भाज्यांवरील कीटकनाशकांचे अंश कमी करण्यासाठी मीठ पाण्याचा सोपा उपाय
दैनंदिन स्वयंपाकात भाज्या स्वच्छ धुणे ही अगदी नेहमीची गोष्ट आहे. बाजारातून आणलेल्या भाज्या आपण बहुतेक वेळा नळाखाली पटकन धुऊन घेतो आणि थेट चिरायला घेतो. मात्र केवळ पाण्याने धुतल्याने सर्व घाण, जंतू किंवा कीटकनाशकांचे अंश पूर्णपणे निघून जातातच असे नाही. शेतीदरम्यान वापरलेली कीटकनाशके, वाहतूक आणि साठवणुकीत लागलेली धूळ-माती तसेच सूक्ष्म जंतू हे भाज्यांच्या पृष्ठभागावर चिकटलेले असू शकतात. घरच्या घरी सर्व प्रकारचे रासायनिक अंश पूर्णपणे काढून टाकणे शक्य नसले तरी काही सोप्या पद्धतींनी त्यांचे प्रमाण लक्षणीयरीत्या कमी करता येते. त्यापैकी सर्वात सोपा, स्वस्त आणि सहज उपलब्ध उपाय म्हणजे मीठ पाण्याचा वापर.
मीठ पाण्याने भाज्या धुण्याचा फायदा काय?
मीठ पाण्यात मिसळल्यावर तयार होणारे द्रावण सौम्य ‘हायपरटोनिक’ स्वरूपाचे असते. अशा द्रावणामुळे भाज्यांच्या पृष्ठभागावर चिकटलेली घाण, सूक्ष्म किडे आणि काही प्रमाणातील कीटकनाशकांचे अंश सैल होण्यास मदत होते. विशेषतः पानांच्या आत, फुलोऱ्यात किंवा थरांमध्ये माती अडकणाऱ्या भाज्यांसाठी ही पद्धत अधिक उपयोगी ठरते. कोबी, फ्लॉवर, पालक, मेथी, लेट्यूस यांसारख्या पालेभाज्या किंवा थर असलेल्या भाज्यांमध्ये सूक्ष्म किडे आणि धूळ लपलेली असू शकते. मीठ पाण्यामुळे हे घटक बाहेर पडण्यास मदत होते.
Related News
नेपाळ : महापुराने संसार उद्ध्वस्त केला, पण कुत्र्याची आशा कायम; मालकाच्या प्रतीक्षेत 5 दिवस
गणेशोत्सवात डीजेच्या वादात न पडता सांस्कृतिक पद्धतीने उत्सव साजरा करा; फडणवीसांचे पुणेकरांना आवाहन
राहुल गांधींचे 40 पैकी29 मुद्दे खोटे; फडणवीसांचा दावा, ‘छात्रों की गूंज’वर जोरदार हल्लाबोल!
अभिजीत दीपके यांच्या 5 सप्टेंबरच्या दिल्ली आंदोलनाला सर्वोच्च न्यायालयाचा नकार नाही; मोर्चाचा मार्ग मोकळा
2030 पर्यंत पेट्रोल-डिझेलची 50% गरज शेतकरी, तर 50% EVमधून पूर्ण होणार; फडणवीसांचा मोठा दावा
Prashant Kishor यांनी विजयाचा प्लॅन दिला, पण राष्ट्रवादीनेच केली मोठी चूक; पक्षात खळबळ!
Katrina – Vicky Love Story : कतरिनाला विकी आवडतो हे कधी कळलं? जाणून घ्या दोघांच्या प्रेमकहाणीची खास गोष्ट
घटस्फोट झाला तरी जॉइंट होम लोनची EMI थांबत नाही! कर्जाची जबाबदारी कोणाची?
मनोज जरांगेंच्या प्रकृतीबाबत चिंता वाढली! शुगर रिपोर्टवरच जरांगेंचा सवाल; म्हणाले, “पत्रकारांनी सोक्षमोक्ष लावावा”
हृता दुर्गुळेचा हटके लूक चर्चेत! दोन वेण्या अन् मोठे कान पाहून चाहतेही म्हणाले ‘आरे बापरे!’
तथापि, हे लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे की मीठ पाण्याने फक्त पृष्ठभागावरील अंश कमी होतात. जे कीटकनाशक वनस्पतीच्या आत शोषले गेलेले असतात, त्यावर या पद्धतीचा परिणाम होत नाही. त्यामुळे ही पद्धत पूरक उपाय म्हणूनच वापरावी.
भाज्या मीठ पाण्याने कशा धुवाव्यात? – सोपी पायरी-पायरीने माहिती
घरच्या घरी ही पद्धत वापरणे अत्यंत सोपे आहे. खालील टप्पे पाळल्यास भाज्या अधिक स्वच्छ करता येतात.
१. मीठाचे द्रावण तयार करा
एका मोठ्या भांड्यात स्वच्छ पाणी घ्या. साधारण एक लिटर पाण्यासाठी १ ते २ टीस्पून साधे मीठ घाला. मीठ पूर्णपणे विरघळेपर्यंत पाणी हलवा. द्रावण खूप खारट नसावे; किंचित खारट चव येईल इतकेच मीठ पुरेसे आहे.
२. आधी हलके धुऊन घ्या
भाज्या थेट मीठ पाण्यात टाकण्यापूर्वी त्यांना नळाखाली पटकन धुऊन घ्या. यामुळे वरची सैल माती, धूळ किंवा कचरा आधीच निघून जातो आणि मीठ पाणी लवकर घाण होत नाही.
३. १० ते १५ मिनिटे भिजत ठेवा
भाज्या पूर्णपणे मीठ पाण्यात बुडतील याची खात्री करा. पालेभाज्यांच्या बाबतीत पाने अलगद वेगळी करा, जेणेकरून पाणी आतपर्यंत पोहोचेल. साधारण १० ते १५ मिनिटे भिजू द्या. या काळात मीठ पाण्यामुळे पृष्ठभागावरील घाण आणि काही कीटकनाशकांचे अंश सैल होतात.
४. हलके चोळा किंवा हालवा
भिजवून झाल्यावर बटाटा, काकडी, वांगी यांसारख्या कडक साल असलेल्या भाज्या हाताने हलक्या चोळाव्यात. पालेभाज्या असतील तर पाण्यातच अलगद हालवाव्यात. या यांत्रिक हालचालीमुळे सैल झालेले अंश अधिक सहज निघून जातात.
५. स्वच्छ पाण्याने नीट धुवा
हा टप्पा अत्यंत महत्त्वाचा आहे. मीठ पाण्यातून भाज्या बाहेर काढून स्वच्छ वाहत्या पाण्याखाली पुन्हा एकदा चांगल्या प्रकारे धुवा. यामुळे उरलेले मीठ, सैल झालेली घाण आणि इतर अंश पूर्णपणे निघून जातात. मीठ पाण्यातून काढल्यानंतर थेट स्वयंपाक करू नये.
६. वाळवून घ्या
धुतलेल्या भाज्या चलनीत किंवा टोपलीत ठेवून अतिरिक्त पाणी निथळू द्या. आवश्यक असल्यास स्वच्छ कापडाने पुसून कोरड्या करा. कोरड्या भाज्या जास्त काळ टिकतात आणि शिजवतानाही चांगल्या शिजतात.
कोणत्या भाज्यांसाठी ही पद्धत अधिक उपयुक्त?
मीठ पाण्याची पद्धत विशेषतः खालील प्रकारच्या भाज्यांसाठी उपयुक्त ठरते:
पालेभाज्या: पालक, मेथी, लेट्यूस
थर असलेल्या भाज्या: कोबी, फ्लॉवर
जाड सालीच्या भाज्या: काकडी, वांगी, ढोबळी मिरची
जमिनीच्या जवळ वाढणाऱ्या भाज्या
या भाज्यांमध्ये माती आणि सूक्ष्म कीटक अडकण्याची शक्यता जास्त असते. त्यामुळे मीठ पाण्याने भिजवणे हा अतिरिक्त सुरक्षिततेचा उपाय ठरतो.
महत्त्वाच्या मर्यादा लक्षात ठेवा
मीठ पाण्याचा वापर करताना काही बाबी लक्षात ठेवणे आवश्यक आहे:
ही पद्धत फक्त पृष्ठभागावरील कीटकनाशकांचे अंश कमी करते.
वनस्पतीच्या आत शोषलेली ‘सिस्टेमिक’ कीटकनाशके यामुळे निघत नाहीत.
भाज्यांची बाहेरील साले काढणे, कोबीसारख्या भाज्यांची बाहेरील पाने काढून टाकणे आणि विश्वासार्ह स्रोतांकडून खरेदी करणे हेही तितकेच महत्त्वाचे आहे.
स्वयंपाकघरातील काही अतिरिक्त टिप्स
भाज्या पूर्णपणे बुडतील इतके मोठे भांडे वापरा.
खूप वेळ भिजत ठेऊ नका; विशेषतः नाजूक पालेभाज्यांचा पोत बदलू शकतो.
मीठ पाण्यातून काढल्यानंतर नेहमी स्वच्छ पाण्याने धुवा.
शक्य असल्यास भाज्या चिरण्यापूर्वीच धुवा; चिरल्यानंतर धुतल्यास पोषक घटक कमी होऊ शकतात.
आरोग्यदृष्ट्या महत्त्व का?
आजच्या काळात अन्नसुरक्षेबाबत जागरूकता वाढत आहे. शहरी भागात विशेषतः कीटकनाशकांच्या अंशांविषयी चिंता व्यक्त केली जाते. पूर्णपणे सेंद्रिय किंवा रसायनमुक्त भाज्या सर्वांना नेहमी उपलब्ध असतीलच असे नाही. अशा वेळी घरच्या घरी करता येणारे साधे उपाय महत्त्वाचे ठरतात. मीठ पाण्याची पद्धत ही खर्चिक नाही, विशेष साधनांची गरज नाही आणि कोणत्याही घरात सहज करता येण्यासारखी आहे.
नियमितपणे ही सवय लावल्यास कुटुंबाच्या आरोग्याच्या दृष्टीने एक अतिरिक्त संरक्षण मिळू शकते. विशेषतः लहान मुले, ज्येष्ठ नागरिक किंवा रोगप्रतिकारक शक्ती कमी असलेल्या व्यक्तींसाठी अन्न स्वच्छतेकडे अधिक लक्ष देणे आवश्यक आहे.
केवळ मीठ, पाणी आणि काही अतिरिक्त मिनिटे – इतक्याने आपण आपल्या दैनंदिन भाज्या अधिक स्वच्छ आणि सुरक्षित बनवू शकतो. जरी ही पद्धत सर्व प्रकारचे कीटकनाशकांचे अंश पूर्णपणे दूर करत नसली तरी पृष्ठभागावरील घाण, सूक्ष्म किडे आणि काही प्रमाणातील रासायनिक अंश कमी करण्यास ती नक्कीच मदत करते. योग्य प्रमाणात मीठ, योग्य वेळेचे भिजवणे आणि शेवटी स्वच्छ पाण्याने नीट धुणे या तीन गोष्टी पाळल्यास हा उपाय प्रभावी ठरतो.
स्वच्छतेच्या छोट्या सवयी दीर्घकालीन आरोग्यासाठी मोठा फरक घडवू शकतात. त्यामुळे पुढच्या वेळी बाजारातून भाज्या आणल्यानंतर केवळ पाण्याने धुण्याऐवजी मीठ पाण्याचा हा सोपा आणि उपयुक्त उपाय नक्की करून पाहा.
