काय आहे सोमाली जेट?
सोमाली जेट ही हिंदी महासागरातील एक महत्त्वाची वाऱ्यांची प्रणाली आहे. ही प्रणाली आफ्रिकेच्या पूर्व किनारपट्टीजवळ, विशेषतः सोमालिया परिसरात तयार होते. हा कमी उंचीवरील वेगवान वाऱ्यांचा प्रवाह नैऋत्य मान्सूनला भारताच्या दिशेने ढकलण्याचे काम करतो.
यालाच काही वेळा “Findlater Jet” असेही म्हटले जाते. ही प्रणाली मजबूत असेल तर मान्सून वेगाने भारताच्या अंतर्गत भागात पोहोचतो. मात्र यंदा ही प्रणाली अपेक्षेइतकी शक्तिशाली नसल्याने मान्सूनची गती कमी झाली आहे.
हवामान शास्त्रज्ञांच्या मते, सोमाली जेट कमजोर झाल्यास समुद्रातील आर्द्रता योग्य दिशेने वाहत नाही, ज्यामुळे ढग निर्मिती आणि पावसाची प्रक्रिया मंदावते.
Related News
5 मोठे अपडेट्स : पुण्यात मुसळधार पाऊस, कोकणात संततधार; साताऱ्यासह राज्यभर मान्सूनची दमदार एन्ट्री, बळीराजाला मोठा दिलासा
२२ जूनपासून रत्नागिरीतील जि.प. शाळांच्या वेळेत ५ मोठे बदल; विद्यार्थ्यांसाठी दिलासादायक आणि महत्त्वाचा निर्णय
नाशिकमध्ये पावसाचा धक्कादायक दुष्काळ! 7 गंभीर कारणांमुळे जलाशय कोरडे; कुंभमेळा विकासकामांवर संताप
137 वर्षे जुन्या भन्नाट तंत्रज्ञानाची कमाल! एसीशिवाय पाण्याने थंड होते संपूर्ण इमारत; सिंगापूरचा हा स्मार्ट फॉर्म्युला जगासाठी ठरतोय गेमचेंजर
Thane Water Cut : 20% पाणीकपात लागू! ‘एल निनो’चा मोठा फटका; 24 तास पाणी बंद, जाणून घ्या 7 महत्त्वाच्या गोष्टी
Nagpur Water Crisis 2026: 370 धरणांमुळे दिलासा, तरीही अल निनोचा मोठा धोका? जाणून घ्या 10 महत्त्वाची तथ्ये
7 वैज्ञानिक तथ्ये! जांभळाचा सुकाळ म्हणजे दुष्काळाची धोकादायक चाहूल? स्ट्रेस फ्रुटिंगमागचं खरं विज्ञान जाणून घ्या
Mumbai Rain Alert: 7 कारणांमुळे मुंबईत उष्ण रात्रींचा कहर, एल निनोचा प्रभाव वाढला; मान्सून कधी दाखल होणार?
माथेरान News: 123 दिवस टॉय ट्रेन बंद! 15 जूनपासून नेरळ-अमन लॉज सेवा स्थगित; पर्यटकांसाठी मोठा दिलासा देणारे शटल वेळापत्रक
7 अद्भुत प्राणी देतात पाऊस येण्याचा अचूक इशारा! विज्ञानाचा धक्कादायक खुलासा, 90% लोकांना माहितीच नाही
तिसऱ्या दिवशी रोहित पवारांची प्रकृती गंभीर! कुटुंबीय आंदोलनस्थळी भावूक; सरकारसमोर 7 मोठी आव्हाने
4 महिन्यांसाठी बंद होणार ‘माथेरानची राणी’ मिनी ट्रेन! पर्यटकांना मोठा धक्का; जाणून घ्या 5 महत्त्वाची कारणे
मुंबईसह महाराष्ट्रात पावसाची प्रतीक्षा वाढली
केरळच्या किनारपट्टीवरून भारतात दाखल झालेला नैऋत्य मान्सून यंदा सुरुवातीला चांगल्या वेगाने पुढे सरकत होता. मात्र काही दिवसांतच त्याची गती अचानक मंदावली असून महाराष्ट्र, विशेषतः मुंबई आणि आसपासच्या भागांमध्ये पावसाची प्रतीक्षा वाढली आहे. दरवर्षी साधारणपणे 11 जूनपर्यंत मुंबईत मान्सून पोहोचतो, परंतु 2026 मध्ये अद्यापही मान्सून पूर्णपणे सक्रिय झालेला दिसत नाही.
हवामान तज्ज्ञांच्या मते, यामागे केवळ स्थानिक हवामान नाही तर मोठ्या प्रमाणातील महासागरीय वाऱ्यांची प्रणाली जबाबदार आहे.
बंगालच्या उपसागरातील परिस्थितीही कारणीभूत
मान्सूनच्या पुढील प्रवासासाठी बंगालच्या उपसागरात कमी दाबाचे क्षेत्र तयार होणे अत्यंत आवश्यक असते. हे कमी दाबाचे क्षेत्र मान्सूनच्या वाऱ्यांना आकर्षित करून पुढे सरकण्यास मदत करते.
मात्र 2026 च्या जून महिन्यात अशी मजबूत प्रणाली तयार झालेली नाही. प्रशांत महासागरातील चक्रीवादळांच्या प्रभावामुळे बंगालच्या उपसागरातील वातावरण विस्कळीत झाले आहे. त्यामुळे मान्सूनचे वारे पूर्वेकडे वळले आणि महाराष्ट्राकडे त्यांचा प्रवास मंदावला.
देशात 40% कमी पावसाची नोंद
भारतीय हवामान विभाग (IMD) च्या ताज्या आकडेवारीनुसार, 1 जून ते 18 जून या कालावधीत देशात सरासरीपेक्षा सुमारे 40 टक्के कमी पाऊस झाला आहे.
- सरासरी पाऊस: 80.6 मिमी
- यंदाचा पाऊस: 48.5 मिमी
मध्य भारतातील परिस्थिती अधिक गंभीर आहे. महाराष्ट्र, मध्य प्रदेश, छत्तीसगड या भागांमध्ये सरासरीपेक्षा तब्बल 63% कमी पावसाची नोंद झाली आहे. यामुळे शेतकरी आणि सामान्य नागरिकांमध्ये चिंता वाढली आहे.
हवामान तज्ज्ञांचे मत
IMD चे वरिष्ठ शास्त्रज्ञ डॉ. नरेश कुमार यांच्या मते, सध्या महाराष्ट्रात मान्सून पुढे जाण्यासाठी आवश्यक अनुकूल वातावरण तयार झालेले नाही. वारे वाहत आहेत, आर्द्रता देखील आहे, परंतु वातावरणीय दाबामुळे ढग तयार होण्याची प्रक्रिया थांबली आहे.
दुसरीकडे, आंतरराष्ट्रीय हवामान तज्ज्ञ रघु मुर्तुगुड्डे यांच्या निरीक्षणानुसार, ही समस्या केवळ आर्द्रतेची नाही. समुद्र आणि वातावरणातील दाबाचे संतुलन बिघडल्यामुळे मान्सूनची दिशा आणि गती प्रभावित झाली आहे.
महाराष्ट्रावर काय परिणाम?
मान्सूनच्या विलंबामुळे महाराष्ट्रातील अनेक भागांमध्ये खालील परिणाम दिसत आहेत:
- तापमानात वाढ आणि उकाडा
- शेती कामांमध्ये विलंब
- पेरणी हंगामावर परिणाम
- पाणीटंचाईची शक्यता वाढ
- शहरी भागात उष्णतेचा त्रास वाढला
विशेषतः खरीप हंगामावर याचा थेट परिणाम होण्याची शक्यता आहे. शेतकऱ्यांनी पेरणीची तयारी थांबवून हवामान स्थिर होण्याची वाट पाहावी लागते आहे.
पुढील 4–5 दिवसांचा अंदाज
हवामान विभागाच्या अंदाजानुसार, मान्सूनची उत्तरी सीमा सध्या महाराष्ट्राच्या अगदी जवळ पोहोचली आहे. तेलंगणा, ओडिशा, झारखंड, बिहार आणि छत्तीसगडच्या काही भागांमध्ये मान्सूनने हळूहळू पुढे सरकण्यास सुरुवात केली आहे. पुढील काही दिवसांत हवामानातील बदल अनुकूल राहिल्यास या राज्यांमध्ये पावसाचा जोर वाढण्याची शक्यता आहे. यामुळे महाराष्ट्रातही लवकरच मान्सून सक्रिय होण्याची आशा व्यक्त केली जात आहे. शेतकरी आणि नागरिकांनी परिस्थितीवर लक्ष ठेवणे आवश्यक असून, हवामान विभागाच्या अपडेटनुसार शेती व दैनंदिन नियोजन करणे फायदेशीर ठरेल. सध्या वातावरणात आर्द्रता वाढत असून ढगनिर्मितीची प्रक्रिया हळूहळू सुधारत आहे.
पुढील 4 ते 5 दिवसांत हवामान परिस्थिती सुधारल्यास महाराष्ट्रातही मान्सून पुन्हा सक्रिय होण्याची शक्यता आहे. मात्र त्यासाठी बंगालच्या उपसागरात कमी दाबाचे क्षेत्र तयार होणे आवश्यक आहे.
नागरिकांसाठी महत्त्वाचा सल्ला
- पाण्याचा योग्य साठा करून ठेवा
- पावसाच्या अनिश्चिततेमुळे शेती नियोजन काळजीपूर्वक करा
- उष्णतेपासून बचावासाठी योग्य काळजी घ्या
- हवामान अपडेट नियमित पाहा
सोमाली जेट, सोमाली जेट आणि सोमाली जेट यांच्या कमकुवत होण्यामुळे यंदा मान्सूनची गती मंदावली आहे. बंगालच्या उपसागरातील कमी दाबाचा अभाव आणि वातावरणीय असंतुलन यामुळे परिस्थिती आणखी गंभीर झाली आहे. महाराष्ट्रात पावसाचा विलंब झाल्यामुळे नागरिक आणि शेतकरी वर्गात चिंता वाढली आहे. मात्र हवामान विभागाच्या अंदाजानुसार पुढील काही दिवसांत सोमाली जेट पुन्हा सक्रिय होऊन स्थिती सुधारू शकते. सोमाली जेटची ताकद वाढल्यास मान्सूनचा प्रवास वेगाने होईल आणि पावसाची पुनरागमनाची शक्यता निर्माण होईल, अशी तज्ज्ञांची अपेक्षा आहे.
मान्सून पुन्हा सक्रिय झाल्यास महाराष्ट्रात पावसाचा जोर वाढण्याची अपेक्षा आहे.
