात एक वेगळी उब, नैसर्गिक चव आणि समाधान जाणवते. अनेकदा लोक म्हणतात की, “मातीच्या भांड्यातली आमटी, भात किंवा बिर्याणीची चव काही वेगळीच असते.”
पण नेमकं असं का होतं? मातीच्या भांड्यात शिजवलेलं अन्न अधिक चविष्ट, सुगंधी आणि समाधानकारक का वाटतं? यामागे फक्त परंपरा नाही, तर त्यामागे एक खास विज्ञान दडलं आहे. उष्णता, ओलावा आणि नैसर्गिक पद्धतीने शिजण्याची प्रक्रिया या सगळ्यांमुळे मातीच्या भांड्यात बनवलेले पदार्थ अधिक स्वादिष्ट बनतात.
भारतीय स्वयंपाकघरातील मातीच्या भांड्यांचं महत्त्व
भारतीय खाद्यसंस्कृतीत मातीच्या भांड्यांना शतकानुशतकांपासून विशेष स्थान आहे. आधुनिक स्टील किंवा नॉन-स्टिक भांडी येण्यापूर्वी बहुतांश स्वयंपाक मातीच्या हंड्यांमध्ये किंवा मडक्यांमध्ये केला जात असे.
Related News
दहिहंडा तीर्थक्षेत्राचा ऐतिहासिक विकास! 2.50 कोटींच्या सुविधांसह भव्य लोटस सेलिब्रेशन हॉलचे लोकार्पण
सातारा जिल्हा बँक निकालाचा मोठा राजकीय धमाका! भाजपला 9 , राष्ट्रवादीला 8 तर शिंदेसेनेला 4 जागा; सत्तेचे नवे समीकरण!
विमान रद्द केल्याने प्रवाशांचा संताप ! संतप्त प्रवाशांचे धावपट्टीवरच ठिय्या आंदोलन!
दिया मिर्झाच्या दिवाळी व्हिडीओवरून राजकीय वाद पेटला! महापौर रितू तावडेंचा संताप; म्हणाल्या, ‘दिवाळी हिंदूंचा सण!’
मुर्तिजापूरच्या शिरपेचात मानाचा तुरा! दीपक पाटील दांदळे यांना पुण्यात ‘हिंदूरत्न’ पुरस्काराने सन्मानित!
राष्ट्रवादीच्या दिल्ली भेटीमागचं कारण समोर; अर्थखात्यासाठी अमित शाहांकडे साकडं?
आपल्या मातीतील 30 रत्नांचा गौरव! अकोल्यात ‘अकोलारत्न’ पुरस्कार सोहळा उत्साहात संपन्न!
नवनाथ बन यांचा रविंद्र धंगेकरांवर संतापजनक हल्लाबोल ; 12 पक्ष फिरलेला माकडछाप!
अमेरिकेत हवेतच दोन हेलिकॉप्टरची समोरासमोर धडक! तिघांचा जागीच मृत्यू, भीषण अपघाताने खळबळ
5 पैकी 3 जागांवर विजय हर्षदा देशमुखांचा बोगस मतदानाबाबत गंभीर आरोप
ना रस्ता, ना पूल; पाण्यावर 40.74 किमी धावली बाईक! झांग शुए यांचा थक्क करणारा विश्वविक्रम
Mental Health Tips : मानसिक तणाव दूर ठेवायचा आहे? रोजच्या जीवनात करा हे 9 महत्त्वाचे बदल
आमटी, डाळ, भात, खिचडी, बिर्याणी किंवा अगदी मटणासारखे पदार्थही मातीच्या भांड्यात शिजवले जात होते. विशेष म्हणजे आजही अनेक पारंपरिक हॉटेल्स आणि गावाकडील घरांमध्ये मातीच्या भांड्यात स्वयंपाक करण्याची पद्धत कायम आहे.
कारण, या भांड्यांमध्ये शिजवलेल्या पदार्थांमध्ये एक वेगळीच नैसर्गिक चव आणि मातीचा हलका सुगंध असतो, जो आधुनिक भांड्यांमध्ये मिळत नाही.
मातीची भांडी इतर भांड्यांपेक्षा वेगळी कशी?
मातीच्या भांड्यांचे सर्वात महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे ती पोरोस (Porous) म्हणजेच सूक्ष्म छिद्र असलेली असतात. या छोट्या छिद्रांमुळे उष्णता आणि ओलावा समान प्रमाणात फिरत राहतो.
स्टील किंवा अॅल्युमिनियमची भांडी पटकन गरम होतात आणि काहीवेळा अन्न एका बाजूने जास्त शिजते. पण मातीची भांडी हळूहळू तापतात आणि सर्व बाजूंनी समान उष्णता देतात.
यामुळे पदार्थ हळूहळू आणि व्यवस्थित शिजतो. मसाले, भाज्या, डाळी किंवा धान्य यांची नैसर्गिक चव पूर्णपणे विकसित होते आणि पदार्थ अधिक चविष्ट बनतो.
मातीच्या भांड्यातील अन्न जास्त चविष्ट का लागते?
1. नैसर्गिक चव अधिक खुलते
मातीच्या भांड्यात शिजवताना पदार्थांच्या मूळ चवीत कोणताही हस्तक्षेप होत नाही. उलट, मसाले, भाज्या आणि धान्यांची चव हळूहळू विकसित होण्यास मदत होते.
म्हणूनच मातीच्या भांड्यात बनवलेली डाळ, आमटी किंवा भाज्यांची चव अधिक समृद्ध आणि नैसर्गिक वाटते. प्रत्येक घटकाची खरी चव जाणवते.
2. अन्नातील ओलावा टिकून राहतो
मातीच्या भांड्यांमधील छिद्रयुक्त रचना वाफ आतमध्ये अडकवून ठेवते. त्यामुळे पदार्थातील नैसर्गिक ओलावा टिकून राहतो.
यामुळे करी, बिर्याणी, पुलाव किंवा डाळ यांसारखे पदार्थ कोरडे होत नाहीत. पदार्थ अधिक रसदार आणि मऊ राहतो.
उदाहरणार्थ, मातीच्या भांड्यात बनवलेली बिर्याणी अधिक फ्लेव्हरफुल आणि मऊ लागते कारण मसाले आणि वाफ व्यवस्थित अन्नात मिसळतात.
3. हळूहळू आणि समान शिजवण्याची प्रक्रिया
मातीची भांडी पटकन तापत नाहीत. ती हळूहळू गरम होतात आणि समान प्रमाणात उष्णता पसरवतात.
ही प्रक्रिया स्लो कुकिंगसाठी सर्वोत्तम मानली जाते. जेव्हा पदार्थ हळूहळू शिजतो, तेव्हा मसाल्यांची चव अधिक चांगली मिसळते आणि अन्न अधिक संतुलित चवीचे बनते.
त्यामुळेच मातीच्या भांड्यातील आमटी किंवा मटणाची चव अधिक खोल आणि समृद्ध वाटते.
4. मातीचा खास सुगंध वाढवतो चव
मातीच्या भांड्यात शिजवलेल्या पदार्थांचे सर्वात वेगळे वैशिष्ट्य म्हणजे त्यातून येणारा हलका मातीचा सुगंध.
हा सुगंध पदार्थाची चव अधिक आकर्षक बनवतो. जेवताना मिळणारा हा अनुभव फक्त चवीपुरता मर्यादित राहत नाही, तर तो पूर्णपणे संवेदनात्मक अनुभव बनतो.
गावाकडच्या मडक्यातील पाणी किंवा मातीच्या हंड्यातील आमटीची आठवण अनेकांना याच कारणामुळे विशेष वाटते.
5. कमी तेलातही चविष्ट पदार्थ
मातीच्या भांड्यात पदार्थातील ओलावा चांगल्या प्रकारे टिकून राहतो. त्यामुळे पदार्थ बनवताना तुलनेने कमी तेलाची गरज भासते.
यामुळे पदार्थ हलका आणि आरोग्यदायी बनतो. हेल्दी आहार घेणाऱ्यांसाठी हा एक चांगला पर्याय ठरू शकतो.
कोणते पदार्थ मातीच्या भांड्यात उत्तम लागतात?
मातीची भांडी विशेषतः स्लो कुकिंगसाठी योग्य मानली जातात. काही पदार्थ या भांड्यांमध्ये अधिक चविष्ट लागतात:
- आमटी आणि रस्सेदार भाज्या
- बिर्याणी आणि पुलाव
- डाळ आणि कडधान्यांवर आधारित पदार्थ
- खिचडी, स्ट्यू आणि वन-पॉट मील्स
- मटण किंवा चिकनचे रस्सेदार पदार्थ
मात्र, खूप जास्त आचेवर पटकन बनणारे पदार्थ किंवा स्टिर-फ्राय प्रकारचे पदार्थ मातीच्या भांड्यात योग्य ठरत नाहीत.
मातीची भांडी वापरताना या गोष्टी लक्षात ठेवा
मातीची भांडी योग्य पद्धतीने वापरणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. चुकीच्या वापरामुळे ती तडकू शकतात.
नवीन भांडे वापरण्यापूर्वी पाण्यात भिजवा
नवीन मातीचे भांडे काही तास पाण्यात भिजवणे आवश्यक असते. यामुळे भांड्याची ताकद वाढते आणि ते जास्त काळ टिकते.
आच हळूहळू वाढवा
मातीची भांडी थेट मोठ्या आचेवर ठेवू नयेत. सुरुवातीला कमी आचेवर ठेवून नंतर तापमान हळूहळू वाढवावे.
अचानक तापमान बदल टाळा
गरम भांडे थंड पाण्यात ठेवणे टाळावे. अचानक तापमान बदलल्यास भांडे तडकण्याची शक्यता असते.
सौम्य पद्धतीने स्वच्छता करा
मातीची भांडी साफ करताना जास्त रासायनिक डिटर्जंट वापरणे टाळावे. साध्या पाण्याने किंवा हलक्या साबणाने साफ करणे योग्य ठरते.
परंपरा आणि विज्ञानाचा सुंदर संगम
मातीच्या भांड्यात स्वयंपाक करणे ही फक्त पारंपरिक पद्धत नाही, तर ती एक खास तंत्र आहे. समान उष्णता, ओलावा टिकवण्याची क्षमता आणि नैसर्गिक चव यामुळे मातीच्या भांड्यातील अन्न अधिक समाधानकारक वाटते.
जर तुम्हाला रोजच्या साध्या जेवणालाही एक वेगळी चव द्यायची असेल, तर मातीच्या भांड्यात स्वयंपाक करून पाहणे फायदेशीर ठरू शकते. कदाचित तुमच्या जेवणाची चव आणि अनुभव दोन्ही बदलून जातील.
