भारतीय रेल्वे ही देशाची “लाईफलाईन” मानली जाते. दररोज कोट्यवधी प्रवासी या माध्यमातून प्रवास करतात. लांब पल्ल्याच्या गाड्या, लोकल ट्रेन, एक्सप्रेस आणि सुपरफास्ट गाड्या यामधून प्रवाशांची मोठी गर्दी असते. मात्र या प्रवासादरम्यान एक गंभीर समस्या सतत दिसून येते ती म्हणजे विना तिकीट प्रवास.
रेल्वे प्रशासन वेळोवेळी विना तिकीट प्रवाशांविरोधात विशेष मोहीम राबवते आणि दंडात्मक कारवाई करते. मात्र अनेक प्रवाशांच्या मनात प्रश्न असतो की, रात्रीच्या वेळी विना तिकीट पकडल्यास टीटीई (Travelling Ticket Examiner) प्रवाशाला थेट ट्रेनमधून उतरवू शकतो का? भारतीय रेल्वेच्या नियमानुसार विना तिकीट प्रवास हा नियमभंग आहे आणि त्यावर दंड आकारण्याची तरतूद आहे. टीटीईला प्रवाशाकडून दंड वसूल करण्याचा अधिकार असतो, पण सुरक्षिततेच्या कारणास्तव कोणत्याही प्रवाशाला रात्री असुरक्षित किंवा निर्जन स्टेशनवर उतरवले जात नाही. प्रवाशाला पुढील सुरक्षित स्टेशनपर्यंत प्रवास करण्याची मुभा दिली जाते. गंभीर गैरवर्तन झाल्यास RPF कारवाई करू शकते.
या प्रश्नाचे उत्तर रेल्वे नियमांमध्ये स्पष्ट दिलेले आहे, मात्र त्याबाबत अनेकांना अजूनही गोंधळ आहे.
Related News
धक्कादायक! १४ हजार पगारातून ५ हजारांची कपात; AC प्रवाशांना रेल्वे कर्मचाऱ्याची भावनिक विनंती
मोठी कामगिरी! मुंबई-अहमदाबाद बुलेट ट्रेनसाठी ७ किमी पाण्याखालील बोगद्याचं खोदकाम सुरू, दुसऱ्या TBM मुळे प्रकल्पाला वेग
मोठी दुर्घटना! भरधाव ट्रेनची शाळेच्या व्हॅनला धडक; 2 विद्यार्थ्यांचा जागीच मृत्यू
रेल्वे प्रवाशांसाठी मोठी खुशखबर! IRCTC वेबसाइट बदलणार; तत्काल तिकीट बुकिंग होणार सुपरफास्ट
4 RPF जवान निलंबित: स्टेशन मास्टरला फरफटत नेल्याचा धक्कादायक VIDEO व्हायरल
चालत्या ट्रेनमधील ‘हनिमून’ वादानंतर आता सलून कोचमध्ये पूजा; रेल्वेने दिलं मोठं स्पष्टीकरण
5 मोठे धक्कादायक खुलासे! वंदे भारतमध्ये कॉर्न फ्लेक्समध्ये दूध टाकताच फाटलं, IRCTCने दिले चौकशीचे आदेश
मोठी खुशखबर! भारताची पहिली हायड्रोजन ट्रेन 17 जुलैला सुरू; 12 स्थानके, 90 किमी प्रवास, जाणून घ्या 10 मोठ्या गोष्टी
समोसे खरेदीसाठी रेल्वे थांबवली? 7 मोठे प्रश्न उपस्थित; लोको पायलटच्या कृतीची चौकशी सुरू
मुंबई-पुणे रेल्वेला मोठा दिलासा! 1100 कर्मचाऱ्यांच्या अथक प्रयत्नांनी 1 मार्गिका सुरू; पहिली ट्रेन रवाना,
2 नवीन विशेष ट्रेनची मोठी भेट! मुंबई-नांदेड मार्गावरील प्रवाशांसाठी दिलासादायक निर्णय
विना तिकीट प्रवास – नियम काय सांगतात?
भारतीय रेल्वे कायद्यानुसार विना तिकीट प्रवास करणे हा नियमभंग आहे. मात्र हा प्रकार थेट गंभीर गुन्हा मानला जात नाही, परंतु त्यावर आर्थिक दंड (Fine) आकारला जातो.
टीटीईला अधिकार असतो की तो:
- विना तिकीट प्रवाशाकडून दंड वसूल करू शकतो
- गरज असल्यास योग्य तिकीट काढून देऊ शकतो (चार्ज लावून)
- प्रवाशाची ओळख तपासू शकतो
- रिपोर्ट तयार करू शकतो
मात्र सर्वात महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे प्रवाशाला उतरवणे.
रात्रीच्या वेळी विना तिकीट प्रवासी पकडल्यास काय होते?
रेल्वे नियमांनुसार कोणत्याही परिस्थितीत प्रवाशाच्या सुरक्षिततेला सर्वोच्च प्राधान्य दिले जाते. त्यामुळे:
- टीटीई कोणत्याही प्रवाशाला “निर्जन” किंवा “सुरक्षित नसलेल्या” स्टेशनवर उतरवू शकत नाही
- रात्रीच्या वेळी विशेष काळजी घेतली जाते
- प्रवाशाला पुढील मोठ्या आणि सुरक्षित स्टेशनपर्यंत प्रवास करण्याची परवानगी दिली जाते
याचा अर्थ असा की, रात्री विना तिकीट प्रवासी आढळला तरी त्याला मध्येच उतरवणे सुरक्षिततेच्या दृष्टीने बंधनकारक नाही.
रेल्वेचा मुख्य उद्देश प्रवाशांची सुरक्षा आहे, शिक्षा नव्हे.
टीटीईला उतरवण्याचा अधिकार आहे का?
हा प्रश्न सर्वाधिक विचारला जातो. नियम स्पष्ट सांगतात:
टीटीईला थेट कोणत्याही प्रवाशाला ट्रेनमधून उतरवण्याचा अधिकार मर्यादित आहे.
तो प्रवाशाला योग्य स्टेशनवर उतरवू शकतो, पण असुरक्षित ठिकाणी नाही.
जर प्रवासी सहकार्य करत नसेल, गैरवर्तन करत असेल किंवा इतर प्रवाशांसाठी धोका निर्माण करत असेल, तर परिस्थिती बदलते.
गंभीर परिस्थितीत काय होते?
जर विना तिकीट प्रवासी खालीलप्रमाणे वागला तर:
- टीटीईसोबत गैरवर्तन
- इतर प्रवाशांना त्रास
- ट्रेनमध्ये गोंधळ किंवा हिंसक वर्तन
- सुरक्षा नियमांचे उल्लंघन
अशा परिस्थितीत टीटीई त्वरित:
- रेल्वे सुरक्षा दल (RPF) ला माहिती देतो
- प्रवाशाला त्यांच्या ताब्यात देतो
- कायदेशीर कारवाई सुरू होते
यावेळी प्रवाशावर दंडासोबतच गंभीर गुन्हेही दाखल होऊ शकतात.
दंड किती असतो?
रेल्वे नियमांनुसार विना तिकीट प्रवास करणाऱ्या प्रवाशाला:
- तिकीटाची पूर्ण रक्कम
- अतिरिक्त दंड (Penalty)
- काही प्रकरणात पुढील प्रवासासाठी नवीन तिकीट खरेदी
हे सर्व भरावे लागते.
रेल्वेचा उद्देश शिक्षा नव्हे, सुरक्षितता
रेल्वे प्रशासन स्पष्ट सांगते की त्यांचा उद्देश प्रवाशांना त्रास देणे नसून:
- सुरक्षित प्रवास सुनिश्चित करणे
- नियमांचे पालन करणे
- महसूल नुकसान टाळणे
म्हणूनच विना तिकीट प्रवाशाला अचानक ट्रेनमधून उतरवण्यापेक्षा दंड आकारून पुढे प्रवास करण्याची मुभा दिली जाते.
प्रवाशांसाठी महत्त्वाचा संदेश
रेल्वे अधिकाऱ्यांनी नेहमीच प्रवाशांना सांगितले आहे की:
- प्रवास सुरू करण्यापूर्वी तिकीट घ्या
- मोबाईल अॅप किंवा ऑनलाइन तिकीट बुकिंग वापरा
- तिकीट नसल्यास काउंटरवरून तिकीट काढा
- टीटीई आल्यास सहकार्य करा
विना तिकीट प्रवास टाळल्यास:
- दंड वाचतो
- प्रवास सुरक्षित होतो
- कायदेशीर अडचण येत नाही
भारतीय रेल्वेच्या नियमांनुसार रात्रीच्या वेळी विना तिकीट प्रवास करणाऱ्या प्रवाशाला टीटीई थेट कोणत्याही निर्जन किंवा असुरक्षित स्थानकावर उतरवू शकत नाही. प्रवाशाच्या सुरक्षिततेला सर्वोच्च प्राधान्य दिले जाते. त्यामुळे अशा परिस्थितीत टीटीई संबंधित प्रवाशाकडून नियमानुसार दंड आकारतो आणि त्याला पुढील मोठ्या व सुरक्षित स्टेशनपर्यंत प्रवास करण्याची परवानगी देतो. रेल्वे प्रशासनाचा उद्देश प्रवाशाला शिक्षा देणे नसून सुरक्षित प्रवास सुनिश्चित करणे हा असतो. मात्र जर प्रवासी नियमभंग करत असेल, गैरवर्तन करत असेल किंवा इतर प्रवाशांना त्रास देत असेल, तर त्याच्यावर RPF मार्फत कठोर कारवाई केली जाऊ शकते. म्हणून प्रवास करताना नेहमी वैध तिकीट बाळगणे अत्यंत आवश्यक आहे.
मात्र जर प्रवासी नियमभंग करत असेल किंवा गोंधळ घालत असेल, तर RPF च्या मदतीने कठोर कारवाई केली जाऊ शकते.
