चेन्नईत 1,500 हून अधिक कावळ्यांचा मृत्यू; H5N1 बर्ड फ्लूची पुष्टी, शहरात उच्च सतर्कता
चेन्नई : तामिळनाडूची राजधानी चेन्नई येथे 1,500 हून अधिक कावळे मृतावस्थेत आढळल्याने खळबळ उडाली आहे. प्रयोगशाळा तपासणीत अत्यंत संसर्गजन्य H5N1 बर्ड फ्लू विषाणूची पुष्टी झाल्यानंतर संपूर्ण शहरात उच्च सतर्कता जाहीर करण्यात आली आहे. भोपाल येथील आयसीएआर-नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ हाय सिक्युरिटी अॅनिमल डिसिजेस (ICAR-NIHSAD) येथे तपासलेल्या नमुन्यांमध्ये कांचीपुरम आणि चेन्नईतील काही भागांतील पक्ष्यांमध्ये संसर्ग आढळून आला. त्यानंतर केंद्र सरकारने तामिळनाडू प्रशासनाला रोगनियंत्रण आणि जैवसुरक्षा उपाययोजना तातडीने कडक करण्याचे निर्देश दिले आहेत.
कोणत्या भागांत मृत पक्षी आढळले?
अड्यार, गांधी नगर, पल्लिकरणई, वेलाचेरी, तिरुवनमियूर तसेच ईसीआर (East Coast Road) आणि ओएमआर (Old Mahabalipuram Road) परिसरात मोठ्या प्रमाणात कावळ्यांचे मृतदेह आढळले. काही ठिकाणी रस्त्याच्या कडेला, उद्यानांत आणि निवासी भागांमध्ये मृत पक्षी सापडल्याने नागरिकांमध्ये भीतीचे वातावरण निर्माण झाले. महानगरपालिका आणि पशुसंवर्धन विभागाच्या पथकांनी तत्काळ घटनास्थळी धाव घेत मृतदेह गोळा करण्यास सुरुवात केली.
प्रयोगशाळा अहवालाने स्पष्ट केली स्थिती
प्राथमिक तपासणीनंतर संशयित नमुने भोपाल येथील उच्च सुरक्षा प्रयोगशाळेत पाठवण्यात आले. तिथे H5N1 या अत्यंत संसर्गजन्य विषाणूची पुष्टी झाली. हा विषाणू मुख्यतः पक्ष्यांमध्ये संसर्ग पसरवतो; मात्र काही प्रसंगी मानवांनाही संसर्ग होऊ शकतो, त्यामुळे प्रशासनाने खबरदारीचा इशारा दिला आहे.
“वन हेल्थ” दृष्टीकोनाची अंमलबजावणी
या पार्श्वभूमीवर केंद्र सरकारने ‘वन हेल्थ’ (One Health) दृष्टीकोन राबवण्याचे निर्देश दिले आहेत. या पद्धतीत पशुवैद्यकीय, सार्वजनिक आरोग्य आणि पर्यावरण विभाग एकत्रितपणे काम करतात. संसर्गाचा स्रोत, त्याचा प्रसार आणि मानवांवरील संभाव्य परिणाम यांचे समन्वित परीक्षण केले जात आहे.
पशुसंवर्धन विभाग, आरोग्य विभाग आणि महानगरपालिका यांच्यात सतत समन्वय बैठका सुरू आहेत. प्रभावित भागांत निर्जंतुकीकरण मोहीम राबवण्यात येत असून नागरिकांना सतर्क राहण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे.
मृत पक्ष्यांची विल्हेवाट कशी?
अधिकाऱ्यांना मृत पक्ष्यांची ‘डीप बुरियल’ म्हणजेच खोल खड्ड्यात पुरण्याची पद्धत अवलंबण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत. यामुळे विषाणूचा प्रसार रोखण्यास मदत होते. मृतदेह हाताळताना विशेष संरक्षक साधनांचा (PPE किट) वापर केला जात आहे.
नागरिकांसाठी सूचना
प्रशासनाने नागरिकांना मृत पक्ष्यांना हात न लावण्याचे स्पष्ट आवाहन केले आहे. कोणत्याही भागात मृत पक्षी दिसल्यास तत्काळ महानगरपालिकेला किंवा पशुवैद्यकीय विभागाला कळवावे, असे सांगण्यात आले आहे. मुलांनी किंवा पाळीव प्राण्यांनी अशा पक्ष्यांच्या संपर्कात येऊ नये याची विशेष काळजी घ्यावी, असेही सूचित करण्यात आले आहे.
शाळा आणि बाजारपेठांवर लक्ष
संसर्ग पसरू नये म्हणून प्रभावित भागांतील कोंबडी बाजार, पोल्ट्री फार्म आणि जिवंत पक्ष्यांची विक्री केंद्रे यांची तपासणी सुरू आहे. आवश्यक असल्यास काही भागांत तात्पुरते निर्बंध लागू करण्याचाही विचार केला जात आहे.
मानवांवरील धोका किती?
आरोग्य विभागाच्या अधिकाऱ्यांनी सांगितले की, सध्या मानवी संसर्गाचा कोणताही पुष्टी झालेला रुग्ण आढळलेला नाही. तरीही ताप, खोकला, श्वसनास त्रास अशी लक्षणे दिसल्यास त्वरित वैद्यकीय सल्ला घ्यावा, असे सांगण्यात आले आहे. विशेषतः मृत किंवा आजारी पक्ष्यांच्या संपर्कात आलेल्या व्यक्तींवर लक्ष ठेवले जात आहे.
तज्ञांचे मत
चेन्नईतील संसर्गजन्य रोग तज्ञांच्या मते, H5N1 विषाणू प्रामुख्याने स्थलांतरित पक्ष्यांद्वारे पसरतो. हिवाळ्यात स्थलांतरित पक्ष्यांचे आगमन वाढते, त्यामुळे अशा घटनांची शक्यता वाढू शकते. तथापि, त्वरित नियंत्रण उपाययोजना केल्यास मोठा धोका टाळता येऊ शकतो.
प्रशासनाची पुढील पावले
चेन्नईतील बर्ड फ्लूच्या पार्श्वभूमीवर राज्य सरकारने संपूर्ण यंत्रणा सतर्क केली असून सर्व जिल्हाधिकाऱ्यांना तातडीचे निर्देश जारी करण्यात आले आहेत. प्रत्येक जिल्ह्यातील पशुसंवर्धन, आरोग्य आणि स्थानिक प्रशासन यांच्यात समन्वय वाढवण्यावर भर देण्यात आला आहे. विशेषतः चेन्नईतील पोल्ट्री फार्ममध्ये जैवसुरक्षा नियमांचे काटेकोर पालन करण्यास सांगण्यात आले असून बाहेरील व्यक्तींच्या प्रवेशावर नियंत्रण, उपकरणांचे निर्जंतुकीकरण आणि पक्ष्यांच्या आरोग्याची नियमित तपासणी अनिवार्य करण्यात आली आहे.
संशयित पक्ष्यांचे नमुने मोठ्या प्रमाणावर गोळा करून प्रयोगशाळेकडे पाठवले जात आहेत, जेणेकरून संसर्गाचा प्रसार लवकरात लवकर ओळखता येईल. पुढील काही दिवस परिस्थितीवर बारकाईने लक्ष ठेवले जाणार असून आवश्यक असल्यास अतिरिक्त प्रतिबंधात्मक उपाययोजना राबवण्यात येतील, असे प्रशासनाने स्पष्ट केले आहे. नागरिकांनी अफवांवर विश्वास न ठेवता अधिकृत सूचनांचे पालन करावे, असेही आवाहन करण्यात आले आहे.
जनजागृती मोहीम सुरू
महानगरपालिकेकडून ध्वनिक्षेपकाद्वारे सूचना देण्यात येत आहेत. सोशल मीडियावर अधिकृत संदेश प्रसारित करून अफवा पसरवू नयेत, असे आवाहन करण्यात आले आहे.
चेन्नईतील 1,500 हून अधिक कावळ्यांच्या मृत्यूमुळे निर्माण झालेली परिस्थिती गंभीर असली तरी प्रशासनाने वेळीच पावले उचलल्याने मोठा धोका टळण्याची शक्यता आहे. H5N1 बर्ड फ्लूची पुष्टी झाल्यानंतर रोगनियंत्रण आणि जैवसुरक्षा उपाययोजना अधिक कडक करण्यात आल्या आहेत. नागरिकांनी अफवांवर विश्वास न ठेवता अधिकृत सूचनांचे पालन करणे, मृत पक्ष्यांच्या संपर्कात न येणे आणि संशयास्पद घटना त्वरित कळवणे हेच सध्याच्या परिस्थितीत अत्यावश्यक ठरत आहे.
स्थिती नियंत्रणात ठेवण्यासाठी प्रशासन, आरोग्य यंत्रणा आणि नागरिक यांचा समन्वय महत्त्वाचा ठरणार आहे. पुढील काही दिवस परिस्थितीचा आढावा घेत आवश्यक त्या उपाययोजना राबवल्या जाणार असल्याचे अधिकाऱ्यांनी स्पष्ट केले आहे.
