घरच्या घरी पिस्त्याचे झाड लावायचंय? फक्त ‘या’ गोष्टी लक्षात ठेवा; कुंडीतही करता येतो रोप तयार करण्याचा प्रयत्न
सुकामेवा म्हटलं की बदाम, काजू, अक्रोड आणि पिस्ता यांची नावे आवर्जून घेतली जातात. मात्र सुकामेव्यांच्या वाढत्या किमतीमुळे अनेकांना ते नियमितपणे खरेदी करणे महागडे ठरते. विशेषतः पिस्त्याची किंमत पाहता अनेकजण खरेदी करण्यापूर्वी विचार करतात. अशा परिस्थितीत बागकामाची आवड असणाऱ्यांसाठी एक वेगळी माहिती समोर आली आहे. घरात उपलब्ध असलेल्या योग्य प्रकारच्या पिस्त्याच्या बियांपासून कुंडीत रोप तयार करण्याचा प्रयत्न करता येतो. मात्र यासाठी योग्य बियांची निवड, माती, पाणी, सूर्यप्रकाश आणि संयम या सर्व गोष्टी अत्यंत महत्त्वाच्या आहेत.
पिस्त्याचे झाड उष्ण आणि कोरड्या हवामानात चांगले वाढणारे झाड म्हणून ओळखले जाते. त्यामुळे घरच्या घरी कुंडीत पिस्त्याचे रोप तयार करण्याचा प्रयोग करता येत असला, तरी त्याची योग्य काळजी घेणे आवश्यक आहे. विशेष म्हणजे पिस्त्याच्या बियापासून रोप तयार झाले, तरी त्याला लगेच फळे येतील, अशी अपेक्षा ठेवणे योग्य नाही. झाडाची वाढ आणि फळधारणेसाठी अनेक वर्षांचा कालावधी लागू शकतो.
सर्वप्रथम योग्य पिस्त्याची निवड महत्त्वाची
घरच्या घरी पिस्त्याचे रोप तयार करण्यासाठी बाजारातून आणलेला कोणताही पिस्ता वापरता येत नाही. भाजलेले, तळलेले किंवा मीठ लावलेले पिस्ते रोप तयार करण्यासाठी योग्य नसतात. अशा प्रक्रियेमुळे बियांची उगवण क्षमता कमी होऊ शकते.
Related News
IPL 2027 आधी मोठा निर्णय! इम्पॅक्ट प्लेअर नियमावर BCCIचा 10 संघांना आदेश
39 कोटींचं टेंडर 160 कोटींवर कसं गेलं? नरेंद्र मेहतांचा प्रताप सरनाईकांवर गंभीर आरोप
Strait of Hormuz मध्ये सुपरटँकरला 2 माइन्सची धडक; क्षणात भडकली भीषण आग!
डोकेदुखीवर रामबाण उपाय? चिमूटभर मीठ जिभेवर ठेवा आणि पाणी प्या; जाणून घ्या सत्य
महिन्याच्या शेवटी सोन्याचा भाव धडाम! 10 ग्रॅमसाठी ₹1.54 लाखांवर घसरण
मतदार यादीवर आक्षेप घेताच संजय राऊत थेट राज ठाकरेंच्या भेटीला; राजकीय वर्तुळात खळबळ!
संजय बंडू जाधवांवर संजय राऊत बरसले; “ठाकरेंचे होऊ शकले नाहीत, आता जरांगेंचे कसे होतील?”
Nepalच्या महापुरात गाळाखाली दडला कोट्यवधींचा खजिना! 50 कोटींचे सोने पोलिसांनी काढले बाहेर
मनोज जरांगेंचा मुंबईचा प्लॅन ठरला! 12 तारखेपूर्वी मुंबईत पोहोचण्याचे मराठा समाजाला आवाहन
Nepalमध्ये नदीचा प्रवाह अडला, दोन महाकाय जलाशय तयार; बिहार-यूपीलाही धोका?
तेजप्रताप यादव यांचा खळबळजनक दावा; “माझ्या जीवाला धोका, हत्या घडवण्याचा कट”
त्यामुळे शक्यतो कच्चे, न भाजलेले आणि मीठ नसलेले पिस्ते निवडणे आवश्यक आहे. बिया ताज्या असतील, तर उगवणीचा प्रयत्न अधिक योग्य पद्धतीने करता येतो. प्रत्येक बी रुजेलच असे नाही. त्यामुळे सुरुवातीला काही अतिरिक्त बिया घेऊन प्रयत्न करणे फायदेशीर ठरू शकते.
24 तास पाण्यात भिजवण्याची प्रक्रिया
पिस्त्याच्या बिया निवडल्यानंतर त्या स्वच्छ पाण्याने हलक्या हाताने धुवाव्यात. त्यानंतर बिया साधारण 24 तास सामान्य तापमानाच्या पाण्यात भिजत ठेवाव्यात. यामुळे बियांना आवश्यक ओलावा मिळतो आणि पुढील उगवणीच्या प्रक्रियेस मदत होऊ शकते.
भिजवताना पाणी स्वच्छ असावे. अतिशय गरम किंवा रसायनयुक्त पाणी वापरणे टाळावे. 24 तासांनंतर बिया पाण्यातून बाहेर काढून पुढील प्रक्रियेसाठी तयार कराव्यात.
ओलसर कापडात ठेवा; कोंब फुटण्याची प्रतीक्षा करा
भिजवलेल्या बिया किंचित ओलसर कापडात किंवा पेपर टॉवेलमध्ये गुंडाळून ठेवता येतात. हे कापड पूर्णपणे पाण्यात भिजलेले नसावे. फक्त आवश्यक तेवढाच ओलावा असणे गरजेचे आहे.
बिया ठेवलेले कापड अशा ठिकाणी ठेवावे जिथे वातावरण योग्य आणि स्थिर असेल. काही दिवसांनी बियांमध्ये बदल दिसू लागतो. मूळ किंवा छोटासा कोंब दिसू लागल्यानंतर बिया कुंडीत लावण्याची पुढील प्रक्रिया करता येते.
कुंडीसाठी योग्य माती आणि निचरा आवश्यक
कोंब आलेली बी कुंडीत लावताना कुंडीची निवड अत्यंत महत्त्वाची आहे. कुंडीच्या तळाशी पाण्याचा निचरा होण्यासाठी पुरेशी छिद्रे असणे आवश्यक आहे. पाणी साचून राहिल्यास मुळांना नुकसान होण्याची शक्यता वाढते.
कुंडीत पाण्याचा चांगला निचरा होणारी माती वापरावी. माती घट्ट आणि पाणी धरून ठेवणारी नसावी. मातीमध्ये सेंद्रिय घटकांचा योग्य वापर केल्यास रोपाच्या वाढीस मदत होऊ शकते.
कोंब आलेली बी साधारण 1 ते 2 इंच खोल मातीत लावावी. बी लावल्यानंतर माती हलक्या हाताने दाबावी आणि आवश्यक तेवढेच पाणी द्यावे.
रोपाला पुरेसा सूर्यप्रकाश द्या
पिस्त्याचे रोप योग्य पद्धतीने वाढण्यासाठी सूर्यप्रकाशाची भूमिका महत्त्वाची आहे. त्यामुळे कुंडी अशा ठिकाणी ठेवावी, जिथे रोपाला दररोज पुरेसा नैसर्गिक सूर्यप्रकाश मिळेल.
मात्र अगदी सुरुवातीच्या अवस्थेतील नाजूक रोपावर अत्यंत तीव्र उन्हाचा अचानक मारा होणार नाही, याची काळजी घ्यावी. रोपाची वाढ होत गेल्यानंतर त्याला योग्य प्रकाश मिळेल, अशा ठिकाणी कुंडी ठेवता येते.
पाणी देताना ‘जास्त’ नाही तर ‘योग्य’ महत्त्वाचे
पिस्त्याच्या रोपाला पाणी देताना सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे कुंडीत पाणी साचू न देणे. माती वरून कोरडी वाटत असल्यास आवश्यक तेवढे पाणी द्यावे. मात्र रोज भरपूर पाणी देण्याची गरज नसते.
जास्त पाण्यामुळे माती सतत ओली राहू शकते आणि मुळांच्या आरोग्यावर त्याचा विपरीत परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे मातीची स्थिती पाहूनच पाणी देणे योग्य ठरेल.
रोप मोठे झाल्यावर कुंडी बदलावी
रोपाची वाढ होत गेल्यानंतर त्याची मुळे आणि खोड विकसित होऊ लागते. अशावेळी सुरुवातीची कुंडी लहान पडत असल्यास रोप मोठ्या कुंडीत हलवता येते. रोप दुसऱ्या कुंडीत हलवताना मुळांना इजा होणार नाही, याची काळजी घेणे आवश्यक आहे.
वेळोवेळी योग्य प्रमाणात सेंद्रिय खत दिल्यास मातीची गुणवत्ता टिकवण्यास मदत होऊ शकते. मात्र खताचा अतिरेक टाळणे गरजेचे आहे.
फळधारणेसाठी लागतो मोठा कालावधी
घरच्या पिस्त्यापासून रोप तयार करण्याचा प्रयोग आकर्षक असला, तरी यामध्ये संयम अत्यंत आवश्यक आहे. बी रुजली आणि रोप तयार झाले म्हणजे काही महिन्यांत पिस्ते मिळतील, असे नाही. पिस्त्याच्या झाडाला परिपक्व होण्यासाठी आणि फळधारणेसाठी बराच कालावधी लागू शकतो.
याशिवाय बियापासून वाढवलेल्या झाडामध्ये फळधारणेची वेळ आणि गुणवत्ता याबाबत निश्चितता नसते. पिस्त्याची लागवड व्यावसायिक पद्धतीने करताना योग्य जातीची निवड, हवामान, परागीभवन आणि इतर कृषी व्यवस्थापनाचे घटक महत्त्वाचे ठरतात.
घरच्या घरी प्रयोग करताना या गोष्टी लक्षात ठेवा
पिस्त्याचे रोप घरच्या घरी तयार करण्याचा प्रयत्न करताना कच्चे व न भाजलेले पिस्ते वापरणे, बियांना योग्य ओलावा देणे, पाण्याचा निचरा असलेली कुंडी निवडणे, मातीमध्ये पाणी साचू न देणे आणि पुरेसा सूर्यप्रकाश देणे या बाबी लक्षात ठेवणे आवश्यक आहे.
महत्त्वाचे म्हणजे प्रत्येक पिस्त्याची बी रुजेलच असे नाही. त्यामुळे पहिल्याच प्रयत्नात यश मिळाले नाही, तरी निराश होण्याची गरज नाही. योग्य बिया निवडून, योग्य वातावरण आणि आवश्यक काळजी घेत अनेक बियांपासून प्रयत्न केल्यास घरच्या घरी पिस्त्याचे रोप तयार करण्याचा अनुभव नक्कीच घेता येऊ शकतो.
मात्र पिस्त्याचे झाड दीर्घकाळ वाढवण्याचा किंवा त्यापासून उत्पादन घेण्याचा विचार असल्यास स्थानिक हवामान, माती आणि लागवडीच्या परिस्थितीनुसार कृषी तज्ज्ञांचा सल्ला घेणे अधिक योग्य ठरेल.
Read Also : https://ajinkyabharat.com/coconut-milk/
